کتاب ناسیونالیسم

کتاب ناسیونالیسم نوشته‌ی جورج اورول با ترجمه‌ی سودابه قیصری مجموعه‌ای از سه جستار بلند است که بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه آن را منتشر کرده است. اورول در این متن‌ها به سراغ مفهوم ناسیونالیسم، یهودستیزی در بریتانیا و نسبت ورزش و روحیه‌ی ملی‌گرایانه رفته است. نویسنده با تکیه بر تجربه‌های شخصی، حضور در جنگ داخلی اسپانیا، کار در بی‌بی‌سی و زیستن در جوامع مختلف، تصویری دقیق از سازوکار قدرت، تعصب و خودفریبی جمعی ارائه کرده است. مترجم نیز متن را به‌همراه مقدمه‌ای درباره‌ی زندگی و جایگاه فکری اورول در آغاز کتاب آورده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ناسیونالیسم

کتاب ناسیونالیسم مجموعه‌ای از یادداشت‌ها و جستارهای جورج اورول است که در میانه‌ی قرن بیستم و در فضای جنگ، توتالیتاریسم و فروپاشی امپراتوری‌ها نوشته شده‌اند. مترجم در آغاز کتاب، زندگی اریک بلر (نام اصلی اورول) را مرور کرده است؛ از سال‌های فقر در پاریس و کار به‌عنوان ظرف‌شور، تا خدمت در پلیس استعماری برمه، حضور در جنگ داخلی اسپانیا، همکاری با بی‌بی‌سی و نوشتن رمان ۱۹۸۴. این مقدمه نشان می‌دهد که حساسیت اورول نسبت به قدرت، خشونت، استعمار و دروغ سیاسی از تجربه‌ی زیسته‌ی او می‌آید نه صرفاً از موضعی نظری. کتاب ناسیونالیسم در بخش اصلی خود جستار مفصل «در باب ناسیونالیسم» را دارد که در آن اورول تعریفی غیرمتعارف از ناسیونالیسم ارائه می‌کند و آن را به‌عنوان «میل به قدرت و یکی‌پنداشتن خود با یک واحد جمعی فراتر از خیر و شر» توضیح می‌دهد. او ناسیونالیسم را از میهن‌پرستی جدا می‌کند، ویژگی‌های فکری ناسیونالیست (وسواس رقابتی، بی‌تفاوتی نسبت به واقعیت، خودفریبی، نامگذاری و دشمن‌سازی) را فهرست می‌کند و انواع ناسیونالیسم مثبت، منفی و انتقالی را در میان روشنفکران انگلیسی زمان خود نشان می‌دهد. در ادامه‌ی کتاب ناسیونالیسم دو جستار دیگر آمده است: «یهودستیزی در بریتانیا» که در آن اورول با مثال‌های روزمره و مشاهدات شخصی، لایه‌های پنهان نفرت از یهودیان و پیوند آن با ناسیونالیسم را بررسی کرده است؛ و «روحیه‌ی ورزشی» که فوتبال، بوکس و مسابقات بین‌المللی را به‌عنوان «جنگ بدون تیراندازی» تحلیل می‌کند و نشان می‌دهد چگونه ورزش مدرن می‌تواند به تشدید کینه‌های ملی دامن بزند.

خلاصه کتاب ناسیونالیسم

اورول در این کتاب ناسیونالیسم را صرفاً عشق به وطن یا وفاداری به یک کشور نمی‌داند، بلکه آن را حالتی ذهنی تعریف می‌کند که در آن فرد خود را با یک ملت، طبقه، حزب، نژاد یا حتی کلیسا یکی می‌پندارد و آن واحد را فراتر از خیر و شر قرار می‌دهد. او ناسیونالیسم را از میهن‌پرستی جدا می‌کند؛ میهن‌پرستی را دفاعی و محدود به سبک زندگی خاص می‌بیند، اما ناسیونالیسم را میل دائمی به قدرت و برتری‌جویی می‌داند. کتاب ناسیونالیسم نشان می‌دهد چگونه این میل به قدرت، قضاوت سیاسی و زیبایی‌شناختی را فاسد می‌کند، واقعیت‌های ناخوشایند را از ذهن حذف می‌کند و تاریخ را به نفع «واحد محبوب» بازنویسی می‌کند. اورول انواع ناسیونالیسم (کمونیسم، کاتولیک‌گرایی سیاسی، صهیونیسم، یهودستیزی، انگلیسی‌هراسی، صلح‌جویی متعصبانه و…) را در میان روشنفکران زمان خود ردیابی کرده است و در دو جستار پایانی، یهودستیزی در بریتانیا و «روحیه‌ی ورزشی» را به‌عنوان جلوه‌های خاص همین ذهنیت ناسیونالیستی تحلیل می‌کند.

چرا باید کتاب ناسیونالیسم را بخوانیم؟

این کتاب تصویری روشن از سازوکار ذهنی ناسیونالیسم ارائه می‌کند و نشان می‌دهد چگونه تعصب جمعی می‌تواند واقعیت، اخلاق و حافظه‌ی تاریخی را تحریف کند. خواندن آن کمک می‌کند الگوهای مشابه را در سیاست، رسانه، شبکه‌های اجتماعی و حتی رقابت‌های ورزشی امروز تشخیص داده شود و نسبت به سوگیری‌های شخصی و جمعی حساسیت بیشتری شکل بگیرد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به کسانی پیشنهاد می‌شود که به سیاست، ایدئولوژی‌ها، تاریخ قرن بیستم، نقد رسانه و نقش روشنفکران علاقه‌مندند یا می‌خواهند ریشه‌های تعصب، نفرت قومی و نژادی و دوگانه‌سازی‌های «ما/آن‌ها» را بهتر بفهمند و نسبت به ناسیونالیسم در زندگی فکری خود آگاه‌تر شوند.

بخشی از کتاب ناسیونالیسم

«منظور من از «ناسیونالیسم» در وهلۀ اول و بیش از هر چیز این پندار مرسوم است که انسان‌ها را می‌توان مانند حشرات دسته‌بندی کرد و می‌توان بی‌پروا به بلوک‌های [دسته‌های] میلیونی یا ده‌ها میلیونی از مردم برچسبِ «خیر» یا «شر» چسباند. (۱) اما در وهلۀ دوم ـ و این یکی اهمیت بسیار بیشتری دارد ـ منظورم خوی یکی‌پنداشتنِ خود با یک ملت یا واحدی دیگر است و قراردادنِ آن ورای خیر و شر و اینکه وظیفۀ دیگری جز پیش‌بردنِ منافع آن نداری. ناسیونالیسم نباید با میهن‌پرستی اشتباه گرفته شود. هر دو واژه معمولاً به شیوه‌ای چنان مبهم استفاده می‌شوند که هر تعریفی مستعد چالش است اما باید بین آنان تفاوت قائل بود زیرا این دو ایده متفاوت و حتی مقابل هم‌اند. منظورم از «میهن‌پرستی» ازخودگذشتگی برای مکانی خاص و روشی خاص از زندگی است که آدم آن را بهترین در جهان می‌داند اما قصد تحمیل آن به دیگر مردم را ندارد. میهن‌پرستی ذاتی دفاعی، هم نظامی هم فرهنگی، دارد. برعکس آن، ناسیونالیسم ذاتاً میل به قدرت دارد. هدف همیشگی یک ناسیونالیست کسب قدرت و اعتبار بیشتر است، نه برای خودش بلکه برای کشور و دیگر واحدهایی که او انتخاب کرده تا فردیت خود را فدای آن کند. ... ناسیونالیست کسی است که منحصراً یا عمدتاً بر حسب وجهۀ رقابتی فکر می‌کند. ممکن است ناسیونالیستی مثبت یا منفی باشد ـ یعنی ممکن است از انرژی ذهنی خود در جهت تعالی‌دادن یا بدنام‌کردن استفاده کند ـ اما در هر صورت افکار او همیشه به فتح‌ها، شکست‌ها، پیروزی‌ها و تحقیرها بستگی دارد.»