کتاب هنر و زبان

کتاب هنر و زبان نوشته‌ی هانس گئورگ گادامر و پل ریکور با ترجمه‌ی مهدی فیضی مجموعه‌ای از چهار مقاله و یک گفت‌وگو است که نشر شب‌خیز آن را منتشر کرده است. این کتاب به نسبت میان هنر، زبان و هرمنوتیک می‌پردازد و از خلال متن‌هایی فلسفی، جایگاه تجربه‌ی هنری را در فهم انسان از جهان و خود بررسی می‌کند. مترجم در یادداشت آغازین توضیح داده است که چگونه گسترش ترجمه‌ها و پژوهش‌ها درباره‌ی هرمنوتیک مدرن، زمینه‌ی زبانی و مفهومی لازم برای طرح بحث‌های این کتاب را فراهم کرده است و نشان می‌دهد که جستارهای گردآمده در این دفتر، با وجود تنوع موضوعی، حول ایده‌ی پیوند هنر و زبان جمع شده‌اند. در هنر و زبان مقالاتی مانند زیبایی‌شناسی و هرمنوتیک، درباره‌ی ادای سهم شعر در جست‌وجوی حقیقت، شهود و شهودی‌بودگی و تجربه‌ی زیبایی‌شناختی و دینی در کنار گفت‌وگویی با پل ریکور با عنوان هنرها، زبان و زیبایی‌شناسی هرمنوتیکی قرار گرفته‌اند. این ترکیب، هم امکان دنبال‌کردن خط فکری گادامر را فراهم کرده است و هم خواننده را با شیوه‌ی طرح مسئله نزد ریکور در قالب گفت‌وگو آشنا می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب هنر و زبان

کتاب هنر و زبان مجموعه‌ای است که در آن هانس گئورگ گادامر و پل ریکور از زاویه‌ی هرمنوتیک به تجربه‌ی هنری نزدیک شده‌اند و نسبت میان اثر هنری، زبان و فهم را بررسی کرده‌اند. ساختار کتاب با یادداشت مترجم آغاز می‌شود؛ جایی که توضیح داده شده است سه مقاله‌ی درباره‌ی ادای سهم شعر در جست‌وجوی حقیقت، تجربه‌ی زیبایی‌شناختی و دینی و شهود و شهودی‌بودگی از یک کتاب انگلیسی‌زبان درباره‌ی گادامر انتخاب شده‌اند و مقاله‌ی مشهور زیبایی‌شناسی و هرمنوتیک نیز از کتاب دیگری برگزیده شده است. در ادامه، متن گفت‌وگوی ژان‌ماری بروم و مگالی تول با پل ریکور با عنوان هنرها، زبان و زیبایی‌شناسی هرمنوتیکی آمده است که به‌نوعی مکمل و هم‌سوی مقالات گادامر در این کتاب است. در پایان نیز پی‌نوشت‌ها، واژه‌نامه‌ی انگلیسی به فارسی، واژه‌نامه‌ی فارسی به انگلیسی و نمایه قرار گرفته‌اند تا خواننده بتواند مسیر مفهومی متن را دقیق‌تر دنبال کند. کتاب هنر و زبان در هر یک از مقالات خود بر جنبه‌ای از پیوند هنر و زبان تمرکز کرده است. در زیبایی‌شناسی و هرمنوتیک گادامر از این پرسش آغاز می‌کند که اگر رسالت هرمنوتیک پل‌زدن میان فاصله‌ی تاریخی و شخصی میان اذهان است، تجربه‌ی هنری چه جایگاهی در این میان دارد؛ او نشان می‌دهد که اثر هنری با «اکنون» خاص خود همواره در زمان حاضر سخن می‌گوید و به همین دلیل در قلمرو هرمنوتیک قرار می‌گیرد. در مقاله‌ی درباره‌ی ادای سهم شعر در جست‌وجوی حقیقت، نسبت شعر و حقیقت از دل مثال‌هایی مانند عنوان شعر و حقیقت گوته و تحلیل زبان شاعرانه به‌عنوان «زبان در اوج تحقق خود» بررسی شده است. در شهود و شهودی‌بودگی، تاریخ و دگرگونی مفهوم شهود در فلسفه و پیوند آن با هنر و تخیل واکاوی شده است. مقاله‌ی تجربه‌ی زیبایی‌شناختی و دینی نیز مرزها و هم‌پوشانی‌های تجربه‌ی هنری و تجربه‌ی دینی را در پرتو مفاهیمی مانند نماد، تفسیر و سنت بررسی کرده است و گفت‌وگوی پایانی با ریکور، این مباحث را در قالب پرسش و پاسخ زنده و مسئله‌محور ادامه می‌دهد.

خلاصه کتاب هنر و زبان

در هنر و زبان محور اصلی بحث، این ایده است که اثر هنری صرفاً ابژه‌ای برای لذت نیست بلکه در افق هرمنوتیک، رخدادی زبانی است که چیزی برای گفتن دارد و در خودفهمی انسان ادغام می‌شود. گادامر در مقاله‌ی زیبایی‌شناسی و هرمنوتیک از این‌جا آغاز می‌کند که اگر هرمنوتیک را هنر روشن‌سازی فاصله‌ی تاریخی و شخصی بدانیم، در نگاه اول اثر هنری بیرون از این قلمرو قرار می‌گیرد؛ زیرا اثر هنری بی‌واسطه و «آشنا» با ما سخن می‌گوید. او با رجوع به هگل و ایده‌ی هنر به‌عنوان شکلی از روح مطلق نشان می‌دهد که اثر هنری هم‌زمان سرچشمه‌ی تاریخی خود را درون خویش حفظ می‌کند و در عین حال «اکنون بی‌زمان»ی دارد که آن را برای ادغام‌های تفسیری همواره تازه گشوده نگه می‌دارد. از این منظر، اثر هنری نه فقط سندی تاریخی یا «بقایای» گذشته، بلکه «منبعی» است که در زبان با ما سخن می‌گوید و در نتیجه در مرکز کار هرمنوتیک قرار می‌گیرد. در مقاله‌ی درباره‌ی ادای سهم شعر در جست‌وجوی حقیقت، گادامر زبان شاعرانه را «زبان در اوج تحقق خود» می‌نامد. او با تکیه بر مثال‌هایی از گوته و داستایفسکی نشان می‌دهد که شعر و ادبیات چگونه بدون ارجاع به واقعیتی بیرونی، جهانی را در خود زبان پدید می‌آورند و خواننده را به تجربه‌ی نوعی «آشکارگی» فرامی‌خوانند. در این‌جا حقیقت نه به معنای مطابقت گزاره با واقعیت، بلکه به معنای گشودگی چیزی است که پیش‌تر پوشیده بوده است؛ شعر با خودبسندگی متن، «اظهارنامه»ای می‌شود که بر خود گواهی می‌دهد و نیازمند تصدیق بیرونی نیست. مقاله‌ی شهود و شهودی‌بودگی با مرور تاریخ مفهوم شهود از افلاطون تا کانت و هوسرل، نشان می‌دهد که چگونه پیوند شهود با تخیل و «شهودی‌بودگی» در زبان، راه را برای فهم تجربه‌ی هنری به‌عنوان نوعی شناخت تخیلی باز می‌کند. در تجربه‌ی زیبایی‌شناختی و دینی، گادامر به هم‌پوشانی و تفاوت این دو نوع تجربه می‌پردازد و از مفاهیمی مانند نماد، سنت و تفسیر برای توضیح این نکته استفاده می‌کند که چگونه هر دو تجربه، افق خودفهمی انسان را دگرگون می‌کنند. گفت‌وگوی پایانی با پل ریکور نیز این مباحث را در قالب پرسش‌هایی درباره‌ی نقش زبان در هنرهای مختلف، جایگاه نماد و استعاره و نسبت زیبایی‌شناسی و هرمنوتیک دنبال کرده است.

چرا باید کتاب هنر و زبان را بخوانیم؟

هنر و زبان به‌جای پرداختن به هنر در قالب فهرستی از سبک‌ها یا مکاتب، تجربه‌ی هنری را در متن پرسش از فهم، زبان و سنت قرار داده است. خواننده در این کتاب با این ایده روبه‌رو می‌شود که اثر هنری نه‌تنها چیزی برای «تماشا» بلکه چیزی برای «فهمیدن» است و این فهم، بخشی از خودفهمی انسان را شکل می‌دهد. مقاله‌ی زیبایی‌شناسی و هرمنوتیک نشان می‌دهد که چگونه می‌توان از زبان اثر هنری سخن گفت حتی وقتی خود اثر زبانی نیست و چرا هر مواجهه‌ی تازه با یک تابلو، قطعه‌ی موسیقی یا متن ادبی، نوعی ادغام تازه در سنت و تاریخ است. در بخش‌هایی مانند درباره‌ی ادای سهم شعر در جست‌وجوی حقیقت و شهود و شهودی‌بودگی، خواننده با تحلیلی دقیق از زبان شاعرانه، نقش تخیل و مفهوم شهود آشنا می‌شود؛ تحلیلی که کمک می‌کند تفاوت میان «انتقال اطلاعات» و «گفت‌وگو» در زبان، و جایگاه ویژه‌ی شعر به‌عنوان زبانی که خودبسنده است و جهان خویش را می‌سازد، روشن شود. این کتاب همچنین با افزودن واژه‌نامه‌ها و نمایه، امکان پیگیری مفاهیم کلیدی مانند هرمنوتیک، شهود، نماد، سنت و تجربه‌ی زیبایی‌شناختی را فراهم کرده است. برای کسانی که می‌خواهند هنر را نه صرفاً به‌عنوان موضوعی زیباشناختی، بلکه به‌عنوان بخشی از فرایند فهم و تفسیر انسانی درک کنند، این اثر می‌تواند چشم‌اندازی منسجم و مسئله‌محور ارائه کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن هنر و زبان به کسانی پیشنهاد می‌شود که به فلسفه‌ی هنر، هرمنوتیک و زیبایی‌شناسی علاقه‌مند هستند و می‌خواهند نسبت میان زبان، اثر هنری و فهم را در سطحی نظری دنبال کنند. این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران فلسفه، مطالعات هنر، ادبیات و الهیات، و نیز به کسانی که با آثار گادامر و ریکور آشنا هستند یا می‌خواهند ورود جدی‌تری به بحث‌های هرمنوتیکی داشته باشند پیشنهاد می‌شود.