کتاب علم اقتصاد و جامعه خوب

کتاب علم اقتصاد و جامعه خوب (آن آزادی که هایک نمی‌شناخت)، نوشته جوزف ای. استیگلیتز است که سید علیرضا بهشتی‌ شیرازی آن را به فارسی برگردانده و نشر روزنه در سال ۱۴۰۳ آن را منتشر کرده است. نویسنده که اقتصاددانی شناخته‌شده است، در این اثر به رابطه‌ی آزادی، نظام اقتصادی و شکل‌گیری جامعه‌ای عادلانه پرداخته است. کتاب با مثال‌ها و روایت‌های تاریخی از آمریکا و جهان، بحث آزادی را از سطح شعارهای سیاسی به سطح تحلیل دقیق اقتصادی و نهادی می‌برد و نشان می‌دهد که چگونه سیاست‌های اقتصادی می‌توانند آزادی گروهی اندک را گسترش دهند و آزادی اکثریت را محدود کنند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب علم اقتصاد و جامعه خوب اثر جوزف ای. استیگلیتز

کتاب علم اقتصاد و جامعه خوب (The road to freedom: economics and the good society) با تمرکز بر مفهوم آزادی از منظر علم اقتصاد نوشته شده است و جوزف ای. استیگلیتز در آن نشان داده است که چگونه تعبیرهای رایج از آزادی در گفتمان راست‌گرای آمریکایی، به‌ویژه نزد فریدریش هایک و میلتون فریدمن، تصویری ناقص و گمراه‌کننده از آزادی ارائه می‌دهند. نویسنده در فصل‌های آغازین، با نقل سخنان رؤسای جمهور آمریکا، سناتورها و نظریه‌پردازان محافظه‌کار، نشان می‌دهد که چگونه «بازار آزاد» و «بنگاه آزاد» به‌عنوان واژه‌هایی خنثی جا زده شده‌اند، درحالی‌که در عمل به معنای آزادی بیشتر برای «گرگ‌ها» و ناامنی و آزادی کمتر برای «گوسفندان» هستند.

کتاب علم اقتصاد و جامعه خوب در ادامه، آزادی را در پیوند با مفاهیمی مانند نیاز، ترس، نابرابری، حقوق مالکیت، قرارداد، مقررات‌گذاری و کنش جمعی بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که آزادی اقتصادی را نمی‌توان از آزادی سیاسی جدا دید. استیگلیتز با رجوع به تجربه‌ی رکود بزرگ، بحران مالی ۲۰۰۸، نولیبرالیسم، جهانی‌سازی و صنعتی‌زدائی، توضیح داده است که سیاست‌های موسوم به آزادسازی در عمل قواعدی تازه به نفع بانک‌ها و ثروتمندان ساخته‌اند.

کتاب در سه بخش اصلی پیش می‌رود: بخش نخست با عینک اقتصاددان سنتی به آزادی و اجبار می‌نگرد، بخش دوم اقتصاد رفتاری و نقش شکل‌دهی باورها و ایدئولوژی را وارد بحث می‌کند و بخش سوم به این می‌پردازد که یک جامعه‌ی خوب چه ویژگی‌هایی دارد و چه نوع سرمایه‌داریِ «ترقی‌خواه» می‌تواند آزادی معنادار اکثریت شهروندان را تقویت کند.

جوزف ای. استیگلیتز در فصل‌های مختلف به موضوعاتی مانند آزادی از نیاز و ترس، بده‌بستان میان آزادی‌ها، استثمار، حقوق مالکیت، قرارداد اجتماعی، نقش آموزش، نولیبرالیسم، سوسیال‌دموکراسی اسکاندیناویایی، نظم بین‌المللی، جهانی‌سازی و رابطه‌ی آزادی اقتصادی و سیاسی پرداخته است و در پایان از الگویی با عنوان سرمایه‌داری ترقی‌خواه یا سوسیال‌دموکراسی تجدیدحیات‌یافته دفاع کرده است.

خلاصه کتاب علم اقتصاد و جامعه خوب

کتاب علم اقتصاد و جامعه خوب با این پرسش آغاز می‌شود که آزادی دقیقاً چیست و آزادی چه کسانی مدنظر است. استیگلیتز نشان می‌دهد که آزادی را نمی‌توان فقط به «آزادی از دولت» یا «آزادی قرارداد» فروکاست، زیرا در جهان درهم‌تنیده‌ی امروز آزادی یک فرد اغلب به معنای ناآزادی دیگری است. او با استفاده از مفهوم «مجموعه‌ی فرصتی» توضیح می‌دهد که آزادی اقتصادی یعنی دامنه‌ی واقعی انتخاب‌ها، نه صرفاً نبودِ مقررات. از این منظر، فقر، نابرابری شدید، نبود آموزش و سلامت و ناامنی شغلی شکل‌هایی از ناآزادی‌اند.

کتاب علم اقتصاد و جامعه خوب سپس نشان می‌دهد که چگونه نولیبرالیسم، مقررات‌زدایی مالی، آزادسازی تجارت و خصوصی‌سازی، به‌جای گسترش آزادی همگانی، آزادی گروه کوچکی از بانکداران و شرکت‌های بزرگ را افزایش داده و آزادی اکثریت را محدود کرده است.

جوزف ای. استیگلیتز باتکیه‌بر اقتصاد رفتاری و نقش ایدئولوژی توضیح می‌دهد که چگونه زبان «بازار آزاد» و «آزادی» می‌تواند به ابزاری برای توجیه استثمار و تمرکز قدرت تبدیل شود. در پایان، او از الگویی دفاع می‌کند که آن را سرمایه‌داری ترقی‌خواه می‌نامد؛ الگویی که بر مالیات تصاعدی، مقررات‌گذاری هوشمند، کنش جمعی، دولت رفاه و سوسیال‌دموکراسی استوار است تا آزادی معنادار و امکان فعلیت‌بخشی ظرفیت‌ها برای اکثریت جامعه فراهم شود.

چرا باید کتاب علم اقتصاد و جامعه خوب را بخوانیم؟

کتاب علم اقتصاد و جامعه خوب تصویری دقیق و تحلیلی از مفهوم آزادی در پیوند با اقتصاد، سیاست و نهادها ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که شعارهای ظاهراً آزادی‌خواهانه می‌توانند به نابرابری و استثمار منتهی شوند. خواننده در این اثر می‌تواند چهارچوبی تازه برای فهم نولیبرالیسم، بحران‌های مالی، نقش دولت، مقررات‌گذاری و امکان‌های یک سرمایه‌داری ترقی‌خواه به دست آورد و درباره‌ی معنای جامعه‌ی خوب عمیق‌تر بیندیشد.

خواندن کتاب علم اقتصاد و جامعه خوب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب علم اقتصاد و جامعه خوب به دانشجویان و علاقه‌مندان به اقتصاد، علوم سیاسی و جامعه‌شناسی، فعالان مدنی و سیاسی و کسانی پیشنهاد می‌شود که درگیر بحث‌هایی مانند آزادی، نابرابری، نقش دولت، نولیبرالیسم و آینده‌ی دموکراسی هستند و می‌خواهند این موضوعات را از زاویه‌ی تحلیلی و اقتصادی دنبال کنند.

درباره جوزف ای. استیگلیتز

جوزف یوجین استیگلیتز، اقتصاددان، نویسنده و تحلیلگر برجسته‌ی آمریکایی، در ۹ فوریه‌ی ۱۹۴۳ در ایندیانا متولد شد. او یکی از مهم‌ترین نمایندگان مکتب اقتصاد کینزی جدید و از تأثیرگذارترین اقتصاددانان معاصر جهان به‌ شمار می‌رود. استیگلیتز بیشتر با پژوهش‌هایش درباره‌ی اطلاعات نامتقارن، نابرابری اقتصادی، نقش دولت در اقتصاد و نقد سیاست‌های نئولیبرالی شناخته می‌شود.

او تحصیلات خود را در رشته‌ی اقتصاد ادامه داد و پس از سال‌ها تدریس و پژوهش در دانشگاه‌های معتبر، به عضویت هیئت‌علمی دانشگاه کلمبیا درآمد و در سال ۲۰۰۳ به بالاترین مرتبه‌ی علمی این دانشگاه، یعنی استاد دانشگاه، رسید. استیگلیتز همچنین بنیان‌گذار ابتکار گفت‌وگوی سیاسی در دانشگاه کلمبیا و از چهره‌های فعال در نهادهای علمی و پژوهشی بین‌المللی بوده است.

استیگلیتز در کنار فعالیت‌های دانشگاهی، نقش مهمی در سیاست‌گذاری اقتصادی ایفا کرده است. او در دولت بیل کلینتون ریاست شورای مشاوران اقتصادی کاخ سفید را بر عهده داشت و سپس به‌عنوان معاون ارشد و اقتصاددان ارشد بانک جهانی فعالیت کرد. بااین‌حال، انتقادهای صریح او به سیاست‌های صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی موجب بروز اختلافاتی شد که به جدایی او از این نهادها انجامید. او بعدها نیز در زمینه‌ی اصلاح نظام مالی جهانی و بررسی پیامدهای بحران اقتصادی ۲۰۰۸ نقش مشورتی مهمی ایفا کرد.

اندیشه‌های اقتصادی استیگلیتز بر این باور استوار است که بازارهای آزاد به‌تنهایی قادر به حل همه‌ی مشکلات اقتصادی نیستند. او برخلاف نظریه‌های بازار آزادِ افراطی، معتقد است که وجود اطلاعات ناقص، انحصارها و نابرابری‌های ساختاری باعث می‌شود بازارها در عمل به نتایج عادلانه و کارآمد نرسند. از همین رو، او بر نقش فعال دولت در تنظیم بازار، کاهش نابرابری و حمایت از منافع عمومی تأکید می‌کند.

حوزه‌های پژوهشی او شامل توزیع درآمد، اقتصاد اطلاعات، تجارت بین‌الملل، حاکمیت شرکتی و توسعه‌ی اقتصادی است. استیگلیتز در آثار و سخنرانی‌های خود بارها افزایش شکاف طبقاتی و تمرکز ثروت در جهان را هشدار داده و خواستار اصلاح ساختار اقتصاد جهانی شده است. او همچنین از سیاست‌های زیست‌محیطی و سرمایه‌گذاری در انرژی‌های پاک حمایت می‌کند و مقابله با بحران اقلیمی را از مهم‌ترین چالش‌های عصر حاضر می‌داند.

از مهم‌ترین کتاب‌های او می‌توان به راه آزادی، مردم، قدرت و سود، یورو: چگونه یک ارز مشترک آینده‌ی اروپا را تهدید می‌کند، شکاف بزرگ، بازنویسی قواعد اقتصاد آمریکا و ایجاد جامعه‌ی یادگیرنده اشاره کرد. این آثار در کنار مقالات علمی فراوان او، جایگاه استیگلیتز را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین متفکران اقتصادی معاصر تثبیت کرده‌اند.

این کتاب یا نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

استیگلیتز در سال ۲۰۰۱ به‌خاطر پژوهش‌هایش درباره‌ی اقتصاد اطلاعات، موفق به دریافت جایزه‌ی نوبل اقتصاد شد. او همچنین مدال جان بیتس کلارک، نشان لژیون دونور فرانسه، جایزه‌ی صلح سیدنی و ده‌ها دکترای افتخاری از دانشگاه‌های مختلف جهان دریافت کرده است. امروزه او هم به‌عنوان یک اقتصاددان برجسته هم به‌عنوان صدایی اثرگذار در مباحث عدالت اجتماعی، توسعه‌ی پایدار و اصلاح نظام اقتصادی جهانی شناخته می‌شود.

بخشی از کتاب علم اقتصاد و جامعه خوب

«علم اقتصاد سنتی، خصوصاً اقتصاد نولیبرال، قدرت شکل دادن به باورها و حتی ترجیحات را با این فرض که آنها ثابت و از پیش مشخص‌اند منتفی می‌گیرد؛ از نقطه‌نظر اقتصاد سنتی افراد اساساً با دانش کامل نسبت به آنچه می‌پسندند و نمی‌پسندند به دنیا می‌آیند و می‌دانند که چطور میان مقدار بیشتری از یک کالا در ازای مقدار کمتری از دیگری بده‌بستان کنند. در نظریهٔ معیار، اشخاص (با ثابت گرفتن درآمدها و قیمت‌ها) تنها بر اثر اطلاعات بهتر است که تغییر عقیده و اقدام می‌دهند. ولی در واقعیت ترجیحات و عقاید اغلب قابل‌شکل‌دهی هستند. امری که هر والدی، هر کارشناسی که در بازاریابی یا تبلیغات کار می‌کند، و هر کسی که کارزارهای بدآگاهی را راه می‌اندازد یا علیه این کارزارها به فعالیت مشغول است به خوبی با آن آشنائی دارد. شکل دادن به باورها و ترجیحات مستلزم چیزی بیشتر از صرف تأمین اطلاعات بهتر و بیشتر است؛ این عمل با تغییر ذهنیت‌ها سر و کار می‌یابد، موضوعی برای مطالعهٔ هم روان‌شناسان و هم بازاریابان، ولی نوعاً دور از دسترس اقتصاددانانِ دل مشغول به مدل‌های‌شان از عقلانیت کامل و مجموعهٔ ترجیحات تعیین‌شده در هنگام تولد. یکی از دغدغه‌های مشخص آن است که خودِ نظامِ اقتصادی به ترجیحات و عقاید شکل می‌بخشد -و زمانی که ما وارد داوری دربارهٔ شایستگی‌های یک سامانه در مقابل دیگری می‌شویم این شکل‌دهی اهمیت درجهٔ اول دارد.»