کتاب تئاتر، آیین، امر قدسی

«تئاتر، آیین، امر قدسی» مجموعه مقالاتی به گردآوری نریمان افشاری( -۱۳۵۶) و بازخوانی دکتر مهدی حامد سقایان( -۱۳۴۵) است. این کتاب ۸ نوشتار از پژوهشگران غربی در زمینه انعکاس امر قدسی در هنر نمایش را در خود دارد. در یکی از نوشتارهای این کتاب به نام «درام و دین» می‌خوانیم: «در پژوهش‌های تئاتری قرن اخیر در مغرب زمین، مقولۀ خاستگاه تئاتر در حکم زمینی حاصل‌خیز برای تحقیق و نظریه‌پردازی بوده است. در این زمینه عموماً دو رویکرد وجود دارد: این که بین سرچشمه‌های تئاتر و الگوهای جاافتادۀ آیین و مناسک دینی نسبتی برقرار است، و دیگر اینکه این دو اصولاً ربط چندانی به یکدیگر ندارند. واکاوی همین دو رویکردِ رایج، خواننده را در درک بهتر آنها یاری خواهد کرد. یکی از پذیرفته‌شده‌ترین نظریه‌ها در باب خاستگاه‌های تئاتر، همان است که کارل یونگ صورت‌بندی کرده است . یونگ این نظریه را مطرح کرد که افرادی که کارشان برپایی مراسم دینی بود، آگاهانه تصمیم گرفتند شخصیت‌ها، لباس‌ها، و شرح صحنه‌ها و گفت‌وگوهایی تدوین کنند تا غامض‌ترین عنصر نگرۀ مسیحی را «به نمایش درآورند» ؛ یعنی رستاخیز مسیح که پیروانش دیدن مقبرۀ خالی او در روز عیدِ پاک را دال بر آن گرفتند. نظریۀ یونگ مبنی بر این که درام از آداب دینی برخاسته، رکن رکینِ بسیاری از رویکردها در باب خاستگاه‌های تئاتر بوده است. چنان که تی اس الیوت می‌گوید «درام از آداب دینی برخاست و از این، چندان فراتر نتواند رفت.» کتاب‌های تاریخ تئاتر عموماً فرض را بر همین می‌گذارند. اما ای کی چمبرز دیدگاه دیگری در این باب ارائه داد. بر اساس نظریۀ او، سرچشمۀ درام نه آدابِ دینی، بلکه جشن‌ها و اعیاد مردمِ عادی بوده است. به تعبیرِ این نگرش، در دل فرهنگ‌های باستانی و سدۀ میانه، جشنواره‌های مردمیِ بسیار مهمی شکل گرفت که مقصود از آن‌ها شادباشِ مناسبت‌های خاص بود.»