کتاب ابویوسف کندی

کتاب ابویوسف کندی اثری از احمد علامه فلسفی است که به زندگی۷ آرا و آثار ابویوسف کِنْدی، ریاضی‌دان، منجم و فیلسوف و نخستین حکیم اسلامی می پردازد.

درباره ابویوسف کندی

ابویوسف یعقوب بن اسحاق بن الصّبّاح بن عمران بن اسماعیل بن محمد بن أشعث بن قیس الکِنْدی مکنّی به ابوالحکماء (۸۰۱–۸۷۳ میلادی، ۱۸۵–۲۵۶ هجری) ریاضی‌دان، منجم و فیلسوف عرب نخستین حکیم اسلامی است که به آثار حکمای یونان دسترسی داشته و به ترجمه آثار ارسطو و تفسیر و بیان آنها پرداخته‌است.

ابویوسف الکِنْدی از قبیله کنده متعلق به جنوب عربستان بود و در بصره متولد شد و در بغداد پرورش یافت و متناسب با اوضاع فرهنگی بغدادِ آن روزگار به نجوم، طب و فلسفه روی آورد و به فلسفه علاقه بیشتری نشان داد. پدرش، اسحق بن الصباح، در عصر مهدی، هادی و رشید، امیر کوفه و از متمولین بود. الکندی در زمان مأمون، معتصم و متوکل می‌زیست و در دربار آن‌ها تقرب بسیار یافت؛ و محبوب دربار مأمون و معتصم و واثق بود و او را به معلمی احمد پسر معتصم گماشته بودند؛ اما مغضوب متوکل قرار گرفت و علتش اختلاف مسلک او با مسلک متوکل بود و پس از ضرب و شتم، کتابخانه اش مصادره شد؛ و در سال ۲۵۲ درگذشت.

خواندن کتاب ابویوسف کندی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

دانشجویان و علاقه‌مندان به شناخت دانشمندان و نام‌آوران جهان اسلام.

 بخشی از کتاب ابویوسف کندی

مجموعه رسائل فلسفی کندی، ترجمه «رسائل الکندی الفلسفیة»

تحقیق و تصحیح محمد عبدالهادی ابوریده است. سید محمود یوسف ثانی، این اثر را به فارسی روان ترجمه کرده است.

مترجم در مقدمه خویش می‌نویسد: بررسی و مطالعه آثار و آرای کندی، برای آگاهی از تاریخ فلسفه اسلامی، به‌ویژه در نخستین دهه‌های تکون آن، از اهمیتی ویژه برخوردار است و تحقیق در اندیشه‌ها و دیدگاه‌های او، مستقلاً نیز واجد ارزش علمی خاص خود است. مجموعه رسائل کندی که برای نخستین بار در حدود شصت سال پیش از این، توسط محقق مصری، محمد عبدالهادی ابوریده در دو جلد منتشر شد، افق‌های تازه‌ای را در جهت شناخت آرای نخستین فیلسوف بزرگ اسلامی گشود و از آن پس پژوهش در اندیشه‌های او مورد توجه محققان و اندیشمندان قرار گرفت. متأسفانه از این مجموعه رسائل، تا آنجا که نگارنده اطلاع دارد، تنها رساله درباره فلسفه اولی که برای معتصم خلیفه عباسی نوشته شده و رسالة الحدود آن، به زبان فارسی ترجمه شده و مترجم هر دو رساله نیز استاد مرحوم احمد آرام بوده است. مجموعه رسائل منتشرشده از کندی در این دو جلد، جمعا ۲۹ رساله است (۱۴ رساله در جلد نخست و ۱۵ رساله در جلد دوم). آنچه در این مجموعه تقدیم خوانندگان عزیز می‌شود، ترجمه ۱۴ رساله جلد نخست مجموعه رسائل کندی، بر مبنای طبع ابوریده است.

در ترجمه سعی شده است که حتی‌المقدور ضمن حفظ امانت و وفاداری به متن، شیوایی و رسایی فدای امانت‌داری نشود و تا حد امکان جمع بین آن دو صورت گیرد. البته مواردی وجود دارد که عبارت عربی حتی برای مصحح نیز قابل فهم نبوده و یا ابهام و غموضی داشته است که دستیابی به مقصود فیلسوف را دشوار می‌کرده است. مصحح در موارد بسیاری به این امر اشاره و گاه برداشت خود را نیز در حاشیه ذکر کرده است و مترجم نیز اکثر قریب به اتفاق این موارد را در حاشیه متذکر شده است. بنابراین اگر خواننده در برخی مواضع، فهم مقصود را دشوار بیابد، می‌تواند احتمال دهد که این امر ناشی از عبارت عربی بوده و انتقال آن به زبان فارسی به‌صورت دیگری میسور نبوده است و البته مراجعه به متن عربی رسائل، می‌تواند در رفع ابهام تا حدود زیادی مؤثر باشد.

در این مجموعه، علاوه بر ترجمه متن رساله‌ها، برای هر رساله مقدمه مستقلی نیز در آغاز نگاشته شده است که مضمون و محتوای آن، عمدتاً متخذ از مقدمه‌هایی است که مصحح خود بر رساله‌ها نگاشته است و مترجم کوشیده است تا نکات عمده آن‌ها را به‌صورت جمع و تلخیص، در آغاز رساله بیاورد. ضمناً سه مکتوب دیگر از کندی که در مجموعه‌ای از رساله‌های او آمده است و در مجموعه رسائل کندی به تصحیح ابوریده نیامده، در پایان افزوده شده و منابع اصلی آن‌ها نیز در آغاز هر مکتوب مشخص گردیده است؛ از آن جمله‌اند:

درباره ماهیت خواب و رؤیا: این رساله از مهم‌ترین رساله‌های کندی است که ابن ندیم و ابن ابی‌اصیبعه از آن با عنوان «رسالة فی علة النوم و الرؤیا و ما یرمز به النفس» یاد کرده‌اند.

گفتار کندی به نقل از صوان الحکمة: در آغاز این مکتوب چنین آمده است: «از آن جمله است سخن او: اگر علت اولی تعالی به‌واسطه فیضش بر ما، با ما مرتبط است و ما با او جز از ناحیه فیضش ارتباط نداریم، تنها به اندازه‌ای که فیض‌گیرنده می‌تواند فیض‌دهنده را درک کند، می‌توانیم او را درک کنیم. پس لازم است که اندازه احاطه او بر خودمان را با اندازه درک خود از او مقایسه نکنیم؛ زیرا او عزیزتر و در فروگرفتن ما شامل‌تر و شدیدتر است. پس چون چنین است، آن‌که گمان کند که علت اولی از جزئیات آگاه نیست، از حق بسیار دور است».