کتاب علم نافع در قرآن و احادیث

حسین مطیع( -۱۳۵۲) عضو هیئت علمی مرکز معارف اسلامی دانشگاه صنعتی اصفهان است.

در بخشی از مقدمه کتاب می‌خوانیم:

«دغدغۀ دستیابی به دانش، از آغازین روز حیات بشر با او بوده است؛ اما از این کنجکاوی فطری مهم‌تر، جهت دادن به آن در راستای علمی است که برای او مفید و کارآمد باشد. از زمان سقراط، حکیم یونان باستان که می‌گفت تنها دانستنی‌های فراوان آرامش‌بخش نیست، تنها دانستنی‌هایی که به کار می‌آیند آرامش‌بخش‌اند، تا زمان هایدگر، فیلسوف اگزیستانسیالیست قرن بیستم که می‌گفت کنجکاوها به همه جا سرمی‌زنند و لذا آرامش خود را از دست می‌دهند، همه به دنبال بیان یک حقیقت هستند: «العلم اکثر من ان یحصی، فخذ من کل شیء احسنه.» همۀ آنچه آموختنی است ارزش آموختن ندارد، خاصه با توجه به محدودیت‌های سرمایه‌های فکری و ذهنی و جسمی و زمانی آدمی!

اما سؤال اصلی این است که کدام دانش؟ چرا و چگونه می‌توان علم نافع و مفید را از بقیه تشخیص داد و همّ و غم خود را مصرف و مصروف آن نمود و از علوم غیرنافع پرهیز کرد؟

از طرف دیگر، وقتی به سراغ آموزه‌های گزاره‌های دینی می‌رویم، می‌بینیم که در اکثر ادیان چنین گزینشی توصیه شده است و دین مبین اسلام، که بیش از بقیه به اهمیت دانش و دانش‌اندوزی تأکید دارد، در این زمینه نظریه‌های منحصر‌به‌فردی ارائه کرده است که متأسفانه تاکنون تجزیه و تحلیل لازم بر روی آنها صورت نگرفته است. هرچند درباره اهمیت علم و عالم و متعلم و... بسیار گفته‌اند و نوشته‌اند، اما دربارۀ علم نافع و ملاک‌ها و مصادیق آن، حتی یک مقاله پژوهشی هم وجود ندارد، تا چه رسد به کتابی جامع!

آنچه در مقابل شماست، تلاشی هرچند اندک برای پاسخ دادن به این پرسش‌های مهم است که امروزه با توجه به جنبش نرم‌افزاری و نهضت تولید علم، که ضرورت ایران اسلامی ماست، شکوفایی دوباره‌ای یافته است و پاسخ‌های جدیدی مطالبه می‌کند.»