کتاب هنرواره

کتاب هنرواره (آنچه یک هنرجوی تئاتر باید بداند) نوشته سجاد زارعی، به طور مشخص برای فضای تئاتر و هنرجویان این حوزه نوشته شده و تلاش می‌کند به گوشه‌های کمتر گفته‌شده‌ی زندگی هنری، اخلاق حرفه‌ای، تهدیدها و حاشیه‌های کار تئاتر و همچنین مسیر رشد درونی و بیرونی یک هنرجو بپردازد. کتاب از تعریف هنر و هنرمند شروع می‌شود، سپس به موضوعاتی مثل ابتذال در هنر، تأثیر ایدئولوژی، انواع تئاتر، خلاقیت، بداهه، بازیگری، کارگردانی، دراماتورژی، مدیتیشن، آزمون بازیگری و… می‌رسد. نشر سنجاق این راهنما را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب هنرواره

کتاب هنرواره اثری آموزشی، تحلیلی و هشداردهنده از سجاد زارعی است که بر پایه‌ی تجربیات عینی او در مقام هنرجو، بازیگر و کارگردان به رشته‌ی تحریر درآمده است. زارعی در ابتدا مفاهیم پایه‌ای این عرصه را کالبدشکافی می‌کند و با استناد به آرای متفکرانی چون ارسطو، کاندینسکی، اسکار وایلد و ویل دورانت، سیالیت و مرزناپذیری مفهوم هنر را به تصویر می‌کشد؛ او در همین بخش به نقد کسانی می‌پردازد که از مناسبات قدرت، ظاهر فریبا و ابزارهای بیرونی تنها برای کسب بودجه، جایزه و شهرت بهره می‌برند.

کتاب هنرواره در فصل‌های بعدی از تئوری فاصله گرفته و به شکلی منسجم وارد میدان عمل و چالش‌های وجودی زیست هنرمند می‌شود. فصل دوم با به بررسی سدهای بیرونی و درونی نظیر سایه‌ی ایدئولوژی، تعصبات سیاسی و مذهبی، سانسور، دوقطبی شدن شخصیت بازیگر، فشارهای روانی پس از پایان پروژه و حتی پدیده‌ی خودکشی هنرمندان اختصاص یافته است. 

سجاد زارعی در ادامه دایره‌ی وسیعی از گونه‌های نمایشی - از تئاتر دولتی، موزیکال، فیزیکال، پرفورمنس آرت و تئاتر سرکوب‌شدگان تا نمایش‌های سنتی ایرانی و تعزیه - را مرور می‌کند و با ارائه‌ی توصیه‌های کاربردی در باب خلاقیت، بداهه‌پردازی، دراماتورژی و تکنیک‌های تمرکزی چون یوگا و مراقبه، در کنار هشدارهایی پیرامون ناامیدی، خودسانسوری، آثار شعاری و کمدی‌های مبتذل، نقشه‌راهی چندوجهی را پیش‌روی تازه‌واردهای این اقیانوس پرخطر و پرجاذبه قرار می‌دهد.

خلاصه کتاب هنرواره

کتاب هنرواره از یک پرسش ساده شروع کرده است: هنر چیست و هنرمند کیست؟ سجاد زارعی در فصل اول توضیح داده که با وجود سال‌ها کار و تحقیق هنوز نمی‌تواند تعریفی قطعی از هنر ارائه کند و همین را نشانه‌ی ناشناخته‌بودن و گسترش‌پذیری آن می‌داند. سپس به این سؤال رسیده که چه چیزی یک خروجی را به اثر هنری تبدیل می‌کند؛ از نقش پیشینه و رزومه‌ی خالق اثر گرفته تا واکنش مردم، ارزش تاریخی، برندینگ و سازوکار بازار هنر. 

در ادامه، کتاب به راز ماندگاری برخی آثار هنری پرداخته و نشان داده که چگونه تبلیغات، قابلیت الهام‌بخشی، تناسب با سلیقه‌ی گسترده و امکان بازتولید در هنرهای دیگر، یک اثر را به منبعی دائمی برای اقتباس و گفت‌وگو تبدیل می‌کند. سپس بحث راه‌های «ظاهری» هنرمند شدن را مطرح کرده است؛ فهرستی از کلیشه‌هایی که در ذهن عموم به تیپ هنری گره خورده و در نهایت تأکید کرده که هیچ‌کدام از این‌ها از کسی هنرمند نمی‌سازد. در برابر این ظاهرگرایی، راه‌های «باطنی» هنرمند شدن قرار گرفته که بر خودشناسی عمیق، توجه به احساسات، عادت‌شکنی آگاهانه در زندگی روزمره، تمرین تماشاگر خوب بودن، مشاهده‌ی دقیق آدم‌ها و موقعیت‌ها و پذیرش خستگی و سختی تمرین‌ها متکی است.

بخش مهمی از کتاب به تهدیدهایی اختصاص دارد که متوجه هنرمند است؛ از درگیرشدن روح با اثر تا افسردگی بعد از پایان پروژه، از عشق‌های یک‌طرفه‌ی شکل‌گرفته در حین کار تا فشارهای ناشی از متدهای بازیگری که مرز بین نقش و زندگی شخصی را کمرنگ می‌کنند. نویسنده با مثال‌هایی از نویسندگان و نقاشانی مثل ونگوگ و اشاره به خودکشی برخی بازیگران، بر ضرورت مراقبت از روان، استفاده از مدیتیشن و یوگا، ریلکسیشن، سفر، گفت‌وگو با خانواده و در صورت لزوم مراجعه به روان‌شناس و روان‌پزشک تأکید کرده است.

چرا باید کتاب هنرواره را بخوانیم؟

این اثر فقط درباره‌ی تکنیک‌های بازیگری یا تاریخ تئاتر نیست، بلکه به سؤالاتی می‌پردازد که معمولاً در کلاس‌ها و جزوه‌های رسمی کمتر مطرح می‌شوند. نویسنده با زبان صریح و مثال‌های عینی، فاصله‌ی بین نظریه و واقعیت را کم کرده و نشان داده که آموزشگاه و دانشگاه تنها آغاز راه هستند نه پایان آن. خواندن هنرواره برای کسانی که در ابتدای مسیر تئاتر هستند، می‌تواند تصویری نسبتاً کامل از میدان پیش رو ارائه کند؛ از تعریف هنر و هنرمند تا شناخت انواع تئاتر، از خودشناسی و عادت‌شکنی آگاهانه تا نظم و انضباط حرفه‌ای، از تمرین تماشاگر خوب بودن تا مواجهه با سانسور، ایدئولوژی و حواشی گروهی.

خواندن کتاب هنرواره را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب هنرواره به هنرجویان و دانشجویان تئاتر، علاقه‌مندان به بازیگری و کارگردانی و مخاطبانی که می‌خواهند پشت‌صحنه‌ی روانی و اجتماعی کار تئاتر را بهتر بشناسند، پیشنهاد می‌شود.