کتاب خاصیت آینگی

کتاب خاصیت آینگی (نقد حال، گزاره آرا و گزیده آثار فارسی عین‌القضات همدانی) نوشته نجیب مایل هروی با گردآوری و تحلیل زندگی، آثار و اندیشه‌های عین‌القضات همدانی شکل گرفته است. نویسنده در این کتاب به سرگذشت کوتاه و پرحادثه‌ی عارف جوان همدانی، شبکه‌ی استادان و پیران او و نیز جایگاهش در سنت تصوف خراسان و جبال پرداخته و سپس مهم‌ترین نوشته‌های او را معرفی کرده است. نشر نی این کتاب را منتشر کرده است (چاپ ششم: ۱۴۰۳). نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب خاصیت آینگی اثر نجیب مایل هروی

کتاب خاصیت آینگی (نقد حال، گزاره آرا و گزیده آثار فارسی عین‌القضات همدانی) با تمرکز بر زندگی و آثار عین‌القضات همدانی، روایتی پیوسته از شکل‌گیری یک ذهن عارف، مسیر سلوک او و فرجام تراژیکش ارائه داده است. نجیب مایل هروی در آغاز از خاندان قضاوت در میانه و همدان سخن می‌گوید؛ از ابوالحسن علی میانجی و پسرش ابوبکر محمد و فضایی که در آن کودکی به نام عبدالله رشد می‌کند و بعدها به عین‌القضات شهرت می‌یابد. نویسنده در همین بخش به دلبستگی عین‌القضات به همدان، خاطره‌های او از ماوَشان و رنج غربت در زندان بغداد می‌پردازد.

خاصیت آینگی در ادامه، مسیر علمی و عرفانی عین‌القضات همدانی را دنبال می‌کند؛ آشنایی او با فقه، حدیث، کلام و فلسفه، سرگشتگی‌اش در مباحث کلامی، چهار سال انس با آثار محمد غزالی و سپس دیدار سرنوشت‌ساز با احمد غزالی در همدان و قزوین. نویسنده نشان داده است که چگونه این دیدار، پسندهای عرفانی عین‌القضات همدانی را دگرگون کرده و او را به‌سوی تصوف مستانه و عاشقانه و مفهوم پیر عشق کشانده است. در فصل‌های بعد کتاب به شبکه‌ی پیران خراسان و جبال، نقش شیخ برکه، سیاوش و مودود و نیز نسبت عین‌القضات همدانی با فلسفه و نسبت‌دادن او به شاگردی عمر خیام می‌پردازد و این نسبت را با دقت تاریخی می‌سنجد.

کتاب خاصیت آینگی در بخش گزارش آثار تصویری نسبتاً جامع از نوشته‌های عین‌القضات همدانی عرضه می‌کند. نجیب مایل هروی ضمن مرور سرگذشت این متون، به کم‌توجهی خانقاه‌ها و محققان به آن‌ها در سده‌های میانی و در عین‌حال تأثیرشان بر چهره‌هایی چون جامی و صوفیان شبه‌قاره اشاره کرده است.

خلاصه کتاب خاصیت آینگی

کتاب زندگی و اندیشه‌ی عین‌القضات همدانی را در پیوند با بستر تاریخی و خانقاهی زمانه‌ی او بازخوانی کرده است. نجیب مایل هروی ابتدا از کودکی عین‌القضات همدانی در خانواده‌ای فقیه و قاضی‌پیشه در همدان، تحصیلات او در علوم دینی و کلامی و گرایش موقت او به فلسفه سخن می‌گوید و سپس نشان می‌دهد که چگونه سرگشتگی در مباحث کلامی، او را به آثار محمد غزالی و بعد به محضر احمد غزالی کشانده است. کتاب خاصیت آینگی در ادامه تحول عین‌القضات همدانی از عالم مدرسه‌ای به عارفی مستانه را با مفاهیمی چون «فنا»، «پیر عشق» و «عرفان خراسانی و جبالی» دنبال و شبکه‌ی پیران او را معرفی می‌کند و در نهایت به اتهام‌ها، زندان بغداد، شکوی‌الغریب و فرجام خونین او در همدان می‌رسد. بخش پایانی به معرفی و تحلیل آثار اصلی عین‌القضات همدانی و سرنوشت آن‌ها در تاریخ تصوف اختصاص یافته است.

چرا باید کتاب خاصیت آینگی را بخوانیم؟

کتاب خاصیت آینگی تصویری نزدیک و مستند از عین‌القضات همدانی ارائه می‌دهد؛ نه‌فقط به‌عنوان شهیدی مشهور، بلکه به‌عنوان متفکری جوان، پرجرئت و درگیر با علمای ظاهر و دستگاه دیوانی. خواننده‌ی این اثر با شبکه‌ی پیچیده‌ی تصوف خراسان و جبال، نسبت عین‌القضات همدانی با غزالیان و نیز جایگاه آثاری چون تمهیدات و مکتوبات در تاریخ اندیشه آشنا می‌شود.

خواندن کتاب خاصیت آینگی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران عرفان اسلامی، تاریخ اندیشه در ایران و علاقه‌مندان به زندگی و آثار عین‌القضات همدانی پیشنهاد می‌شود؛ همچنین به کسانی که درگیر مطالعه‌ی غزالیان، تصوف خراسانی و نسبت عرفان و قدرت سیاسی هستند.

درباره نجیب مایل هروی

نجیب مایل هروی زاده‌ی ۱۳۲۹ در هراتِ افغانستان، پژوهشگر عرفان اسلامی، ادبیات فارسی و نسخه‌شناسی است که از سال ۱۳۵۰ در ایران ساکن شده و بخش عمده‌ی عمر علمی خود را در این کشور به تحقیق، تدریس و تصحیح متون گذرانده است. او تحصیلات عالی خود را در رشته‌ی زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه فردوسی مشهد به پایان رساند و سپس به تهران رفت و در مؤسسه‌ی پژوهش‌های اسلامی به فعالیت‌های علمی ازجمله کتاب‌شناسی، تصحیح متون، تدریس و پژوهش در حوزه‌ی عرفان اسلامی و نسخه‌های خطی پرداخت.

این نویسنده در طول فعالیت علمی خود با نهادهایی همچون کتابخانه‌ی مجلس شورای اسلامی، آستان قدس رضوی، مرکز پژوهشی میراث مکتوب و بنیاد موقوفات محمود افشار همکاری داشته و مقالات متعددی در دانشنامه‌ی مرکز دایرةالمعارف اسلامی نگاشته است. نجیب مایل هروی از محققان برجسته‌ی حوزه‌ی نسخه‌شناسی و تصحیح متون به شمار می‌رود و آثار و پژوهش‌های گسترده‌ای درباره‌ی متون عرفانی، ادبی و تاریخی فارسی انجام داده است. ازجمله آثار مهم او می‌توان به «برگ بی‌برگی: یادنامه‌ی استاد رضا مایل»، «این برگ‌های پیر: مجموعه‌ی بیست اثر چاپ ناشده فارسی از قلمرو تصوف»، «پیر بیابانکی: پژوهشی در نقد آرا و آثار سمنانی»، «کتاب‌آرایی در تمدن اسلامی»، «تاریخ و زبان افغانستان» و «در شبستان عرفان: مجموعه رسائل فارسی از پیران ایران» اشاره کرد.

نجیب مایل هروی در زمینه‌ی تصحیح و شرح متون کلاسیک عرفانی فعالیت گسترده‌ای داشته و آثاری چون «شرح فصوص الحکم ابن عربی»، «شرح مثنوی مولوی موسوم به مخزن الاسرار» و «معارف سلطان ولد» را بررسی و تصحیح کرده است. صدها مقاله‌ی علمی او درباره‌ی شاعران، ادیبان و نسخه‌های خطی در منابع مختلف منتشر شده و نقش مهمی در شناساندن میراث مکتوب فارسی داشته است. فعالیت‌های علمی نجیب مایل هروی سبب شده است که به‌عنوان یکی از چهره‌های برجسته‌ی پژوهش‌های عرفانی و نسخه‌شناسی در ایران شناخته شود. خاصیت آینگی عنوان کتاب دیگری به قلم این نویسنده و درباره‌ی زندگی و اندیشه‌ی عین‌القضات همدانی است.

این نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

نجیب مایل هروی موفق به دریافت جایزه‌ی ادبی‌ـ‌تاریخی بنیاد محمود افشار یزدی در مرکز دایرةالمعارف بزرگ اسلامی شده است؛ جایزه‌ای که برای یک عمر دستاورد در خدمت به تاریخ و زبان فارسی اهدا می‌شود. این جایزه در سال ۱۳۸۶ نیز به او تعلق گرفت و بار دیگر به‌عنوان تقدیر از خدمات علمی و پژوهشی او در حوزه‌ی تاریخ و زبان فارسی ثبت شد. همچنین کتاب «این برگ‌های پیر» به قلم نجیب مایل هروی به‌عنوان اثر برگزیده در همایش حامیان نسخ خطی کتابخانه‌ی مجلس شورای اسلامی شناخته شد.

بخشی از کتاب خاصیت آینگی

«۳۵ ــ ۳ البتّه از عشق، ذرّه‌ای بیش به عالم هستی داده نشده است، آن ذرّه هم به دو نیمه شده است، نیمی از آن را به احمد داده‌اند و نیمی دیگر را به ابلیس. پس در اقلیم عشق، در میانه احمد و ابلیس نیز موازنه‌ای هست اما فرقی که با هم دارند این است که اوّلاً ابلیس با این عشق، عاشقِ خداوند است و احمد، با این عشق، معشوقِ خداوند است. اگر آن عشق ابلیس را به گناه انداخته است این عشق هم گناه محمّد را موضوعیت داده است زیرا محمد (ص) با این عشق «امانتْ» پذیر شده است. ثانیاً آن نیمه عشق که به احمد رسیده است، چون در عالم خلق جلوه‌گری کرده، عالمی را موحّد گردانیده است و ابلیس چون آن نیمه دیگر را نشان داده است عالمی را کافر و بُت‌پرست ساخته است.»