کتاب رویکرد طرحواره درمانی هیجانی

کتاب رویکرد طرحواره درمانی هیجانی (Emotional Schema Therapy)، نوشته رابرت لیهی، رابطه‌ی احساسات انسان و باورهای او درباره‌ی احساساتش را بررسی می‌کند. موضوع فقط تجربه‌ی اضطراب، اندوه یا خشم نیست؛ تفسیر این هیجان‌ها به‌عنوان تجربه‌هایی شرم‌آور، ماندگار یا کنترل‌ناپذیر نیز می‌تواند بر شیوه‌ی مواجهه با آن‌ها اثر بگذارد. حسین زیرک و راحله آزادی این کتاب را ترجمه کرده‌اند و انتشارات ارجمند آن را منتشر کرده است. نویسنده ضمن معرفی مدل درمانی خود، نقش پذیرش هیجان، اعتباربخشی و پیوند احساسات با ارزش‌های زندگی را توضیح می‌دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب رویکرد طرحواره درمانی هیجانی اثر رابرت لیهی

کتاب رویکرد طرحواره درمانی هیجانی، نوشته‌ی رابرت لیهی، مدلی اجتماعی‌ـ‌شناختی را برای بررسی هیجان و تنظیم آن معرفی می‌کند. طرحواره‌ی هیجانی در این مدل به باورهای شخص درباره‌ی علت، درک‌پذیری، تداوم، پذیرفتنی‌بودن و امکان کنترل احساسات گفته می‌شود. نویسنده میان تجربه‌ی یک احساس و ارزیابی آن احساس تفاوت می‌گذارد؛ فرد ممکن است از اندوه رنج ببرد و همزمان بابت اندوهگین‌بودن خود احساس شرم کند.

رابرت لیهی زمینه‌های تکاملی هیجان را در کنار تأثیر فرهنگ، تربیت و قواعد اجتماعی بررسی کرده است. مرور دیدگاه‌های فلسفی درباره‌ی عقل و هیجان نیز مقدمه‌ای برای توضیح همین مسئله است: انسان‌ها نه‌تنها احساس می‌کنند، بلکه درباره‌ی احساسات خود داوری دارند. نویسنده جایگاه مدل خود را در نسبت با شناخت‌درمانی، درمان فراشناختی، درمان هیجان‌محور و درمان مبتنی‌بر پذیرش و تعهد روشن می‌کند. تمایز این مدل با طرحواره‌درمانی یانگ نیز مشخص می‌شود.

کتاب رویکرد طرحواره درمانی هیجانی چهار بخش و ۱۳ فصل دارد. بخش نخست نظریه‌ی طرحواره‌ی هیجانی را شرح می‌دهد و ساخت اجتماعی هیجان، زمینه‌های فرهنگی و شناختی تفسیر احساسات را بررسی می‌کند. بخش دوم به سنجش اولیه و آشنایی با مدل اختصاص دارد. بخش سوم باورهای مربوط به اعتباربخشی، کنترل، تداوم، احساس گناه و شرم را دنبال می‌کند. دوسوگرایی، بی‌نقص‌گرایی هیجانی و ارتباط احساسات با ارزش‌ها و فضیلت‌ها نیز در همین بخش مطرح می‌شود. بخش چهارم حسادت، غبطه، روابط زوجین و رابطه‌ی درمانی را در کانون بحث قرار می‌دهد.

مثال‌های بالینی، چکیده‌ی جلسات و توضیح مداخلات در کتاب رویکرد طرحواره درمانی هیجانی مفاهیم نظری را به موقعیت‌های درمان پیوند می‌زند. خواننده‌ی این کتاب با پرسش‌هایی درباره‌ی ابراز احساس، دریافت حمایت و واکنش به هیجان دیگران روبه‌رو می‌شود. رابرت لیهی اعتباربخشی را صرفاً همراهی عاطفی نمی‌داند؛ این فرایند می‌تواند باور مراجع درباره‌ی غیرعادی یا تحمل‌ناپذیربودن احساساتش را تغییر دهد.

خلاصه کتاب رویکرد طرحواره درمانی هیجانی

واکنش انسان به احساساتش می‌تواند به‌اندازه‌ی خود احساسات اهمیت داشته باشد. فردی که اضطراب را پایان‌ناپذیر و خطرناک می‌داند، ممکن است برای رهایی فوری به اجتناب یا فرونشانی پناه ببرد. همین واکنش‌ها می‌توانند باور او به تحمل‌ناپذیری اضطراب را تقویت کنند. مدل پیشنهادی رابرت لیهی این چرخه را از طریق شناسایی باورها، ارزیابی شناختی، پرسش‌های سقراطی و آزمایش‌های رفتاری بررسی می‌کند.

رابرت لیهی نشان داده است که انتظارِ داشتنِ همیشگیِ احساس خوب، پذیرش پیچیدگی عاطفی زندگی را دشوار می‌سازد. پیام اصلیْ جایگزین‌کردن شادی با اندوه نیست؛ مسئله پرورش ظرفیتی است که فرد بتواند احساسات متفاوت و حتی متضاد را تجربه کند؛ بدون آنکه هر احساس دردناک را نشانه‌ی شکست بداند. ارزش‌ها در این میان، جهت حرکت را مشخص می‌کنند و به تحمل دشواری معنا می‌دهند.

چرا باید کتاب رویکرد طرحواره درمانی هیجانی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب رویکرد طرحواره درمانی هیجانی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• تمایز میان هیجان و باورهای مربوط به هیجان را روشن می‌کند.
• ۱۴ بعد مدل طرحواره‌ی هیجانی را برای شناختن تجربه‌ی مراجع معرفی می‌کند.
• نمونه‌های بالینی، ارتباط مفهوم‌پردازی و مداخله را نشان می‌دهند.
• مبحث حسادت و غبطه نقش تفسیر احساسات در روابط را توضیح می‌دهد.

خواندن کتاب رویکرد طرحواره درمانی هیجانی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

رویکرد طرحواره درمانی هیجانی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• روان‌درمانگرانی که با دشواری‌های تنظیم هیجان مراجعان سروکار دارند.
• دانشجویان روان‌شناسی بالینی و مشاوره که به مفهوم‌پردازی هیجان علاقه‌مندند.
• زوج‌درمانگرانی که نقش باورهای هیجانی را در تعارض‌های رابطه بررسی می‌کنند.

درباره رابرت لیهی

رابرت لیهی (Robert Leahy) روان‌شناس، نویسنده و پدیدآورنده‌ی چندین کتاب در قلمروی درمان شناختی‌ـ‌رفتاری به‌ شمار می‌رود. او عهده‌دار مدیریت مؤسسه‌ی آمریکایی درمان شناختی واقع در نیویورک بوده و در مقام استاد بالینی روان‌شناسی در بخش روان‌پزشکی دانشکده‌ی پزشکی ویل کورنل به فعالیت اشتغال داشته است. لیهی تحصیلات دانشگاهی را در دانشگاه ییل طی مقاطع کارشناسی، کارشناسی‌‌ارشد و دکتری به اتمام رساند و پس از آن دوره‌ی پسادکتری را در حوزه‌ی روان‌پزشکیِ دانشکده‌ی پزشکی دانشگاه پنسیلوانیا و زیر نظر آرون تمکین بک، بنیان‌گذار درمان شناختی، سپری کرد.

او پس از سرخوردگی از چارچوب روان‌پویشی و احراز این نکته که فاقد پشتوانه‌ی علمی مکفی است، به‌سمت مدل درمان شناختیِ بک گرایش پیدا کرد. بخش عمده‌ای از دستاوردهای پژوهشی رابرت لیهی نقشی کلیدی در توسعه‌ی مدل درمان شناختی برای بهبود افسردگی، اختلال دوقطبی، اختلال‌های اضطرابی، حسادت و تنظیم هیجان ایفا کرده‌اند. لیهی مطالعات متعددی را پیرامون پیوند درمانی، پدیده‌های انتقال و انتقال متقابل، مقاومت در برابر دگرگونی و باورهای وابسته‌ به تنظیم هیجان به انجام رسانده است. تألیفات او به بیش از ۲۰ زبان برگردانده شده‌اند.

رابرت لیهی الگوی شناختیِ بک را گسترش داد و نظریه‌ی اجتماعی‌ـ‌شناختیِ هیجان خویش را در قالب درمان طرحواره‌ی هیجانی مطرح ساخت. او علاوه‌بر تلاش در حوزه‌ی هیجان مقالاتی را نیز درباره‌ی سبک‌های نادرست قضاوت و تصمیم‌گیری که در بروز اختلال‌های افسردگی و اضطراب دخیل هستند، به نگارش درآورد. این نویسنده عهده‌دار ریاست پیشین انجمن رفتاردرمانی و درمان شناختی و نیز انجمن بین‌المللی درمان شناختی‌ـ‌رفتاری بوده است. او در کارنامه‌ی خود سمت سردبیری پیشین نشریه‌ی روان‌درمانی شناختی را دارد و به‌عنوان دبیر همکار در نشریه‌ی بین‌المللی درمان شناختی فعالیت کرده است.

جوایز و افتخارات نویسنده

رابرت لیهی در سال ۲۰۱۴ موفق به کسب جایزه‌ی آرون تمکین بک از آکادمی درمان شناختی شد. مدرک دکترای افتخاری علوم انسانی نیز در سال ۲۰۲۱ از سوی کالج پزشکی استیوپاتی فیلادلفیا به او اهدا شد. این نویسنده ریاست افتخاری مادام‌العمر انجمن درمان شناختی‌ـ‌رفتاری نیویورک را بر عهده داشته و در شمار اعضای برجسته‌ی مؤسسِ آکادمی درمان شناختی جای دارد. در سال ۲۰۲۳ جایزه‌ی درمانگر برجسته از سوی انجمن رفتاردرمانی و درمان شناختی به رابرت لیهی اعطا و او به‌عنوان نخستین سفیر جهانی این انجمن برگزیده شد.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب رویکرد طرحواره درمانی هیجانی منتشر شده است؟

کتاب حاضر به‌همت مترجمان و نشرهای گوناگون روانه‌ی بازار کتاب ایران شده است. فهرست زیر چاپ‌هایی از این اثر را نشان می‌دهد:

• طرحواره‌درمانی هیجانی: مجموعه‌ای از ویژگی‌های برجسته درمان‌شناختی- رفتاری (CBT) ترجمه‌ی حمید رضائیان‌ فرجی، گشاو شریفی و سید‌جواد سیفی‌ قوزلو، نشر دانشگاه الزهرا (س)، ۱۴۰۱.
• طرحواره درمانی هیجانی ترجمه‌ی جعفر حسنی، انتشارات آکادمیک، ‏‫۱۳۹۶.
• طرحواره درمانی هیجانی ترجمه‌ی منصوره‌ السادات صادقی، احمد نيازاده‌ و گلنارفياضی، نشر قطره‏‫، ۱۳۹۸.‮‬‬
• طرح‌واره‌درمانی هیجانی ترجمه‌ی سیروس جهانگیری، انتشارات ابن‌سینا‏‫، ۱۳۹۴.‬

بخشی از کتاب رویکرد طرحواره درمانی هیجانی

«مفهوم هیجان و رنج مشترک، بخشی از ایده‌ای است که فیلسوف و رمان‌نویس اسپانیایی، میگوئل دی‌اونامونو (Miguel de Unamuno) (۱۹۲۱/ ۱۹۵۴) در کتابی با عنوان حسّ تراژیک زندگی (Tragic Sense of Life) توصیف کرده است. دی‌اونامونو در مقایسهٔ رویکرد خردپذیری و عمل‌گرایی با تجربهٔ رنج مشترک- و اجتناب‌ناپذیر بودن رنج در زندگی- داستان مردی جوان (مظهر عقلانیت و عمل‌گرایی) را نقل می‌کند که با مرد کهنسالی (نماد بصیرت حزن‌انگیز) مواجه می‌شود. مرد کهنسال در حالی‌که اشک می‌ریزد، در کنار جادّه‌ای نشسته است. مرد جوان می‌گوید: "ای پیرمرد، چرا می‌گریی؟" پیرمرد پاسخ می‌دهد: "پسر برومندم درگذشته است. به‌خاطر مرگ وی اشک می‌ریزم." مرد جوان با لحن خردمندانه‌اش می‌گوید: "امّا گریستن هیچ دردی از تو دوا نمی‌کند. فرزندت دیگر مرده است."»