کتاب چگونه بهتر بنویسیم؟

کتاب چگونه بهتر بنویسیم؟ (چیستی داستان و الزامات نویسندگی) نوشته‌ی سعید فتاحی و داود گودرزی مجموعه‌ای آموزشی درباره نوشتن است که نشر ناران آن را منتشر کرده است. نویسندگان در آن کتاب از نقطه‌ی صفر نوشتن شروع کرده‌اند؛ از این‌که اصلاً داستان چیست و چرا باید نوشت تا این‌که یک نویسنده برای ساختن متن جذاب به چه مهارت‌ها و ابزارهایی نیاز دارد. ساختار اثر شبیه یک دوره‌ی فشرده‌ی نویسندگی است که هم مبانی نظری مثل تعریف داستان، پیرنگ، درونمایه و شخصیت را توضیح می‌دهد هم به سراغ تمرین‌ها، مثال‌ها و بازنویسی می‌رود. از همان مقدمه، نویسندگی به‌عنوان هنری اثرگذار در زندگی فردی و اجتماعی معرفی شده و سپس قدم‌به‌قدم نشان داده شده است که چگونه می‌توان تجربه‌های خام زندگی را به متن تبدیل کرد. در فصل‌های مختلف، موضوعاتی مثل انواع نویسندگی، ایده و موضوع، توصیف، گفت‌وگو، تعلیق، پایان باز، داستان کوتاه، رمان، زبان، زاویه‌دید، ریتم، متن روایی و غیرروایی و فنون ویرایش به‌تفصیل بررسی شده است. نمونه‌متن‌ها و مثال‌های متعدد در میانه‌ی فصل‌ها، فضای کتاب را از حالت صرفاً تئوریک خارج کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب چگونه بهتر بنویسیم؟

کتاب چگونه بهتر بنویسیم؟ (چیستی داستان و الزامات نویسندگی) با مقدمه‌ای از داود گودرزی آغاز می‌شود که در آن نویسندگی به‌عنوان هنری تأثیرگذار در فرهنگ و اندیشه‌ی جوامع معرفی شده است. بعد از این مقدمه، فصل «چیستی داستان و الزامات نویسندگی» پایه‌ی نظری کتاب را می‌سازد: تعریف داستان به‌عنوان نقل وقایع زمانمند و علتمند، توضیح مفهوم باورپذیری، نقش تخیل در کنار واقعیت و این‌که داستان چگونه به آشفتگی جهان نظم می‌دهد. در ادامه، فصل‌هایی مثل «هدف و چرایی نوشتن»، «انواع مختلف نویسندگی» و «مهارت در مخاطب‌شناسی و برقراری ارتباط» نشان می‌دهد که نویسندگی فقط داستان‌گویی نیست و از روزنامه‌نگاری و نوشتن علمی تا متن تحلیلی و شعری را دربرمی‌گیرد. در میانه‌ی کتاب چگونه بهتر بنویسیم؟ نویسندگان به‌سراغ عناصر پایه‌ای کار داستانی رفته‌اند: ایده، موضوع و مضمون، ویژگی‌های یک ایده‌ی خوب، منابع ایده، مفهوم حقیقت‌مانندی، و تفاوت موضوع و درونمایه. سپس اشکال مختلف بیان داستانی، انواع روایت غیرمستقیم و مستقیم، سازماندهی و ساختاردادن به داستان، تعیین نقطه‌ی آغاز و پایان، خط داستانی، توازن و انسجام، و استفاده از تکنیک‌های روایی مثل فلش‌بک و پرش زمانی توضیح داده شده است. بخش‌های بعدی به توصیف در نوشته‌های داستانی و غیرداستانی، گفت‌وگو و تعامل با خواننده، استفاده از جزئیات حسی، تصویرسازی، لحن، زبان، و تفاوت زبان معیار و محاوره اختصاص دارد. در نیمه‌ی دوم کتاب چگونه بهتر بنویسیم؟ فصل‌ها تخصصی‌تر می‌شوند و به مهارت‌های پیشرفته‌تر می‌پردازند. «چند تکنیک مهم نویسندگی» با یک متن کوتاه نمونه همراه است که در آن جزئیات حسی، مونولوگ، تشبیه و کنایه تحلیل شده است. سپس فصل «چند نمونه از متون جذاب و تأثیرگذار» نمونه‌هایی از توصیف فضا، تصویرسازی احساسی و زبان تصویری ارائه می‌دهد. بخش «فنون ویرایش و بهبود نوشته‌ها» مراحل بازبینی، حذف اضافات، فشرده‌سازی و بهبود ساختار جمله را همراه با مثال نسخه‌ی اولیه و نسخه‌ی ویرایش‌شده نشان داده است. در ادامه، «به‌کارگیری سبک‌های مختلف نویسندگی» (روایتی، توصیفی، تحلیلی، قانع‌کننده) و چند مثال کاربردی از هر سبک آمده است. فصل‌های پایانی به تکنیک‌های ایجاد تعلیق و غافلگیری، نوشتن داستان کوتاه، طراحی پیرنگ جذاب و پیچیده، پایان باز و غیرقطعی، شخصیت‌های مناسب برای داستان کوتاه و شخصیت‌های تیپیک، اصول نوشتن رمان و داستان‌های طولانی، عناصر داستان، تفاوت نقش شخصیت‌های اصلی و فرعی، انواع پیرنگ (بسته، باز، روشنگر، کلیشه‌ای)، برش‌های زمانی، آغاز، میانه و پایان، جهش در زمان، روایت چندگانه، روایت درونی و چندصدایی می‌پردازد. فهرست مفصل فصل‌ها و زیرعنوان‌ها نشان می‌دهد که کتاب از مبانی تا جزئیات فنی روایت را پوشش داده است.

خلاصه کتاب چگونه بهتر بنویسیم؟

کتاب چگونه بهتر بنویسیم؟ از تعریف پایه‌ای داستان شروع می‌کند: روایتی زمانمند و علتمند که باید کنجکاوی برانگیزد و خواننده را وادار کند بداند «بعدش چه می‌شود». نویسندگان توضیح داده‌اند که داستان فقط نقل وقایع نیست؛ بلکه تبدیل زمان واقعی به زمان داستانی و ساختن زنجیره‌ای از علت‌ها و معلول‌هاست. باورپذیری، حقیقت‌مانندی و ترکیب تخیل و واقعیت، سه محور اصلی این تعریف است. در ادامه، نویسندگی به‌عنوان فن و هنر معرفی شده که نیازمند یادگیری تکنیک است؛ از مهارت زبانی و ادبی، دایره‌ی واژگان و تسلط بر دستور تا خلاقیت، تخیل، سازماندهی متن و شناخت مخاطب. فصل «انواع مختلف نویسندگی» طیفی از نویسندگی داستانی، تخیلی، روزنامه‌نگاری، شعر، علمی و تخصصی، تحلیلی و مقالاتی را معرفی کرده و برای هرکدام کارکرد و هدفی مشخص کرده است. در بخش ایده، موضوع و مضمون، کتاب توضیح داده است که موضوع پاسخ «درباره‌ی چه می‌نویسیم» است و مضمون پاسخ «چرا درباره‌ی آن می‌نویسیم». ایده جرقه‌ی اولیه است که می‌تواند از حوادث روزمره، وقایع زندگی، حوادث طبیعی، گفت‌وگوها، شخصیت‌ها، مکان‌ها، قصه‌ها و مفاهیم انتزاعی شکل بگیرد. ویژگی‌های یک ایده‌ی خوب مثل تناسب با توان نویسنده، عمومی‌بودن، پویایی، قابلیت ایجاد کشمکش و عدم‌تعادل تشریح شده است. سپس کتاب به ساختار داستان می‌رسد: انواع شکل‌شناسی داستان (تعادل/عدم‌تعادل)، تقسیم‌بندی داستان‌ها به تصریحی، تلویحی و مسکوت، و سه نوع رویداد (خطی، جابه‌جا شده، پنهان). مفهوم ساختمان دراماتیک به‌عنوان قالبی که قصه‌ی خام را منظم و قابل‌فهم می‌کند، محور این بخش است. در فصل‌های میانی، نویسندگان روی ابزارهای عملی تمرکز کرده‌اند: اشکال مختلف بیان داستانی (روایت توصیفی کوتاه، گفتار غیرمستقیم ساده، غیرمستقیم نمایشی، غیرمستقیم آزاد، گفتار مستقیم و مستقیم آزاد)، سازماندهی و ساختاردادن به داستان (انتخاب نوع داستان، طراحی آغاز، گره، اوج، فرود و پایان، خط داستانی و زیرخط‌ها، توازن و انسجام، مدیریت زمان و فضا)، توصیف در نوشته‌های داستانی و غیرداستانی، و گفت‌وگو به‌عنوان راهی برای ایجاد تعامل با خواننده. جزئیات حسی، تصویرسازی، تشبیه و استعاره، لحن و انتخاب واژگان، همگی به‌عنوان ابزارهایی معرفی شده‌اند که متن را از «گزارش» به «داستان» تبدیل می‌کنند. بخش‌های بعدی کتاب چگونه بهتر بنویسیم؟ به تمرین و نمونه اختصاص دارد: یک متن کوتاه پاییزی تحلیل می‌شود تا نقش جزئیات حسی، مونولوگ، ریتم و زبان نشان داده شود. سپس چند نمونه‌ی توصیفی دیگر فضا، احساس و زبان تصویری را برجسته می‌کند. فصل ویرایش، مراحل بازبینی، بررسی انسجام، اصلاح املا و نشانه‌گذاری، حذف اضافات و تنوع در ساختار جمله را همراه با مثال نسخه‌ی اولیه و نسخه‌ی بهبود‌یافته نشان می‌دهد. در ادامه، سبک‌های روایتی، توصیفی، تحلیلی و قانع‌کننده معرفی و برای هرکدام مثال‌هایی ارائه شده است. در فصل‌های پایانی، کتاب به تکنیک‌های پیشرفته‌ی داستان‌نویسی می‌پردازد: ایجاد تعلیق با طرح مسئله‌های پیچیده، ابهام، پایان‌های باز و تأخیر در حل راز؛ غافلگیری با پیچش‌های ناگهانی، اطلاعات پنهان و تغییر مسیر داستان. سپس راهنمای نوشتن داستان کوتاه ارائه شده است: انتخاب موضوع و ایده، خلق شخصیت‌های متقاعدکننده، طراحی پیرنگ و درام، انسجام، پایان قوی و بازنویسی. طراحی پیرنگ جذاب و پیچیده، پایان باز، شخصیت‌های مناسب برای داستان کوتاه و شخصیت‌های تیپیک، اصول نوشتن رمان و داستان‌های طولانی، عناصر داستان (شخصیت، درونمایه، پیرنگ، فضا، لحن، سبک)، تفاوت نقش شخصیت‌های اصلی و فرعی، انواع پیرنگ (بسته، باز، روشنگر، کلیشه‌ای)، برش‌های زمانی، آغاز طلایی، میانه و پایان، جهش در زمان، روایت چندگانه، روایت درونی و چندصدایی، همگی به‌صورت فهرست‌وار و توضیحی مرور شده است.

چرا باید کتاب چگونه بهتر بنویسیم؟ را بخوانیم؟

کتاب چگونه بهتر بنویسیم؟ برای کسانی که می‌خواهند نوشتن را جدی‌تر دنبال کنند یک نقشه‌ی راه نسبتاً کامل از مبانی تا تکنیک‌های پیشرفته ارائه کرده است. مزیت اصلی آن کتاب در ترکیب توضیح نظری با مثال، تمرین و تحلیل است؛ یعنی فقط درباره‌ی ایده، پیرنگ، توصیف یا تعلیق حرف نزده بلکه نمونه‌متن آورده و نشان داده است که این مفاهیم در عمل چه شکلی پیدا می‌کنند. خواننده با یک‌بار مرور فصل‌ها می‌تواند تصویر نسبتاً روشنی از عناصر اصلی داستان، انواع نویسندگی، نقش زبان و لحن، و فرایند ویرایش به‌دست بیاورد. این اثر به‌جای محدودشدن به داستان کوتاه یا رمان، طیفی از نوشتن را پوشش داده است: از متن روایی و داستانی تا متن تحلیلی، علمی و قانع‌کننده. بنابراین برای کسانی که در حوزه‌های مختلف می‌نویسند، بخش‌هایی مثل مخاطب‌شناسی، سازماندهی متن، سبک‌های نویسندگی و ویرایش نیز کاربرد دارد. تأکید مکرر بر حقیقت‌مانندی، باورپذیری، شناخت انسان‌ها و استفاده‌ی هوشمندانه از جزئیات، نگاه خواننده را به نوشتن تغییر می‌دهد و آن را از صرفاً «بیان احساس» به «ساختن اثر» نزدیک می‌کند. فصل‌های مربوط به پیرنگ، آغاز، میانه و پایان، برش‌های زمانی، زاویه‌دید و چندصدایی هم برای کسانی که در مرحله‌ی طرح‌ریزی داستان گیر می‌کنند، چارچوبی عملی فراهم کرده است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب چگونه بهتر بنویسیم؟ به کسانی پیشنهاد می‌شود که در آغاز راه داستان‌نویسی هستند و می‌خواهند با مفاهیم پایه‌ای مثل ایده، پیرنگ، شخصیت، درونمایه و زبان آشنا شوند. همچنین به علاقه‌مندان نوشتن در حوزه‌های دیگر مثل روزنامه‌نگاری، متن تحلیلی، علمی و قانع‌کننده که به‌دنبال بهبود مهارت بیان، ساختاردهی متن و ویرایش هستند پیشنهاد می‌شود. دانشجویان رشته‌های مرتبط با ادبیات و نویسندگی، و کسانی که به‌طور خودآموز تمرین نوشتن می‌کنند نیز می‌توانند از فصل‌های تحلیلی و تمرینی آن بهره ببرند.