کتاب هنر پاسخ گویی

کتاب هنر پاسخ گویی، نوشته مسلم زمانیان، به یکی از دشوارترین بخش‌های گفت‌وگوهای دینی می‌پردازد؛ فاصله‌ی میان دانستن پاسخ و توان پاسخ‌دادن. نویسنده در این اثر نشان می‌دهد که هر سؤال ظاهراً مشابه ممکن است ریشه‌ای متفاوت داشته باشد و بدون شناخت آن ریشه حتی پاسخ درست هم به نتیجه نرسد. این کتاب را نشر معارف منتشر کرده است. روش‌مندسازی پاسخ‌گویی فردی و جمعی، از تشخیص منشأ شبهه تا انتخاب شیوه‌ی مناسب برای اقناع مخاطب، موضوع اصلی کتاب حاضر است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب هنر پاسخ گویی اثر مسلم زمانیان

کتاب هنر پاسخ گویی نوشته‌ی مسلم زمانیان و اثری است درباره‌ی شیوه‌ی مواجهه با سؤالات و شبهات دینی؛ نه‌فقط از زاویه‌ی محتوای پاسخ، بلکه از منظر فهم موقعیت پرسشگر، لحن سؤال و موانعی که در مسیر پذیرش پاسخ وجود دارد. نویسنده میان دانستن یک مطلب و توان انتقال آن تفاوت می‌گذارد و توضیح می‌دهد که پاسخ‌گویی بیش از آنکه به انباشت اطلاعات وابسته باشد، به تشخیص درست ریشه‌ی پرسش و انتخاب مسیر مناسب برای گفت‌وگو نیاز دارد. این اثر به‌سمت تجربه‌های میدانی، نمونه‌های واقعی و تحلیل موقعیت‌های متنوع حرکت کرده است.

هنر پاسخ گویی در شروع بر ضرورت کشف منشأ سؤال تمرکز می‌کند و نشان می‌دهد که پرسش‌های هم‌موضوع همیشه از یک جنس نیستند. نویسنده با مثال‌های متعدد توضیح می‌دهد که یک سؤال می‌تواند ریشه‌ای علمی، روان‌شناختی، اخلاقی یا حتی اعتراضی داشته باشد. به همین دلیل پاسخ‌گو پیش از ورود به استدلال باید از ظاهر جمله عبور کند و ببیند مخاطب دقیقاً با چه مسئله‌ای دست‌وپنجه نرم می‌کند.

کتاب هنر پاسخ گویی اثر مسلم زمانیان به سراغ ریشه‌های شکل‌گیری شک و شبهه می‌رود و آن‌ها را در سه دسته‌ی اصلی (روان‌شناختی، اخلاقی و معرفتی) بررسی می‌کند. نویسنده در بخش روان‌شناختی موضوعاتی مانند وسواس فکری، بدبینی، هیجان، فشارهای روحی، کمبود محبت و خودکم‌بینی را بررسی کرده است. او در بخش اخلاقی از نقش تمایلات، راحت‌طلبی و عذاب‌وجدان در تغییر موضع فکری سخن می‌گوید و در بخش معرفتی نیز مسائلی مانند علم‌زدگی، برداشت‌های سطحی از دین و خطا در فهم فلسفه‌ی احکام را مطرح می‌کند.

عنوان فرعی این اثر عبارت است از: روش‌مند‌سازی پاسخ‌گویی به سؤالات دینی، ریشه‌ها، روش‌ها، پاسخ‌گویی فردی و جمعی.

خلاصه کتاب هنر پاسخ گویی

بسیاری از پاسخ‌های درست، چون به ریشه‌ی واقعی سؤال توجه ندارند، اثر لازم را نمی‌گذارند. مسلم زمانیان توضیح می‌دهد که پرسش‌های دینی همیشه از ناآگاهی صرف به‌ وجود نمی‌آیند و ممکن است از وسواس، اعتراض، فشار روانی، تمایل اخلاقی یا برداشت نادرست از مفاهیم دینی سرچشمه بگیرند. این کتاب با نمونه‌های فراوان بیان می‌کند که پاسخ‌گو باید پیش از هر چیز منشأ سؤال را تشخیص دهد، سپس متناسب با همان منشأ وارد گفت‌وگو شود. توجه به لحن پرسشگر، پرسیدن سؤال‌های تکمیلی، پرهیز از پاسخ‌های شتاب‌زده و درنظرگرفتن نتیجه‌ی نهایی گفت‌وگو، موضوع اصلی کتاب حاضر است.

چرا باید کتاب هنر پاسخ گویی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب هنر پاسخ گویی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب تفاوت دانستن پاسخ و توان پاسخ‌دادن را تبیین می‌کند.
• خواننده با ریشه‌های گوناگون سؤالات دینی، از منشأ روان‌شناختی تا اخلاقی و معرفتی، آشنا می‌شود.
• این اثر نشان می‌دهد که لحن و ادبیات پرسش، بخشی از معنای واقعی آن را آشکار می‌کند.
• کتاب به فهم این مسئله کمک می‌کند که چرا بعضی پاسخ‌های درست، مخاطب را قانع نمی‌کند.
• مطالب کتاب برای کسانی که با نوجوانان، جوانان یا فضای پرسش‌های اعتقادی سروکار دارند، مناسب است.
• اثر حاضر بر تشخیص موانع پذیرش پاسخ تمرکز دارد و نه‌فقط تولید استدلال.

خواندن کتاب هنر پاسخ گویی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب هنر پاسخ گویی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• طلاب و دانشجویانی که می‌خواهند در گفت‌وگوهای دینی فقط به محفوظات تکیه نکنند.
• معلمان و استادانی که با سؤالات اعتقادی نوجوانان و جوانان روبه‌رو می‌شوند.
• خوانندگانی که می‌خواهند منشأ شکل‌گیری شبهات دینی را بشناسند.
• کسانی که در کار مشاوره، تبلیغ یا گفت‌وگوهای جدی با مسئله‌ی اقناع مخاطب سروکار دارند.
• خوانندگانی که به رابطه‌ی میان روان، اخلاق و باورهای دینی علاقه دارند.

بخشی از کتاب هنر پاسخ گویی

«فصل اول: روش‌های پاسخ‌گویی فردی

در مقام سخن گفتن از شیوه‌ها برای پاسخ‌گویی به افراد، گاهی این شیوه بستگی به ریشه سؤال و نوع مخاطب دارد، که در بخش پیشین سعی شد به روش‌های پاسخ‌گویی متناسب با ریشه‌ها سخن بگوییم، گاهی یک سری قواعد کلی و عمومی دارد که هر کسی می‌تواند از آن‌ها در مواضع مختلف استفاده کند که ما در این بخش به تبیین بخشی از این قواعد کلی می‌پردازیم.

۱. توجه به اصل تدریج

اولین نکته‌ای که باید در انتخاب روش پاسخ‌گویی به آن توجه کرد اصل تدریج است. انسانی که دچار شبهه و تغییر اعتقاد شده است، این اعتقاد جزمی اما باطل به مرور در ذهن او شکل گرفته و عموماً با یک گفت‌وگوی کوتاه شکسته نمی‌شود، به همین خاطر ما در انتخاب روش پاسخ‌گویی باید متناسب با روحیات مخاطب با او همدلی و همراهی کرده و جهت‌دهی کنیم تا ابتدا به وادی تردید گام بنهد. ما در مقام پاسخ‌گویی اگر این شخص را به وادی تردید در باورهایش بکشانیم که احساس کند به تحقیق بیشتر نیاز دارد، بُرده‌ایم. موفقیت همیشه تغییر اعتقاد نیست، بلکه متقاعد کردن او برای یافتن مسیر حق، پیروزی است.»