کتاب گذری بر روان فرزندان

کتاب گذری بر روان فرزندان نوشته‌ سحر حسنوند عموزاده اثری است که به موضوع تربیت و رشد روانی کودکان و نوجوانان در بستر خانواده می‌پردازد و نشر ناران آن را منتشر کرده است. نویسنده که خود تجربه‌ی مادری در سن پایین و مواجهه با چالش‌های فرزندپروری بدون حضور مداوم همسر را پشت‌سر گذاشته است، در این کتاب تلاش کرده است آموخته‌های دانشگاهی‌اش در علوم‌تربیتی را با تجربه‌های شخصی و مطالعات گسترده در حوزه‌ی روان‌شناسی کودک و فرزندپروری پیوند بدهد. ساختار کتاب فصل‌بندی‌شده و موضوع‌محور است و از مباحث پایه‌ای مثل تفاوت‌های فردی کودکان، شیوه‌ی رفتار والدین، قانون‌گذاری در خانه و گفت‌وگو با فرزند شروع می‌شود و به موضوعات پیچیده‌تری مانند اعتمادبه‌نفس، رشد اجتماعی، پرخاشگری، خشم پنهان، خودمراقبتی جنسی، مهارت‌های ارتباطی، مدیریت هیجان و ترک عادت‌های مشکل‌ساز در کودکان می‌رسد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب گذری بر روان فرزندان

کتاب گذری بر روان فرزندان با تکیه‌ بر تجربه‌ی زیسته‌ی سحر حسنوند عموزاده به‌عنوان مادری جوان و همچنین تحصیلات او در علوم‌تربیتی تصویری نسبتاً جامع از دغدغه‌های روزمره‌ی والدین در تربیت فرزندان ارائه کرده است. سحر حسنوند عموزاده در پیش‌گفتار توضیح داده است که چگونه احساس تنهایی در فرزندپروری، نبود آموزش تخصصی در اطرافیان و مواجهه با چالش‌هایی که برای سن او بزرگ بوده است او را به‌سمت مطالعه‌ی کتاب‌های روان‌شناسی، شرکت در دوره‌های فرزندپروری و ادامه‌ی تحصیل سوق داده است. همین مسیر شالوده‌ی محتوای کتاب را شکل داده است؛ یعنی ترکیبی از آموخته‌های علمی، تجربه‌ی شخصی و مشاهده‌ی دغدغه‌های مشترک مادران دیگر. 

کتاب ۱۵ فصل دارد که هر فصل به یک محور مشخص در روان و رفتار کودک اختصاص یافته است؛ از تربیت کودکان و اهمیت دانش روان‌شناسی کودک و اعتمادبه‌نفس و مسئولیت‌پذیری در کودکان تا تقویت رشد اجتماعی کودک، روش درست تحسین‌کردن رفتار کودک، آموزش احترام، خانواده و آسیب‌های روانی موجود در آن و بسیاری موضوعات دیگر. کتاب گذری بر روان فرزندان در هر فصل از تعریف مفاهیم شروع کرده است و سپس به نشانه‌ها، پیامدها و در ادامه به پیشنهادهایی برای رفتار والدین پرداخته است. برای نمونه در فصل اول سحر حسنوند عموزاده ابتدا مفهوم فرزندپروری را به‌عنوان فرایند مراقبت از رشد فیزیکی، هیجانی، اجتماعی، مالی و فکری کودک توضیح داده است و بعد به تفاوت‌های فردی کودکان، نقش تقلید در یادگیری، اهمیت خلق‌وخوی منحصربه‌فرد هر کودک و ضرورت هماهنگی پدر و مادر در تربیت پرداخته است. 

در فصل‌های میانی موضوعاتی مانند نقش بازی در رشد اجتماعی، تأثیر بازی در فضای باز و پارک، شیوه‌ی قانون‌گذاری در خانواده، گفت‌وگوی والد و کودک، روش‌های افزایش اعتمادبه‌نفس، ویژگی‌های کودک با اعتمادبه‌نفس بالا یا پایین و نیز مهارت‌هایی مثل جرئتمندی، صبر، خودآگاهی و مهارت‌های بین‌فردی مطرح شده است. در فصل‌های پایانی سحر حسنوند عموزاده به مسائل حساس‌تری مانند خشم پنهان، مدیریت استرس، عادت‌هایی مثل دروغ‌گویی، جویدن ناخن، لجبازی، خجالت و نیز تفاوت تکنیک‌های رفتاری با فرزند دختر و پسر و نوجوانان پرداخته است. در سراسر کتاب مثال‌های روزمره (مثل بحث کودک و والد بر سر تماشای تلویزیون یا دعوای کودکان بر سر اسباب‌بازی) به‌عنوان نقطه‌ی شروع برای توضیح مفاهیم روان‌شناسی کودک استفاده شده است تا پیوند میان نظریه و زندگی روزمره‌ی خانواده‌ها روشن بماند.

خلاصه کتاب گذری بر روان فرزندان

کتاب گذری بر روان فرزندان مجموعه‌ای از ایده‌ها و توصیه‌ها درباره‌ی شناخت بهتر کودک و تنظیم رفتار والدین براساس این شناخت است. نویسنده در فصل نخست فرزندپروری را فرایندی چندبعدی معرفی کرده است که رشد فیزیکی، هیجانی، اجتماعی، مالی و فکری کودک را دربرمی‌گیرد و تأکید کرده است که والدین باید قبل از هر اقدام تربیتی تفاوت‌های فردی کودکان را بشناسند. در این فصل توضیح داده شده است که بهره‌‌ی هوشی، استعداد، توانمندی‌های جسمی و ذهنی، شیوه‌ی یادگیری و خلق‌وخوی هر کودک منحصربه‌فرد است و مقایسه‌ی او با دیگران و نادیده‌گرفتن آمادگی‌های رشدی می‌تواند به احساس ناتوانی و ناکامی و فشار بی‌جا منجر بشود. 

نویسنده بر نقش تقلید در یادگیری کودک و ضرورت الگوبودن والدین، اهمیت محدودیت‌های معقول، شنونده‌ی خوب‌بودن، محبت غیرشرطی، هماهنگی پدر و مادر در قوانین و برخوردها و مشارکت‌دادن کودک در قانون‌گذاری خانه تأکید کرده است. در فصل اعتمادبه‌نفس و مسئولیت‌پذیری نویسنده نشان داده است که مخالفت‌های مکرر و نه گفتن‌های تند چگونه کودک را به این نتیجه می‌رساند که به‌دردنخور است یا باعث می‌شود کودک به دو مسیر متفاوت برود؛ کودکی منفعل که نمی‌تواند نه بگوید و از خود دفاع بکند یا کودکی قلدر که برای اثبات توانمندی به رفتارهای تهاجمی رو می‌آورد. نویسنده نقش بازی را در رشد اجتماعی، عاطفی، ذهنی و جسمی کودک توضیح داده است؛ از بازی‌های فردی تا بازی‌های گروهی در پارک و طبیعت و این‌که چگونه بازی در فضای باز با تنوع محرک‌های حسی، امکان ارتباط با هم‌سن‌وسالان و تماس با طبیعت هم هیجان و استرس را کاهش می‌دهد و هم سیستم ایمنی را تقویت می‌کند.

در فصل تحسین تفاوت تحسین توصیفی (تمرکز بر رفتار) با تحسین کلی (تمرکز بر خوب‌بودن کودک) توضیح داده شده و نشان داده شده است که تمرکز والدین بر رفتارهای مثبت و نادیده‌گرفتن مداوم خطاهای کوچک چگونه می‌تواند الگوی جلب‌توجه کودک را از رفتار منفی به رفتار مطلوب تغییر بدهد. در فصل‌های میانی کتاب نویسنده به آموزش احترام، نقش خانواده‌ی سالم و ناسالم و پرخاشگری می‌پردازد. نویسنده خانواده‌ی ناسالم را خانواده‌ای توصیف کرده است که ممکن است در ظاهر طبیعی به‌نظر برسد اما در آن تحقیر، سرزنش، دروغ، فریب‌کاری، بددهنی، پرخاشگری، بی‌تفاوتی نسبت‌به نیازهای روانی، نبود گفت‌وگو، پنهان‌کاری و فقدان حمایت عاطفی رایج است. در بخش پرخاشگری انواع پرخاشگری (خصمانه و وسیله‌ای)، نقش الگوپذیری از والدین، اضطراب، ناکامی، تضادهای درونی، بیماری‌ها و داروها و نیز تأثیر مدرسه و تجربه‌ی قربانی خشونت‌بودن بر رفتار پرخاشگرانه‌ی کودک بررسی شده است. 

در فصل‌های بعدی موضوع نه گفتن کودک به والدین به‌عنوان بخشی طبیعی از فرایند رشد مطرح شده است. نویسنده توضیح داده است که تکرار نه از سوی کودک دو تا سه‌ساله تلاشی برای تجربه‌ی احساس کنترل و شکل‌دادن به هویت مستقل است و اگر والدین مدام از نه استفاده بکنند، این الگو در کودک نیز تکرار می‌شود. پیشنهاد شده است که والدین در موقعیت‌های غیرحیاتی حق انتخاب محدود بدهند، در امور مهم خود تصمیم بگیرند، از پرسش‌هایی که پاسخ بله/خیر می‌طلبد در سنین پایین پرهیز بکنند و به‌جای درگیری مستقیم از شوخ‌طبعی، تغییر لحن، هدایت آرام و یادآوری تغییرات مثبت کودک استفاده بکنند. 

در فصل‌های مربوط به خودمراقبتی جنسی، خشم پنهان، مهارت‌های ارتباطی، خودآگاهی، مدیریت هیجان و استرس و ترک عادت‌های بد نویسنده بر آموزش تدریجی، متناسب با سن و با حفظ حریم‌ها تأکید کرده است؛ از آموزش حریم خصوصی بدن و تفاوت خودلمسی و خودارضایی تا تکنیک‌های کاهش استرس، آموزش جرئت‌مندی، صبر، خودآگاهی و بررسی ریشه‌های عادت‌هایی مانند دروغ‌گویی، لجبازی، خجالت، جویدن ناخن و مکیدن انگشت. در فصل پایانی نیز به تکنیک‌های رفتاری متناسب با فرزند دختر و پسر از بدو تولد، رفتار با نوجوانان، ایمن‌سازی محیط برای کودکان یک تا سه‌ساله و نحوه‌ی مواجهه‌ی والدین با به‌کاربردن واژه‌های نامناسب توسط کودکان پرداخته شده است.

چرا باید کتاب گذری بر روان فرزندان را بخوانیم؟

کتاب گذری بر روان فرزندان برای کسانی که درگیر مسائل روزمره‌ی تربیت کودک هستند مجموعه‌ای یک‌جا از موضوعات پرچالش فرزندپروری فراهم کرده است؛ از رفتارهای ساده‌ی روزانه مثل چگونه نه بگوییم و چطور تحسین کنیم تا مسائل پیچیده‌تری مانند پرخاشگری، خشم پنهان، خودمراقبتی جنسی و تأثیر خانواده‌ی ناسالم بر رشد کودک. مزیت اصلی کتاب در این است که مفاهیم روان‌شناسی کودک را در قالب موقعیت‌های آشنا توضیح داده است. ویژگی دیگر کتاب گذری بر روان فرزندان گستره‌ی موضوعات آن است. در یک جلد هم درباره‌ی تفاوت‌های فردی، خلق‌وخوی، بازی، رشد اجتماعی و اعتمادبه‌نفس صحبت شده است و هم درباره‌ی مهارت‌های ارتباطی، خودآگاهی، مدیریت استرس، عادت‌های مشکل‌ساز و نقش ساختار خانواده. این تنوع باعث شده است که خواننده برای هر مسئله‌ی رایج در خانه حداقل یک فصل مرتبط پیدا بکند. 

نویسنده در بسیاری از بخش‌ها، به‌جای تمرکز بر اصلاح کودک، بر تغییر نگاه و رفتار والدین تأکید کرده است؛ مثلاً در بحث اعتمادبه‌نفس ابتدا به الگوی مخالفت‌های مکرر والدین می‌پردازد و سپس نشان می‌دهد چگونه می‌توان کودک را در حل مسئله شریک کرد. در بخش پرخاشگری نیز ابتدا به الگو بودن والدین و فضای خانه اشاره شده است و بعد به تکنیک‌های کنترل خشم کودک. این جابه‌جایی تمرکز خواننده را از جست‌وجوی راه‌حل سریع برای کودک مشکل‌دار به‌سمت بازنگری در شیوه‌ی فرزندپروری و روابط خانوادگی هدایت کرده است. 

برای کسانی که به‌دنبال متنی هستند که هم به جنبه‌های هیجانی و رفتاری کودک بپردازد و هم به ساختار خانواده کتاب گذری بر روان فرزندان می‌تواند نقش یک نقشه‌ی کلی را داشته باشد؛ نقشه‌ای که نقاط حساس رشد کودک را مشخص کرده است و برای هرکدام پیشنهادهایی متناسب با سن و موقعیت ارائه کرده است. این کتاب همچنین برای والدینی که احساس می‌کنند در تربیت فرزند تنها مانده‌اند و الگوی مشخصی در اطراف خود نمی‌بینند، نمونه‌ای از مسیری را نشان داده است که نویسنده از سردرگمی تا جست‌وجوی آگاهانه‌ی آموزش و سپس تدوین تجربه‌ها در قالب متن طی کرده است.

خواندن کتاب گذری بر روان فرزندان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب گذری بر روان فرزندان به والدینی پیشنهاد می‌شود که با مسائلی مانند لجبازی، پرخاشگری، خجالت، دروغ‌گویی، عادت‌های بد، نه گفتن مکرر یا کاهش اعتمادبه‌نفس در فرزندان خود روبه‌رو هستند و به‌دنبال توضیح و راهکار رفتاری برای این وضعیت‌ها می‌گردند. این کتاب به مربیان مهدکودک، معلمان دبستان، دانشجویان و علاقه‌مندان به حوزه‌ی روان‌شناسی کودک و علوم‌تربیتی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند تصویری کاربردی از پیوند میان مفاهیم نظری و موقعیت‌های روزمره‌ی خانه و مدرسه به‌ دست بیاورند.