کتاب در امتداد تئاتر

کتاب در امتداد تئاتر (Conversations with Peter Brook: 1970 - 2000) نوشته مارگارت کرویدن، ترجمه حامی قنبرزاده و مجموعه‌ای از گفت‌وگوهای طولانی و پیوسته با پیتر بروک (Peter Brook) در فاصله‌ی سال‌های ۱۹۷۰ تا ۲۰۰۰ میلادی است. این کتاب در قالب مصاحبه‌های مفصل، مسیر کاری، تجربه‌های اجرایی و نگاه نظری یکی از مهم‌ترین کارگردانان تئاتر انگلستان و جهان را دنبال کرده و تصویری از تحولات تئاتر معاصر ارائه داده است. کتاب حاضر بر محور پروژه‌های کلیدی پیتر بروک، از اجرای «رؤیای یک شب نیمه‌ی تابستان» تا تأسیس مرکز بین‌المللی تحقیقات تئاتر و تجربه‌های او در ایران و آفریقا استوار شده است. نشر نیماژ این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب در امتداد تئاتر اثر مارگارت کرویدن

کتاب در امتداد تئاتر با عنوان فرعیِ سی سال گفت‌وگو با پیتر بروک (۱۹۷۰ - ۲۰۰۰)، مجموعه‌ای است از ۳۰ سال گفت‌وگوی مارگارت کرویدن و پیتر بروک (Peter Brook). این کتاب مسیر هنری و فکری این کارگردان را از اوج شهرت در انگلستان تا استقرار در پاریس و شکل‌گیری مرکز بین‌المللی تحقیقات تئاتر دنبال کرده است. مارگارت کرویدن در مقام پرسش‌گری پیگیر، از دل اجراها و پروژه‌های پیتر بروک، به‌سراغ پرسش‌هایی بنیادی درباره‌ی تئاتر، مخاطب، بازیگر و ضرورت هنر رفته است.

در امتداد تئاتر چند بخش اصلی دارد و هر بخش از آن درباره‌ی یک دوره یا پروژه‌ی مهم در کارنامه‌ی پیتر بروک است؛ مثل اجرای «رؤیای یک شب نیمه‌ی تابستان»، آغاز مرکز بین‌المللی تحقیقات تئاتر و تجربه‌ی اجرای «اورگاست» در ایران. در هر بخش، ابتدا زمینه‌ی تاریخی و هنری کار بروک توضیح داده شده و سپس متن گفت‌وگوها آمده است. پیتر بروک از شیوه‌ی کار با بازیگران، طراحی‌صحنه، نسبت تئاتر کلامی و غیرکلامی، رابطه‌ی بازیگر و تماشاگر و ایده‌ی «لحظه‌ی گل» در تئاتر حرف می‌زند.

کتاب در امتداد تئاتر علاوه‌بر روایت مسیر حرفه‌ای پیتر بروک به شبکه‌ای از نام‌ها و جریان‌های تئاتری هم سر می‌زند؛ از گروتوفسکی، جو چایکین و گروه‌های رادیکال نیویورک تا سنت‌های نمایشی شرق مثل نو، کاتاکالی و آیین‌های بدنی و آوازی. گفت‌وگوهای این کتاب فقط شرح خاطره نیستند؛ بلکه به بحث‌های نظری درباره‌ی تئاتر مقدس و تئاتر خشن، جایگاه شکسپیر، امکان تئاتر غیرکلامی و معنای «ضرورت» در هنر گسترش نیز پرداخته شده است. کتاب حاضر با ترکیب خاطره، تحلیل و پرسش‌وپاسخْ تصویری زنده از کارگردانی نشان می‌دهد که تئاتر را سفری مشترک میان بازیگر و تماشاگر دیده و هر پروژه را گامی برای آزمودن شکل‌های تازه‌ی این سفر در نظر گرفته است.

خلاصه کتاب در امتداد تئاتر

ایده‌ی اصلی پیتر بروک (Peter Brook) این بود که تئاتر مکانی است برای مواجهه‌ی زنده‌ی بازیگر و تماشاگر و نیز جست‌وجوی لحظه‌ای که «تمام وجود» در آن درگیر شود. کتاب از تحلیل اجرای «رؤیای یک شب نیمه‌ی تابستان» آغاز می‌کند؛ جایی که بروک توضیح می‌دهد چگونه با صحنه‌ی سفید، لباس‌های رنگی و حذف کلیشه‌های رمانتیک به جوهره‌ی نمایشنامه‌ی شکسپیر نزدیک شد. کتاب در امتداد تئاتر همچنین به تأسیس مرکز بین‌المللی تحقیقات تئاتر در پاریس، شکل‌گیری گروهی چندملیتی، تمرین‌های بدنی و آوازی و جست‌وجوی شکل‌های تازه‌ی ارتباط با تماشاگر می‌پردازد. سپس تجربه‌ی اجرای اورگاست در ایران و کار در بستر ویرانه‌های تخت‌جمشید به‌عنوان تلاشی برای پیوند مکان، فرهنگ و اجرا روایت می‌شود. بحث‌هایی درباره‌ی شکسپیر، تئاتر مقدس و خشن، تئاتر غیرکلامی و ضرورت تئاتر، در سراسر کتاب حاضر، چارچوب فکری پیتر بروک را روشن می‌کند.

چرا باید کتاب در امتداد تئاتر را بخوانیم؟

کتاب در امتداد تئاتر امکانی برای آشناشدن با کارنامه و آرای یکی از اثرگذارترین هنرمندان تئاتر جهان است. این اثر شما را با جزئیات تمرین‌ها و طراحی‌صحنه‌ها و پرسش‌های فلسفی پیتر بروک (Peter Brook) در باب ضرورت تئاتر همراه می‌کند. کتاب نشان می‌دهد چگونه یک گروه بین‌المللی، سنت‌های گوناگون بدنی و نمایشی را می‌آزماید و رابطه‌ی بازیگر و تماشاگر را بازتعریف می‌کند.

خواندن کتاب در امتداد تئاتر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران تئاتر، کارگردانان، بازیگران و علاقه‌مندان به تاریخ اجرا پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه کسانی که درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی آثار ویلیام شکسپیر، تئاتر تجربی، کار گروهی چندملیتی و نسبت تئاتر با فرهنگ‌ها و فضاهای متفاوت هستند.

درباره مارگارت کرویدن

مارگارت کرویدن (Margaret Croyden) در سال ‫۱۹۲۲‏ به دنیا آمد و در ‏۲۰۱۵ میلادی درگذشت. او منتقد، مفسر و روزنامه‌نگار تئاتر بود. مقالات این نویسنده در نشریاتی چون نیویورک تایمز، نیشن (The Nation)، ویلیج وویس (The Village Voice)، امریکن تیاتر (American Theatre) و آنتیوک ریویو (Antioch Review) منتشر شده است. او به‌عنوان نویسنده‌ی کتاب‌های مهمی درباره‌ی تئاتر آوانگارد قرن بیستم شناخته می‌شود. در بروکلین متولد شد و در نیویورک تحصیل کرد. ابتدا قصد داشت بازیگر شود، اما در پایان جنگ جهانی دوم به روزنامه‌نگاری و آموزش علاقه‌مند شد؛ تجربه‌ای که بعدها در خاطراتش با عنوان «سال‌های میان: سفر یک خبرنگار از جنگ جهانی دوم تا جنگ سرد» بازتاب یافت.

این نویسنده دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ میلادی به‌طور منظم برای نشریات مهم نوشت و بیش از ۱۵ سال ستون «گوشه‌ی کرویدن» را در نیویورک تیاتر وایر (New York Theatre Wire) درباره‌ی تئاتر، موسیقی و اپرای نیویورک منتشر کرد. او به‌ویژه به‌سبب نوشته‌هایش درباره‌ی یرژی گروتفسکی (Jerzy Grotowski) و پیتر بروک (Peter Brook) شهرت داشته و گفت‌وگوهایش با بروک را در کتاب «در امتداد تئاتر» منتشر کرده است. از دیگر آثار او می‌توان به «دیوانگان، عاشقان و شاعران: تئاتر تجربی معاصر» و «در سایه‌ی شعله: سه سفر» اشاره کرد. مارگارت کرویدن همچنین از بنیان‌گذاران اتحادیه‌ی زنان حرفه‌ای تئاتر (League of Professional Theater Women) بود.

جوایز و افتخارات این کتاب یا نویسنده

مارگارت کرویدن در سال ۲۰۰۳ جایزه‌ی یک عمر دستاورد هنری نهادی به نام اتحادیه‌ی زنان حرفه‌ای تئاتر (League of Professional Theater Women) را دریافت کرد.

درباره حامی قنبرزاده

حامی قنبرزاده متولد سال ۱۳۷۳‬، مترجم و هنرمندی ایرانی است. از برگردان‌های این بازیگر، تدوین‌گر، نقش‌خوان و فعال هنری و فرهنگی می‌توان اشاره کرد به نمایشنامه‌های «مستر پرایس (یا) جنون استوایی» (به قلم استانیسلاو ویتکیه‌ویچ)، «متافیزیک گوساله‌ی دو سر» (به قلم استانیسلاو ویتکیه‌ویچ)،‌ «گالری وِیوِرلی» (به قلم کنث لونرگان)، «در خون» (به قلم سوزان لوری پارکس) و «دزدان فروشگاه» (به قلم موریس پانیچ). حامی قنبرزاده همچنین کتاب در امتداد تئاتر (Conversations with Peter Brook: 1970 - 2000) نوشته‌ی مارگارت کرویدن را به پارسی ترجمه کرده است.

بخشی از کتاب در امتداد تئاتر

«بخش چهاردهم: نگاهی به گذشته

در طول سی‌سال آشنایی‌ام با پیتر بروک، گفت‌وگوهای بسیاری با او داشته‌ام. بسیاری از این گفت‌وگوها حول محور اثری خاص بود که برای نیویورک‌تایمز به نقد و بررسی آن می‌پرداختم، اما در کنار این‌ها، گفت‌وگوهایی خودمانی و دوستانه نیز میان ما شکل می‌گرفت.

در صفحات پیش رو، گزیده‌ای از تأملات بروک دربارهٔ بازیگری، شیوهٔ کارگردانی‌اش، خانواده‌اش و هر آنچه در خلال این گفت‌وگوها مطرح می‌شد، آمده است. همچون همیشه، ذهن جست‌وجوگر و پویای بروک در این مباحثات نمایان است؛ ذهنی که از مواجهه با هیچ چالشی نمی‌هراسد. این صحبت‌های پرشور، بار دیگر، انرژی، توانمندی و روحیهٔ مثبت استاد پیتر بروک را به تصویر می‌کشد.

پرسش: بیایید در مورد بازیگری صحبت کنیم. شما با ستارگان بزرگی مانند پل اسکوفیلد و جان گیلگود همکاری داشته‌اید و در عین حال، با بازیگران جوان در قالب گروه‌های نمایشی نیز کار کرده‌اید. تفاوت این دو نوع همکاری در چیست؟

پیتر بروک: بله، من همیشه با بازیگران گوناگون و در شرایط مختلف کار کرده‌ام و این برایم بسیار جذاب بوده است. برای مثال، در مورد پل اسکوفیلد می‌توانم بگویم که هیچ‌کس نمی‌توانست عمق بی‌نظیر بازی او را پیش‌بینی کند. این نوع بازیگران برای هر کارگردانی، مانند یک گنج بزرگ هستند. از سوی دیگر، کارکردن با یک گروه جوان، تجربه‌ای کاملاً متفاوت است. در این حالت، هماهنگی و انسجام گروه از هر چیز دیگری مهم‌تر است. آنچه در این نوع کار به‌دنبالش هستید، نوعی بازیگری شفاف و نمایان است؛ به عبارت دیگر، نقطهٔ مقابل بازیگری‌های استادانه و تکنیکال. در این نوع بازیگری، آن‌قدر نقش و بازیگر در هم می‌آمیزند که در پایان، دیگر نمی‌توانید با اطمینان بگویید که آیا فرد واقعاً در حال ایفای نقش است یا خیر.

پرسش: منظورتان این است که بازیگر روی صحنه به «وجودیت» می‌رسد؟ یعنی با تمام وجودش روی صحنه «حی و حاضر» است؟

پیتر بروک: بله. این یکی از بزرگ‌ترین تفاوت‌ها بین بهترین بازیگری‌های اروپایی و بهترین بازیگری‌های جهان سوم است. من انواع مختلفی از بازیگران آفریقایی را در کارهای خودمان دیده‌ام، گاهی اوقات حتی در تحقیقات تجربی خودمان (و نه لزوماً در اجراهای عمومی) که در واقع از بزرگ‌ترین بازیگران اروپایی هم فراتر رفته‌اند. بازی آن‌ها آن‌قدر ارگانیک و طبیعی است که از هیچ زاویه‌ای این تصور به شما دست نمی‌دهد که بازیگران در حال «بازی‌کردن» هستند. انگار تک‌تک سلول‌های فرد کاملاً تغییر یافته و با نقش یکی شده است.»