کتاب در جستجوی علوم انسانی اسلامی (جلد اول)

کتاب حاضر جلد اول از مجموعه در جستجوی علوم انسانی اسلامی است که به قلم دکتر عبدالحسین خسروپناه و جمعی از پژوهشگران در دفتر نشر معارف به چاپ رسیده است.

دفتر نشر معارف وابسته به نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‏‌ها، در سال ۱۳۷۶ تأسیس شد و در سال ۱۳۷۹ به صورت رسمی آغاز به کار کرد. این انتشارات تلاش می‌کند از دریچه اسلام ناب به بازخوانى، بررسى، نقد و تولید اندیشه در عرصه‌هاى مختلف بپردازد.

از جمله این فعالیت‏‌ها می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌توان به چاپ بیش از ۱۱۰۰عنوان کتاب در زمینه دروس معارف اسلامى دانشگاه‌ها، اندیشه‏‌های امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبرى، پرسش‌ها و پاسخ‌هاى دانشجویى، معارف قرآن و اهل‏ بیت (ع)، دین‌پژوهى، اخلاق و عرفان، انقلاب اسلامى و تاریخ معاصر، مسائل جهان اسلام، غرب‏‌شناسی، شبهات فکری و عقیدتی، مسایل تاریخی و فلسفی، علوم انسانی، مسائل تربیتى، زن، خانواده و نقد فمینیسم و… اشاره کرد.

نشر معارف اخیراً نیز گام‌‏هایی در حوزه ادبیات داستانی برداشته است. این انتشارات با راه ‏اندازی ۳۰ مرکز فروشگاهی با عنوان تجاری «پاتوق کتاب» و همچنین برگزاری ۱۲ دوره مسابقات کتابخوانی «پویش روشنا» در سطح ملی، توانسته است گام‏‌های مفید و موثری در توزیع و ترویج کتابخوانی کشور بردارد.

آنچه این روزها بیش از هرچیز دغدغه نسل انقلابی است آشنایی جوانان و دانشجویان با حقیقت دین و معارف اسلام است، انتشارات در این زمینه پیشرو است و تلاش دارد پاسخی علمی و دینی برای تمام سوالات این نسل داشته باشد.

درباره کتاب در جستجوی علوم انسانی اسلامی (جلد اول)

علوم انسانی، مطالعه و پژوهش ابعاد گوناگون انسان، تبیین و تفسیر رفتار فردی و نهادهای اجتماعی و چگونگی زیستن اوست. انسان، موجودی است که در ساختار وجودی و زندگی خود، دارای ساحت‌های متنوعی نظیر ساحت زیستی ـ جسمانی، روانی ـ روحانی و فردی ـ اجتماعی است. علوم انسانی در صدد است همهٔ ساحت‌های انسانی را بشناسد و معرفی کند. علوم انسانی به مطالعه رفتارها و افعال انسانی می‌پردازد و فعالیت‌های فردی و اجتماعی انسان را تبیین و تفسیر می‌کند. علوم انسانی به تبعیت از علم مدرن، مأموریت دیگری به نام «تغییر انسان» نیز دارد. این علوم، انسان مطلوب را نیز معرفی می‌کند و سپس با توصیف انسان تحقق یافته، به دنبال تغییرش، به سوی انسان مطلوب خواهد بود.

این پژوهش در صدد است با شناخت علوم انسانی معاصر، به تبیین چیستی و چگونگی تحول آن بپردازد. چند سالی است که مسئله تحول علوم انسانی در جمهوری اسلامی ایران مطرح شده و موافقان و مخالفانی را به این عرصه وارد ساخته است. مخالفان نظریه تحول و ارتقای علوم انسانی، با چهره روشنفکری ظاهر می‌شوند. این طایفه، زمانی علم دینی را نامفهوم و سپس، ناممکن و در مرحله دیگری، نامطلوب دانسته، حال بی‌فایده می‌دانند.

کتاب درجستجوی ‌علوم‌انسانی ‌اسلامی (جلد اول ) به تحلیل نظریه‌های علم دینی و آزمون الگوی حکمی - اجتهادی در تولید علوم انسانی اسلامی می‌پردازد.

این جلد از فصل اول  تا فصل پنجم را در بر دارد.

فصل اول: کلیات علوم انسانی اسلامی

فصل دوم: نظریه‌های غرب‌گرایانه

فصل سوم: نظریه‌های غرب‌ستیزانه

فصل چهارم: نظریه‌های‌غرب‌گریزانه

فصل پنجم: نظریه‌های غرب‌گزینانه

کتاب در جستجوی علوم انسانی اسلامی (جلد اول) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

متخصصان و پژوهشگران علوم انسانی به ویژه علوم انسانی اسلامی مخاطبان این کتاب‌اند.

بخشی از کتاب در جستجوی علوم انسانی اسلامی (جلد اول)

نگاره اسلامی‌سازی علم و معرفت به سبب افول تمدن اسلامی، در میان مسلمانان در برخی کشورها همچون پاکستان، مصر، مالزی، ایران و آمریکا، پیشینه یافت. شخصیت‌هایی مانند سیدجمال‌الدین اسدآبادی، اقبال لاهوری و ابوالاعلی مودودی در این زمینه گام‌های نخستین را برداشتند. سیدجمال در برابر استعمار غرب، پدیده نهضت بیداری را در جوامع اسلامی برای جلوگیری از عقب‌ماندگی کلید زد و شیخ محمد عبده در دانشگاه الازهر به سازمان‌دهی آن پرداخت. سپس سیدمحمد نقیب‌العطاس در مالزی و اسماعیل راجی الفاروقی در ایالات متحده آمریکا، با طراحی مبحث اسلامی‌سازی دانش، گام دیگری از تمدن‌سازی اسلامی را دنبال کردند. انقلاب اسلامی ایران با رهبری و حمایت امام خمینی(و امام خامنه‌ای و تشکیل مؤسسه‌های آموزشی و پژوهشی کارآمد، توانست این طرح را عملیاتی کند و دستاوردهای تئوری و اجرایی مناسبی به ارمغان آورد.

ترجمه انگلیسی کتاب «نهاد و قانون در اسلام» جناب ابوالاعلاء مودودی در سال ۱۹۷۵ میلادی و دغدغه مردم‌شناسی اسلامی جناب اکبر احمد در سال ۱۹۷۶ و برگزاری اولین کنگره جهانی آموزش و پرورش اسلامی در مکه در سال ۱۹۷۷ و دوّمین همایش اقتصاد اسلامی در سال ۱۹۷۹ در شهر جدّه، گام‌های مؤثری در اسلامی‌سازی معرفت به شمار می‌آمد. تدوین کتاب «بحران‌های آموزش و پرورش مسلمانان» جناب علی اشرف در سال ۱۹۷۹ و انتشار کتاب «دانش و تقدس» جناب سیدحسین نصر در سال ۱۹۸۹ و تحقیقات دیگری از جناب فاروقی و ابوسلیمان و ضیاءالدین سردار و علوانی و برخی از متفکران مسلمان ایرانی، همچون آیت‌الله جوادی آملی و آیت‌الله مصباح یزدی و ... گام‌های مؤثر دیگری در زمینه اسلامی‌سازی دانش است که برداشته شده است. دانستن این تلاش‌ها، فهم عمیق‌تر و مسیری روشن‌تر در اختیار طالبان علم دینی قرار می‌دهد.

همان‌گونه که گفته شد، چهار رویکرد کلی درباره اسلامی‌سازی دانش، به نام رویکرد غرب‌گرایانه، رویکرد غرب‌ستیزانه، رویکرد غرب گریزانه و رویکرد غرب‌گزینانه وجود دارد.

رویکرد غرب‌گزینانه، به دنبال نفی مطلق دستاوردهای علمی غرب نیست و تجددستیزانه و غرب‌ستیرانه با دستاوردهای غربی برخورد نمی‌کند و از طرف دیگر، همچون روشنفکران غربزده، غرب‌گرایانه به علوم غربی نمی‌نگرد. روش‌های عقلی و تجربی و شکل روش‌شناسی و برخی دستاوردهای علوم غربی در این رویکرد، ارزش معرفت‌شناختی و اهمیت دارند. شکل فرایندی و مدل‌سازی غربیان در این رویکرد برای تولید علم دینی، آموزنده است؛ با وجود این، تغییر و تحول در علوم انسانی را ضرورت می‌داند؛ بومی‌سازی و اسلامی‌سازی را ممکن دانسته، برای تحققش، مدل‌سازی می‌کند. نه گفتار درباره تعریف و مدل علم دینی، در این بخش معرفی و تحلیل می‌شود.