کتاب رنج نومه دختیران

کتاب رنج‌نومه‌ی دختیران نوشته‌ی هنگامه ناهید نمایش‌نامه‌ای فارسی است که نشر شورآفرین آن را منتشر کرده است. این کتاب با تکیه‌بر زندگی خدیجه مصدق، کوچک‌ترین فرزند دکتر محمد مصدق، روایتی نمایشی از رنج‌ها، خاطرات و زخم‌های به‌جا‌مانده از تاریخ معاصر ایران در ذهن و جان یک زن ارائه می‌دهد. متن در رفت‌وآمد میان گذشته و حال، از آسایش‌گاه سوئیسی تا خانه‌ی خیابان کاخ و باغ شمرون، شکل گرفته است و شخصیت‌هایی از خانواده‌ی مصدق، خدمه‌ی خانه، مأموران حکومتی و اطرافیان را در کنار هم قرار داده است. رنج‌نومه‌ی دختیران با زبان گفت‌وگومحور و صحنه‌پردازی دقیق نوشته شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب رنج نومه دختیران

کتاب رنج‌نومه‌ی دختیران نمایش‌نامه‌ای از هنگامه ناهید است که بر پایه‌ی تخیل نویسنده و برداشت او از سرگذشت خدیجه مصدق و خانواده‌ی دکتر محمد مصدق شکل گرفته است. نویسنده در یادداشت آغازین توضیح داده است که جرقه‌ی نوشتن این متن از آشنایی با تراژدی زندگی خدیجه، کوچک‌ترین فرزند مصدق، و سکوت طولانی‌مدت پیرامون او آغاز شده است؛ سکوتی که به‌گفته‌ی او، با عمق انسانی این ماجرا هم‌خوان نبوده است. کتاب رنج‌نومه‌ی دختیران در قالب نمایش‌نامه، دو زمان «حال» و «گذشته» را کنار هم می‌نشاند: خدیجه‌ی سال‌خورده در آسایش‌گاهی در سوئیس، در کنار نوه‌ی مصدق یعنی عبدالمجید بیات و پرستاران، و خَدوج نوجوان در خانه‌ی خیابان کاخ و باغ شمرون، در کنار پدر، مادر، خواهر و برادرها، خدمه و مهمانانی چون محسن‌خان سریرزاده. این رفت‌وآمد زمانی، هم‌زمان با شنیدن صدای بلبل هزاردستان، صفحه‌های گرامافون، تصنیف مرغ سحر و مارش جمهوری، فضای عاطفی و سیاسی اثر را می‌سازد. در کتاب رنج‌نومه‌ی دختیران، ناهید در چند صفحه‌ی آغازین، فهرست مفصلی از شخصیت‌ها و چند نکته‌ی تاریخی و توضیحی درباره‌ی تاریخ تولد و وفات خدیجه، نخستین دست‌گیری مصدق، همراهان او و حتی توضیحی کوتاه درباره‌ی دیوان دائمی دادگستری بین‌المللی آورده است. متن سپس وارد صحنه‌های نمایشی می‌شود؛ صحنه‌هایی که در آن‌ها گفت‌وگوهای طولانی خدیجه و بیات، مونولوگ‌های درونی خدیجه درباره‌ی «جذام روح»، و گفت‌وگوهای مصدق و محسن‌خان درباره‌ی مشروطه، جمهوریت، نفت، استقلال و رابطه‌ی ملت و قدرت، استخوان‌بندی اثر را شکل داده است.

خلاصه کتاب رنج نومه دختیران

کتاب رنج‌نومه‌ی دختیران سرگذشت خدیجه مصدق را در دو برش زمانی روایت می‌کند: خدیجه‌ی سال‌خورده در آسایش‌گاهی در سوئیس که در سکوتی ظاهری فرو رفته و خَدوج نوجوان در دل خانه و خانواده‌ی مصدق، در سال‌های پرآشوب سیاسی. محور کتاب، رنجِ انباشته‌ی زنی‌ست که خود را مبتلا به «جذام روح» می‌داند؛ زخمی که از کودتای ۲۸ مرداد، دست‌گیری پدر، خشونت خیابان‌ها و فروپاشی رؤیاهای دموکراسی بر جانش مانده است. در کتاب رنج‌نومه‌ی دختیران، صداهای مختلفی در هم تنیده شده است: صدای قمرالملوک وزیری و تصنیف مرغ سحر، شعارهای «درود بر مصدق» و «یا مرگ، یا مصدق»، گفت‌وگوهای مصدق و محسن‌خان درباره‌ی مشروطه، جمهوریت و ملی‌شدن نفت، و نجواهای خدیجه درباره‌ی مرگ، خاطره، زن‌بودن و فرسایش روح. متن بیش از آن‌که بازگویی تاریخ رسمی باشد، بر تجربه‌ی زیسته‌ی یک دختر و زن در میانه‌ی این تاریخ تمرکز کرده است.

چرا باید کتاب رنج نومه دختیران را بخوانیم؟

رنج‌نومه‌ی دختیران تصویری نزدیک و احساسی از تاریخ سیاسی ایران از زاویه‌ی نگاه یک دختر و سپس زن ارائه کرده است؛ نگاهی که معمولن در حاشیه مانده است. این کتاب میان خاطره‌ی شخصی، زخم‌های خانوادگی و بحث‌های جدی درباره‌ی مشروطه، جمهوریت، استقلال و نفت پلی زده است و نشان داده است چگونه تصمیم‌های سیاسی، سرنوشت فردی و روانی یک انسان را دگرگون می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن رنج‌نومه‌ی دختیران به علاقه‌مندان تاریخ و سیاست ایران، دوست‌داران نمایش‌نامه و کسانی که به روایت‌های زنانه از رویدادهای بزرگ اجتماعی توجه دارند پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی که در پی متنی گفت‌وگومحور درباره‌ی نسبت قدرت، مردم و رنج‌های پنهان نسل‌ها هستند توصیه می‌شود.

بخشی از کتاب رنج نومه دختیران

«خدیجه: تو می‌دونستی این دردی که درمون نداره، مرهم داره؟ مرهمِ موقتی. مرهم‌هایی که بعد از یه مدت خودشون هم می‌شن خورهٔ روح. این مرهم‌ها می‌آن که حالت رو بهتر کنن؛ ولی بعد از یه مدت می‌چسبن به همون خورهٔ اصلی. انگاری این خورهٔ پدر نامرد، اونا رو هم قورت می‌ده، می‌کِشه تو خودش و اونا هم می‌شن بلای جونت، می‌دونی مثل چی؟ مثل همین سیگار و سوهان، مثل همین صفحهٔ قمرالملوک که گرفتی دستت، مثل همین شنل.. [مکث] با وجود اینا شروع می‌کنی به دوره کردن خاطراتت، خاطرات هم واسه من یکی یعنی عذاب، یعنی درد، یعنی اشک‌هایی که دیگه نمی‌ریزن بیرون از کاسهٔ چشمی که خشکیده و دیگه هم قرار نیست بباره.. تا حالا شده صداها بپیچَن توی گوشِت و بشن مایهٔ عذابت؟ گوش کن، می‌شنوی؟ بیات: به‌به.. به‌به، چه زیبا می‌خونه، به گمونم نغمهٔ هزاردستانه.. خدیجه: بله، بله، حقیقتن که صداش نغمهٔ هزاردستان بود، شور داشت، نشاط داشت، رنگ داشت، عیار داشت، آزاد بود، آزاده بود.. بیات: منو یاد چی می‌ندازه این صدا؟ عجیبه که جدیدن حافظه‌ام بازی درمی‌آره.. خدیجه: مگه نمی‌شنوی صداش رو، صدای قمره، قمرالملوک وزیری.. [آه می‌کشد.] هیچ می‌دونستی قمر، تو روزِ سال‌گرد جشن مشروطه رفت از این دنیا؟ حتمن با خودت می‌گی قرار نبوده و نیست که من اینا رو بدونم، آخه اون موقع بعد عملِ مغز من بوده و دیگه نباید چیزی یادم می‌مونده، نباید یادِ منِ بخت‌برگشته چیزی غیر از همهٔ کابوس‌ها می‌مونده، نباید از چیزی خبردار می‌شدم، آره، نباید؛ اما یه چیزایی هست، که دست ما نیست. پیش می‌آد، نمی‌دونی از کجا ولی خبردار می‌شی، بدون این‌که کسی بهت بگه تو می‌فهمی، می‌شنوی، می‌دونی، آگاه می‌شی، بهت الهام می‌شه.. عجیبه، نه؟»