کتاب تربیت کودک

کتاب تربیت کودک (در اندیشه‌ی حضرت آیت‌الله‌العظمی شهید خامنه‌ای) گردآوری محمد شهریاری است که انتشارات انقلاب اسلامی آن را منتشر کرده است. این کتاب بر پایه‌ی بیانات، پیام‌ها، مصاحبه‌ها و درس‌های فقهی رهبر انقلاب، طرحی کلّی از تعلیم و تربیت دوره‌ی کودکی ارائه میدهد و تلاش میکند از دل این متون، یک نظریه‌ی منسجم تربیتی استخراج کند. ساختار اثر شامل درآمد و شش فصل است که از تعریف تربیت و مبانی انسان‌شناختی آن تا اهداف، اصول، عرصه‌ها، رویکردها و ضوابط تولید محصولات تربیتی برای کودک را در بر میگیرد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تربیت کودک

کتاب تربیت کودک با تکیه بر اندیشه‌ی حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای، تصویری نسبتاً جامع از «فلسفه‌ی تربیت در دوره‌ی کودکی» ترسیم کرده است. محمد شهریاری در این کتاب، به‌جای افزودن چارچوبی بیرونی، کوشیده ساختار بحث را از دل خود بیانات استخراج کند؛ به همین دلیل، متن مکرراً به سخنرانی‌ها، پیام‌ها، مصاحبه‌ها و برخی جلسات درس خارج فقه رهبر انقلاب ارجاع داده شده است. کتاب تربیت کودک در یک درآمد و شش فصل تنظیم شده است. درآمد، تلفیقی از دو پیام مهم درباره‌ی کودک و تعلیم و تربیت است که در آن، جایگاه دوره‌ی کودکی، نقش خانواده، مدرسه، رسانه و حکومت و نیز تهدیدهای جهانی علیه کودکان توضیح داده شده است. فصل اول، «طرح کلّی اندیشه‌ی تربیتی حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای (دوره‌ی کودکی)» است و چکیده‌ی مباحث فصل‌های بعدی را در قالب یک نقشه‌ی فشرده عرضه میکند؛ از تعریف تربیت به‌عنوان «تکوین هویّت» تا تبیین دوره‌ی کودکی به‌عنوان «دوران طلایی تربیت». در ادامه، کتاب تربیت کودک در فصل دوم به چیستی تربیت، ارکان آن (مربّی، متربّی، محیط) و مبانی انسان‌شناختی مانند فطرت، کرامت ذاتی، تربیت‌پذیری و نیاز انسان به تربیت میپردازد. فصل سوم عرصه‌ها و اهداف تربیت را در شش حوزه‌ی اعتقادی و عبادی، عقلی و علمی، اخلاقی، عاطفی، رفتاری و سیاسی‌ـ‌اجتماعی دسته‌بندی کرده است. فصل چهارم اصولی مانند محبّت، تکریم، تناسب، عقل‌محوری، تکوین عادات، عدالت تربیتی و مراقبت را توضیح میدهد. فصل پنجم رویکردهای حاکم بر برنامه‌ی تربیت کودک را در سطح خانواده، مدرسه، قانون‌گذاری و نهادهای فرهنگی پی میگیرد و فصل ششم نیز ضوابط تولید محصولات آموزشی و فرهنگی کودک، از قصه و شعر و سرود تا بازی، کتاب، رسانه و فضای مجازی را بر اساس همین اندیشه صورت‌بندی کرده است.

خلاصه کتاب تربیت کودک

کتاب تربیت کودک بر این ایده استوار است که انسان دارای فطرتی پاک، استعداد بی‌نهایت برای رشد و هویّتی نقش‌پذیر است و دوره‌ی کودکی «دوران طلایی» برای شکل‌گیری این هویّت به‌شمار می‌آید. متن، تربیت را فرایند تدریجی رشد همه‌جانبه و «تکوین هویّت» میداند و نشان میدهد که این فرایند با تعامل سه رکن متربّی، مربّی و محیط سالم پیش میرود. در کتاب تربیت کودک، ابتدا مبانی انسان‌شناختی مانند تربیت‌پذیری، نیاز انسان به تربیت، فطرت الهی، کرامت ذاتی و نقش اراده‌ی متربّی توضیح داده شده، سپس عرصه‌های مختلف تربیت از ایمان و عبادت تا عقل، اخلاق، عاطفه، رفتار و هویّت سیاسی‌ـ‌اجتماعی کودک تشریح شده است. اثر، اصولی چون محبّت، تکریم، تناسب، عقل‌محوری، تکوین عادات، عدالت تربیتی و مراقبت را به‌عنوان ستون‌های اصلی برنامه‌ی تربیت کودک معرفی میکند و در پایان، به نقش هنر، رسانه، قصه، شعر، بازی، کتاب، فضای مجازی و سیاست‌گذاری فرهنگی در پاسداشت حقوق تربیتی کودک میپردازد.

چرا باید کتاب تربیت کودک را بخوانیم؟

کتاب تربیت کودک برای کسانی که به‌دنبال تصویری منسجم از تربیت اسلامی در دوره‌ی کودکی هستند، یک متن تحلیلی و مستند به بیانات رهبر انقلاب فراهم کرده است. این اثر، مفاهیم کلیدی مانند فطرت، هویّت، ایمان، عقل‌محوری، محبّت و عدالت تربیتی را در قالب فصل‌های روشن دسته‌بندی کرده و پیوند میان خانواده، مدرسه، رسانه و حکومت را در تربیت کودک نشان داده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب تربیت کودک به مربّیان مهدکودک و پیش‌دبستانی، معلمان ابتدایی، طراحان برنامه‌های درسی، فعالان فرهنگی حوزه‌ی کودک، پژوهشگران تعلیم و تربیت و نیز والدینی که دغدغه‌ی تربیت دینی و هویّتی فرزندان خود را دارند پیشنهاد میشود.

بخشی از کتاب تربیت کودک

«در اصل ضرورت تربیت و پرورش کودکان و لزوم فراهم آوردن شرایط مادّی، روانی و فرهنگی مناسب برای رشد فکری، عاطفی و اجتماعی آنان در خانواده و جامعه، اجماع و اتّفاق نظر وجود دارد امّا آنچه بحث‌انگیز و نیازمند دقّت فراوان است، چگونگی اجرای این اصول مسلّم و شکل بخشیدن به سرشت کمال‌جوی کودک و از میان بردن موانع رشد او است تا شادابی، استواری و تعادل روانی و معنوی، شخصیّت وی را قوام بخشد؛ و این امر نه‌تنها از اساسی‌ترین وظایف مربّیان و کارشناسان تعلیم و تربیت در هر جامعه، بلکه از مهم‌ترین مسئولیّتهای کارگزاران هر نظام است. به همین مناسبت نکاتی چند را به امید بررسی و تتبّع بیشتر و جامع‌تر از سوی مربّیان، صاحب‌نظران و کارشناسان آگاه و دلسوز متذکّر میشوم: در نظر داشته باشیم که همهٔ کودکان بر فطرتی پاک و کمال‌جو متولّد میشوند و این تربیت خانواده و اجتماع است که از آنان انسانهای برومند و شایسته یا پژمرده و فاسد میسازد. سعی همهٔ دست‌اندرکاران متعهّد تعلیم و تربیت در جهان میتواند بر پایهٔ این سرشت خداجو به پرورش نسلی توانا، متعادل و جامع بینجامد و نویدبخش آینده‌ای روشن در تأمین نیروی انسانی شایسته برای جوامع باشد. درست است که تعلیم و تربیت صحیح نیازمند فراهم بودن امکانات مادّی و مساعد بودن شرایط اجتماعی و آموزشی یا به تعبیر اعلامیّهٔ جهانی حقوق کودک «امنیّت اجتماعی» است امّا باید توجّه داشت که این امنیّت تنها از طریق اعلامیّه و شعار به دست نمی‌آید، بلکه ایمان متّکی بر عقیده و مکتب الهی است که میتواند امنیّت درونی و بیرونی انسانها و از جمله نونهالان را برقرار سازد و عامل آرامش و ثبات شخصیّت آنان گردد.»