کتاب تاریخ روزنامه نگاری در قلمرو زبان فارسی (جلد دوم؛ تجدد سیاسی)

کتاب تاریخ روزنامه نگاری در قلمرو زبان فارسی (جلد دوم؛ تجدد سیاسی)، نوشته ناصرالدین پروین، دگرگونی مطبوعات فارسی را در پیوند با مشروطه‌خواهی و تغییر رابطه‌ی مردم و حکومت بررسی کرده است. روزنامه در این کتاب به‌مثابه‌ی میدان کشمکش بر سر آزادی قلم، قانون، اصلاحات و آگاهی عمومی در نظر گرفته می‌شود. نویسنده نشریات داخل ایران و روزنامه‌های فارسی بیرون از مرزها را در کنار یکدیگر قرار داده است تا مسیر گردش خبر و اندیشه آشکار شود. نشر نی این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تاریخ روزنامه نگاری در قلمرو زبان فارسی (جلد دوم؛ تجدد سیاسی)

کتاب تاریخ روزنامه نگاری در قلمرو زبان فارسی (جلد دوم؛ تجدد سیاسی) حاصل پژوهش ناصرالدین پروین درباره‌ی دوره‌ای است که روزنامه‌نگاری فارسی از نظر گستردگی و نقش اجتماعی دگرگون شد. نویسنده مفهوم تجدد سیاسی را برای توضیح تغییری به کار گرفته است که مناسبات مردم و حکومت را تحت‌تأثیر قرار داده است. مسئله‌ی اصلی این پژوهش، افزون‌بر افزایش تعداد نشریات، تغییر امکان سخن‌گفتن و شکل‌گیری خواسته‌های عمومی و ورود موضوع‌های سیاسی به زندگی روزمره‌ی شهروندان است.

بررسی مطبوعات در کتاب تاریخ روزنامه نگاری در قلمرو زبان فارسی (جلد دوم؛ تجدد سیاسی) به شناختن پیوند آزادی‌خواهی و گردش پیام کمک می‌کند. ناصرالدین پروین پیش از شرح تاریخ روزنامه‌ها، وضعیت سیاسی و اقتصادی و فرهنگی ایران و جهان را توضیح داده است. مدرسه‌ها، کتابخانه‌ها، کتاب‌فروشی‌ها و انجمن‌های فرهنگی نیز در این پژوهش بررسی شده‌اند. روزنامه‌ها در کنار منبر، تصنیف، شایعه و قهوه‌خانه بررسی می‌شوند؛ زیرا خبر و نظر تنها از طریق نوشته‌های چاپ‌شده به مردم نمی‌رسید. تاریخ مطبوعات در این کتاب، از طریق توجه نویسنده به محیط اجتماعی، به تجربه‌ی گروه‌های گوناگون مردم نزدیک شده است.

کتاب تاریخ روزنامه نگاری در قلمرو زبان فارسی (جلد دوم؛ تجدد سیاسی) شامل شش بخش اصلی است و فصل‌بندی تا شماره‌ی ۲۵ ادامه دارد. بخش‌های حاضر موضوع‌هایی همچون شب‌نامه‌ها، روزنامه‌نگاری پیش از مشروطه، مطبوعات فارسی دیگر کشورها و تحولات پس از فرمان مشروطه را بررسی کرده‌اند. فصل‌هایی مانند «روش، گرایش، منش، شیوه‌های نگارش»، «طنز و کاریکاتور» و «منابع خبری و ابزارها» نشان می‌دهند که کوشش ناصرالدین پروین به معرفی عنوان نشریات محدود نمانده است.

محتوای خبرها، اخلاق روزنامه‌نگاری، خودممیزی، شیوه‌ی نگارش و رابطه‌ی روزنامه‌ها با یکدیگر موضوع پژوهش حاضر بوده‌اند. بررسی روزنامه‌های فارسی هندوستان، افغانستان، مصر، اروپا و دیگر سرزمین‌ها دامنه‌ی جغرافیایی اثر را گسترش داده است. فصل‌های مربوط به چاپخانه، پخش، فروش و درآمد نیز شرایط مادی کار مطبوعاتی را روشن می‌کند. نمونه‌های خبر، مقاله، طنز و آگهی در کنار گزارش تاریخی قرار گرفته‌اند تا تفاوت گرایش سیاسی، شیوه‌ی ارائه‌ی مطالب و امکانات تولید روزنامه آشکار شود. خواننده‌ی کتاب تاریخ روزنامه نگاری در قلمرو زبان فارسی (جلد دوم؛ تجدد سیاسی) با روزنامه به‌عنوان مجموعه‌ای از فعالیت‌های فکری، حرفه‌ای و اقتصادی آشنا می‌شود.

خلاصه کتاب تاریخ روزنامه نگاری در قلمرو زبان فارسی (جلد دوم؛ تجدد سیاسی)

رشد مطبوعات بخشی از دگرگونی ارتباطات و مناسبات سیاسی است. روزنامه‌های دولتی، نشریات غیردولتی، شب‌نامه‌ها و مطبوعات برون‌مرزی جایگاه‌هایی در انتقال خبر و بیان خواسته‌ها داشتند. آزادی قلم همواره با مانع‌هایی همچون توقیف، فشار حکومت و خودممیزی روبه‌رو بود. نویسنده مسیر شکل‌گیری مقررات مطبوعاتی را در کنار شیوه‌های تهیه و عرضه‌ی مطالب دنبال کرده است. مضمون‌هایی مانند وطن‌خواهی، اصلاح‌طلبی، مذهب، آموزش و مقابله با خودکامگی در نوشته‌های روزنامه‌ها قرار دارند. بررسی منابع خبر، ابزارهای ارتباطی، هزینه‌ها و شبکه‌ی توزیع، ایده‌ی محوری پژوهش حاضر را تکمیل می‌کند: شناختن اثر سیاسی روزنامه‌ها بدون توجه به چگونگی تولید، انتقال و دریافت پیام ممکن نیست.

چرا باید کتاب تاریخ روزنامه نگاری در قلمرو زبان فارسی (جلد دوم؛ تجدد سیاسی) را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب تاریخ روزنامه نگاری در قلمرو زبان فارسی (جلد دوم؛ تجدد سیاسی) را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب پیوند آزادی قلم و شکل‌گیری قانون مطبوعات را توضیح می‌دهد.
• اثر حاضر روزنامه‌های داخل ایران و مطبوعات فارسی برون‌مرزی را در کنار هم بررسی می‌کند.
• این کتاب نمونه‌های محتوایی را در کنار مسائل حرفه‌ای، مالی و توزیع روزنامه قرار می‌دهد.

خواندن کتاب تاریخ روزنامه نگاری در قلمرو زبان فارسی (جلد دوم؛ تجدد سیاسی) را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

تاریخ روزنامه نگاری در قلمرو زبان فارسی (جلد دوم؛ تجدد سیاسی) به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• پژوهشگران تاریخ مشروطه و ارتباطات اجتماعی.
• دانشجویان روزنامه‌نگاری و افراد علاقه‌مند به تاریخ این حرفه.
• علاقه‌مندان به موضوع گردش اندیشه و خبر در مطبوعات فارسی.

درباره ناصرالدین پروین

ناصرالدین پروین زاده‌ی سال ۱۳۲۴ در تهران، پژوهشگر حوزه‌ی تاریخ و فرهنگ معاصر و روزنامه‌نگاری ایرانی بوده است. او تحصیلات دانشگاهی خود را با دریافت مدرک کارشناسی رشته‌ی روزنامه‌نگاری از دانشکده‌ی ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران آغاز کرد. دوران دانشجویی این نویسنده که در سال ۱۳۴۹ به پایان رسید، با فعالیت‌هایی مانند ریاست روابط عمومی کشتیرانی ملی آریا و همکاری با تلویزیون ملی ایران همراه بود. او پس از فراغت از تحصیل به استخدام سازمان تلویزیون ملی درآمد و عهده‌دار مشاغل گوناگونی همچون سردبیری اخبار داخلی و مدیریت رادیو تلویزیون خراسان شد.

این روزنامه‌نگار به‌عنوان عضو هیئت‌علمی مدرسه‌ی عالی رادیو تلویزیون و سینما به تدریس دروس جامعه‌شناسی ارتباطی، خبر تلویزیونی و تاریخ فرهنگ ایران پرداخته است. ناصرالدین پروین چهار سال پیش از انقلاب ۱۳۵۷ راهی پاریس شد و مدرک دکتری علوم ارتباطی را از دانشگاه پاریس ۲ و نیز مدرک مشابهی را در رشته‌ی جامعه‌شناسی سیاسی از دانشگاه پاریس ۱۰ دریافت کرد. رساله‌ی دکتری او به پیشینه‌ی روزنامه‌نگاریِ نوشته‌شده در بیرون از ایران اختصاص داشت.

ناصرالدین پروین با پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ و تعطیلی دانشگاه‌ها، هرچند مدتی به تدریس در مدرسه‌ی عالی رادیو تلویزیون ادامه داد، با اوج‌گیری موج پاکسازی کادرهای قدیم از این شغل محروم شد و به ژنو در سوییس مهاجرت کرد. این نویسنده «بنیاد فرهنگی محوی» را به‌عنوان نخستین بنیاد برون‌مرزی ایرانیان مقیم خارج تأسیس کرد؛ بنیادی که پس از فعالیت ۱۴ساله به‌دلیل مشکلات مالی تعطیل شد. برگزاری مراسمی همچون هزاره‌ی سرایش شاهنامه در دانشگاه کلن و هشتصدمین سالگرد تولد نظامی گنجه‌ای در دانشگاه لندن ازجمله مهم‌ترین اقدامات این نهاد بود.

ناصرالدین پروین پس از تعطیلی این بنیاد، همکاری‌های علمی خود را با دانشگاه‌های سوییس روماند و آرشیو کانتون وُ گسترش داد و در کنار آن، پژوهش دامنه‌دار و همه‌جانبه‌ی خود را درباره‌ی تاریخ روزنامه‌نگاری فارسی با سفر به کشورهای متعدد جهان پی گرفت؛ سفرهایی که هزینه‌های سنگین آن‌ها را به استثنای مبلغی اندک صرفاً از حقوق ماهانه‌ی خود تأمین کرد تا به اسناد و مدارک اصیل دست یابد. ناصرالدین پروین در طول سالیان متمادی فعالیت علمی و پژوهشی خویش، همکاری‌های گسترده و ارزنده‌ای را با دایرةالمعارف‌ها و نشریات معتبر علمی در داخل و خارج از ایران به سرانجام رساند.

«ایرانی‌بودن»، «ت‍اری‍خ‌ روزن‍ام‍ه‌ن‍گ‍اری‌ ای‍ران‍ی‍ان‌ و دی‍گ‍ر پ‍ارس‍ی‌ن‍وی‍س‍ان‌»، مجموعه‌ی «تاریخ روزنامه‌نگاری در قلمرو زبان فارسی»، «تاریخچه‌ی تحلیلی روزنامه‌نگاری فارسی در کشورهای عرب‌زبان و اقلیم کردستان (روزنامه، مجله، برنامه‌ی رادیویی)» و «آسیای میانه: تحول سیاسی‌ـ‌فرهنگی و روزنامه‌نگاری به زبان فارسی (۱۳۲۰-۱۲۸۹خ)» از کتاب‌های نوشته‌شده به قلم ناصرالدین پروین هستند.