کتاب سفر از پترزبورگ به مسکو

کتاب سفر از پترزبورگ به مسکو (Путешествие из Петербурга в Москву) با عنوان انگلیسی Journey from St. Petersburg to Moscow مشهورترین اثرِ آلکساندر رادیشف و ناداستانی در قالب سفر میان دو شهر است. نویسنده به اوضاع اجتماعی روسیه، رنج مردم، مناسبات قدرت، بی‌عدالتی اداری و جایگاه انسان در برابر حکومت پرداخته است. او در هر منزل از راه، مشاهده را به تأملی اجتماعی و اخلاقی تبدیل می‌کند. این کتاب را نشر چشمه با ترجمه‌ی آبتین گلکار منتشر کرده است. کتاب حاضر لحظه‌هایی را که راوی از خلال آن‌ها به نابرابری، خشونت پنهان و مسئولیت وجدان انسانی فکر می‌کند، ارائه کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سفر از پترزبورگ به مسکو اثر آلکساندر رادیشف

کتاب سفر از پترزبورگ به مسکو یک ناداستان در قالبی شبیه به سفرنامه به قلم آلکساندر رادیشف و مهم‌ترین اثر این نویسنده است. کتاب در ظاهر با یک سفر زمینی آغاز می‌شود، اما خیلی زود روشن می‌شود که مقصد اصلی آن نه جغرافیا، بلکه جامعه است. راوی در ایستگاه‌های مختلف با آدم‌هایی از طبقات گوناگون روبه‌رو می‌شود؛ از دهقان و کارمند گرفته است تا مسافر، صاحب‌منصب و مردی گرفتار دستگاه قضا. این برخوردها بهانه‌ای می‌شوند برای طرح پرسش‌هایی درمورد رعیت‌داری، فساد اداری، بی‌اعتنایی صاحبان قدرت و فاصله‌ی میان قانون و عدالت.

این ناداستان به کشمکش درونی راوی با خودش پرداخته است. راوی فقط دیگران را داوری نمی‌کند؛ بلکه در چند بخش به رفتار و جایگاه خود نیز می‌پردازد و از سهم فرد در بازتولید ستم می‌پرسد. در بخش‌های مختلفْ گفت‌وگو، تک‌گویی، روایت حادثه، رؤیا و تأمل فلسفی در کنار هم قرار گرفته و فضایی را پدید آورده‌اند که هم انتقادی است و هم عاطفی. کتاب سفر از پترزبورگ به مسکو حال‌وهوای زمانه‌ای را نشان می‌دهد که در آن اقتدار سیاسی، امتیاز طبقاتی و رنج روزمره به هم گره خورده‌اند.

گفته شده است که آلکساندر رادیشف با نگارش و انتشار کتاب سفر از پترزبورگ به مسکو در سال ۱۷۹۰ میلادی، سنتِ رادیکالیسم را در ادبیات روسیه به اوج برجستگی و شهرت رساند. کتاب حاضر که به باور بسیاری از صاحب‌نظران، اثرِ رادیکالِ بنیادینِ سده‌ی هجدهم به شمار می‌رود، حتی پس از محکومیت نویسنده نیز به تأثیرگذاری بر اندیشه‌ی سیاسی روسیه ادامه داد. آلکساندر رادیشف به‌عنوان بنیان‌گذار گفتمان لیبرال عمومی در روسیه، نیای تمامی ادبیات براندازِ برجسته در سده‌های نوزدهم و بیستم محسوب می‌شود.

کتاب سفر از پترزبورگ به مسکو بیش از هرچیز به‌عنوان طنزی انتقادی علیه فئودالیسم شناخته می‌شود. آلکساندر رادیشف از خلال مشاهده‌های پراکنده‌ی راوی، تصویری از جامعه‌ای ارائه کرده است که رنج انسان عادی اغلب در آن دیده نمی‌شود.

خلاصه کتاب سفر از پترزبورگ به مسکو

راوی در مسیر سفر از پترزبورگ به مسکو از منزلگاهی به منزلگاه دیگر می‌رود و در هر توقف با صحنه یا شخصیتی روبه‌رو می‌شود که بخشی از واقعیت اجتماعی را آشکار می‌کند. گفت‌وگو با دهقانی که زیر فشار بیگاری زندگی می‌کند، برخورد با کارمندان و صاحب‌منصبان، شنیدن سرگذشت کسانی که قربانی بی‌عدالتی شده‌اند و حتی رؤیایی که در آن قدرت از پشت نقاب خود بیرون می‌آید، همگی، مسیر فکری راوی را شکل می‌دهند. رنج انسان فقط نتیجه‌ی حادثه نیست؛ بلکه از دل عادت‌ها، قانون‌های ناعادلانه و بی‌حسی عمومی نیز زاده می‌شود.

چرا باید کتاب سفر از پترزبورگ به مسکو را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب سفر از پترزبورگ به مسکو را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این ناداستان ارتباط میان سفر، مشاهده و نقد اجتماعی را پدیدار کرده است.
• خواننده از خلال برخوردهای راوی با آدم‌های مختلف با سازوکار نابرابری و فشار بر طبقات فرودست در روسیه آشنا می‌شود.
• این کتاب فقط به نقد حکومت و دیوان‌سالاری نپرداخته و مسئله‌ی مسئولیت اخلاقی فرد را هم مطرح کرده است.
• تنوع بخش‌ها، از گفت‌وگو و روایت حادثه تا رؤیا و تأملات، امکان داشتن تجربه‌ای چندوجهی از کتاب حاضر ساخته است.
• این اثر برای فهم این نکته مفید است که چگونه یک مسیر ظاهراً عادی می‌تواند به آینه‌ای از جامعه تبدیل شود.

خواندن کتاب سفر از پترزبورگ به مسکو را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب سفر از پترزبورگ به مسکو به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به ناداستان و آثاری که مسئله‌ی قدرت، عدالت و رنج اجتماعی را محور خود قرار می‌دهند.
• خوانندگانی که از آثار تأمل‌برانگیز با درون‌مایه‌ی اخلاقی و سیاسی استقبال می‌کنند.
• کسانی که می‌خواهند با یکی از نمونه‌های مهم ادبیات انتقادی روسیه آشنا شوند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که به تاریخ اندیشه و ادبیات روسیه علاقه دارند.

درباره آلکساندر رادیشف

آلکساندر رادیشف (Alexander Radishchev) در سال ۱۷۴۹ زاده شد و در ۱۸۰۲ میلادی از دنیا رفت. او نویسنده، متفکر و منتقد اجتماعی نجیب‌زاده‌ی روسی و بنیان‌گذار سنت رادیکالیسم در ادبیات و اندیشه‌ی روسیه است. تحصیلات خود را در دانشگاه لایپزیگ در رشته‌ی حقوق گذراند و با تأثیر از فلسفه‌ی روشنگری و افرادی چون ژان‌ژاک روسو به نقد استبداد و نظام ارباب‌رعیتی پرداخت.

این نویسنده با نگارش برجسته‌ترین اثر خود، سفر از پترزبورگ به مسکو (۱۷۹۰)، وضعیت اسفبار اجتماعی‌ـ‌اقتصادی و بی‌عدالتی‌های زمانه‌ی خویش را به تصویر کشید. هم‌زمانی انتشار این کتاب با انقلاب فرانسه باعث شد تا کاترینِ کبیر کتاب را مصادره و آلکساندر رادیشف را به مرگ محکوم کند؛ حکمی که بعداً به ده سال تبعید به سیبری (شهر ایلیمسک) تغییر یافت.

آلکساندر رادیشف در تبعید علاوه‌بر طبابت برای مردم محلی، اثری فلسفی با عنوان «درباره‌ی انسان، مرگ‌پذیری و جاودانگی او» را به نگارش درآورد. این نویسنده پس از مرگ کاترین کبیر و در دوران تزار الکساندر اول عفو و برای اصلاح قوانین روسیه به کار گرفته شد، اما مدتی بعد در سال ۱۸۰۲ با خوردن سم دست به خودکشی زد. اندیشه‌ها و اثر آلکساندر رادیشف که تا سال ۱۹۰۵ اجازه‌ی انتشار رسمی نیافت، الهام‌بخش نسل‌های بعدی ازجمله جنبش دسامبریست‌ها شد. او از پیشگامان فکری در تاریخ روسیه شناخته شده است.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره کتاب سفر از پترزبورگ به مسکو

• نسخه‌ی اولیه و ناقص کتاب سفر از پترزبورگ به مسکو در ابتدا به تأیید سانسورچیان سلطنتی رسید و انتظار می‌رفت کاترین کبیر، تزار وقت، انتشار آن را تحمل کند، اما او کتاب را محکوم کرد. آلکساندر رادیشف نماینده‌ی اشراف تحصیل‌کرده‌ی روسیه بود و کاترین بیم آن را داشت که فراخوان‌های او برای اصلاحات به سایر افراد این طبقه سرایت کند. نویسنده یک ماه پس از انتشار اثر حاضر دستگیر و به اعدام محکوم شد. نسخه‌های اصلی کتاب آلکساندر رادیشف مصادره گردید و انتشار آن تا سال ۱۹۰۵ توقیف ماند؛ نقد ادبی مرتبط با آن نیز تا سال ۱۸۵۷ تحت سانسور باقی ماند. کاترین کبیر مجازات نویسنده را به تبعید تقلیل داد و الکساندر اول بعداً او را به‌طور کامل عفو کرد و به عضویت کمیته‌ی قانون‌گذاری که عهده‌دار تدوین قوانین روسیه بود، منصوب کرد.

• آلن مک‌کانل (Allen McConnell، پژوهشگر) کتاب سفر از پترزبورگ به مسکو را عمدتاً تاخت‌و‌تازی علیه حکومت تزاری و نهاد ارباب‌رعیتی قلمداد کرد.

• دی. ام. لنگ (D. M. Lang، پژوهشگر) کتاب سفر از پترزبورگ به مسکو را رساله‌ای در حمایت از حقوق فردی، به‌ویژه آزادی بیان و حکومت مردمی، تفسیر کرد و آن را سرچشمه‌ی لیبرالیسم ضد شوروی دانست.

• سایت هاروارد ریویو کتاب سفر از پترزبورگ به مسکو را اثری بنیادین، جسورانه و افشاگر در نقد نظام ارباب‌رعیتی و استبداد تزاری می‌داند و بر آمیختگی بلاغت پرشور، مشاهده‌های واقع‌گرایانه و فلسفه‌ی روشنگری در این اثر تأکید می‌کند؛ اثری که با وجود سانسور و تبعید نویسنده‌اش، به منبع الهام جنبش‌های آزادی‌خواهانه و گفتمان لیبرال روسیه بدل شد.

درباره آبتین گلکار

آبتین گلکار مترجم ایرانی، پژوهشگر زبان و ادبیات روسی، استادیار دانشگاه تربیت مدرس و متولد سال ۱۳۵۶ در تهران است. او تحصیلات مقطع کارشناسی خود را در دانشگاه تهران سپری کرد و مقاطع کارشناسی‌ارشد و دکتری ادبیات روسی را در دانشگاه ملی تاراس شفچنکو کی‌یف به پایان رساند. گلکار ترجمه‌ی آثار برجسته‌ای از چهره‌های سرشناس ادبیات روس، ازجمله نیکلای گوگول، نیکلای اردمان، آلکساندر هرتسن و آنا آخماتووا، را در کارنامه‌ی علمی و ادبی خویش دارد.

بخشی از کتاب سفر از پترزبورگ به مسکو

«هر قدر هم که دلم می‌خواست در پایان سفر بیش‌تر شتاب کنم، ولی گرسنگی، که بنا به ضرب‌المثلْ «دین‌وایمان نمی‌شناسد»، مرا واداشت وارد کلبه‌ای شوم و تا هنوز دوباره به راگو، فریکاسه، پاته و سایر غذاهای فرانسوی نرسیده‌ام که برای مسموم کردن شکم ابداع شده‌اند، خود را با تکه‌ای گوشت گاو بریانِ مانده از ذخایرم سیر کنم. پس از آن‌که ناهاری بسیار بدتر از غذای بسیاری از سرهنگ‌ها در هنگام لشکرکشی‌های دورودراز خوردم (ژنرال‌ها که جای خود دارند)، به رسم رایج و شایسته قهوه‌ای را در فنجان ریختم و طبع هوس‌بازم را با آن ارضا کردم که ثمرهٔ زحمت بردگان تیره‌بخت افریقایی است.»