کتاب مستند چگونه کار می کند؟

کتاب مستند چگونه کار می‌کند؟ (How documentaries work) نوشته جیکوب بریکا و ترجمه فاطمه رسول زاده درباره‌ی سازوکار درونی فیلم مستند، از لحظه‌ی ثبت تصویر تا چگونگی ساخت معنا در ذهن تماشاگر، است. نشر نیماژ این کتاب را منتشر کرده است. نویسنده که تدوینگر و مدرس سینما بوده، تجربه‌ی عملی خود را با نمونه‌های متعدد از مستندهای معاصر در هم آمیخته است. در این کتاب درباره‌ی فرم، روایت، تدوین، صدا، موسیقی، بازسازی، تصاویر آرشیوی و مرزهای اخلاقی مستند بحث شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مستند چگونه کار می کند؟ اثر جیکوب بریکا

کتاب مستند چگونه کار می‌کند؟ (شیوه‌های نو برای نگاه به زبان فیلم مستند) از همان صفحات آغازین با طرح یک احساس دوگانه شروع می‌شود؛ هیجان افشای رازهای پشت‌صحنه‌ی مستند و دلنگرانی بابت پیامدهای اخلاقی این افشاگری. جیکوب بریکا که سال‌ها تدوینگر و تهیه‌کننده‌ی مستند بوده، در این کتاب تلاش کرده است فاصله‌ی میان گفت‌وگوهای حرفه‌ای مستندسازان و برداشت عمومی تماشاگران از آنچه را روی پرده می‌بینند، توضیح دهد.

مستند چگونه کار می‌کند؟ در فصل‌های مختلف عناصر اصلی زبان مستند را شرح داده است؛ وریته، مصاحبه، تصویر آرشیوی، بازسازی، انیمیشن، گفتار متن، کارت‌های عنوان، موسیقی و صدا. جیکوب بریکا با مثال‌هایی از فیلم‌هایی مانند دیه‌گو مارادونا، عمل کشتن، معلم اختاپوس من، تایگر کینگ، لبه‌ی خونین، راجر و من و بسیاری نمونه‌های دیگر نشان داده است که چگونه ترکیب تصویر و صدا، برداشت تماشاگر از واقعیت را شکل می‌دهد.

کتاب مستند چگونه کار می‌کند؟ علاوه‌بر معرفی عناصر یادشده به پرسش‌های نظری و مرزی هم پرداخته است؛ برای نمونه اینکه مستند چیست؟ تفاوت مستند با تبلیغات در کجاست؟ با مستندهای هیبریدی، رئالیتی‌شوها و بازسازی‌های اعلام‌نشده چه باید کرد؟ نویسنده با ارجاع به نظریه‌پردازانی مانند بیل نیکولز، دای ووهان، ادگار مورن و... بحث را از سطح تکنیک صرف فراتر برده و به رابطه‌ی مستند با حقیقت و اخلاق و تخیل نزدیک کرده است.

سرویراستار این کتاب مینا صفار بوده است.

خلاصه کتاب مستند چگونه کار می کند؟

کتاب به‌جای تعریف‌های کلی از دل مثال‌های عینی نشان می‌دهد که مستند چگونه با پرداخت خلاقانه‌ی واقعیت کار می‌کند. نویسنده ابتدا مواد خام مستند را معرفی می‌کند؛ صحنه‌های وریته، مصاحبه‌ها، آرشیو، بازسازی، انیمیشن، گفتار متن و نوشته‌های میان‌صحنه‌ای. سپس توضیح می‌دهد که هرکدام از این عناصر چه نوع رابطه‌ای با واقعیت برقرار می‌کنند و چگونه می‌توانند هم روشنگر باشند و هم گمراه‌کننده.

کتاب همچنین به این می‌پردازد که معنا در مستند چگونه ساخته می‌شود؛ از نور و قاب مصاحبه تا چیدمان اشیا در پس‌زمینه، از انتخاب راوی تا زمان‌بندی برش‌ها. جیکوب بریکا تفاوت «معنای بسته» و «معنای باز» را توضیح داده است؛ اینکه چگونه تدوین سریع و روایت مسلط، تماشاگر را به‌سمت یک تفسیر واحد هدایت می‌کند و در مقابلْ برداشت‌های طولانی و ساختارهای کم‌مداخله‌تر، فضا را برای مشارکت ذهنی و تخیل باز می‌گذارند.

چرا باید کتاب مستند چگونه کار می کند؟ را بخوانیم؟

کتاب مستند چگونه کار می‌کند؟ امکان نگاهی از درون به فرایند ساخت مستند را فراهم کرده است؛ نگاهی که هم به جزئیات فنی تدوین، صدا و تصویر حساس است و هم به پرسش‌های اخلاقی و نظری. خواننده با این کتاب می‌تواند تماشای مستند را از یک تجربه‌ی منفعل به تجربه‌ای تحلیلی تبدیل کند و دریابد چگونه برش‌ها، قاب‌ها و صداها برداشت او از واقعیت را شکل می‌دهند.

خواندن کتاب مستند چگونه کار می کند؟ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دانشجویان سینما، مستندسازان تازه‌کار، تدوینگران، پژوهشگران مطالعات فیلم و همه‌ی کسانی پیشنهاد می‌شود که به تحلیل انتقادی مستندها و فهم سازوکار روایت و تدوین در آثار تصویری علاقه دارند.

درباره جیکوب بریکا

جیکوب بریکا (Jacob Bricca) تدوینگر، نویسنده، تهیه‌کننده، کارگردان و مدرس برجسته‌ی فیلم مستند بوده است. فعالیت حرفه‌ای او پیوندی عمیق با سینمای مستند و آموزش این هنر دارد. او عضو American Cinema Editors بوده و علاوه‌بر فعالیت گسترده در حوزه‌ی تدوین فیلم، بنیان‌گذار کمیته‌ی آموزشی این نهاد نیز به شمار رفته است؛ موضوعی که نشان‌دهنده‌ی توجه جدی او به آموزش و گسترش دانش روایت مستند است.

بریکا به‌عنوان دانشیار دانشکده‌ی تئاتر، فیلم و تلویزیون دانشگاه آریزونا فعالیت کرده و درس‌هایی درباره‌ی تدوین و فیلم‌سازی مستند ارائه داده است. او همچنین نویسنده‌ی کتاب Documentary Editing است؛ کتابی که به‌عنوان یکی از منابع اصلی و مرجع در زمینه‌ی تدوین مستند شناخته می‌شود و جایگاه او را نه‌تنها به‌عنوان فیلم‌ساز، بلکه به‌عنوان نظریه‌پرداز و آموزگار این حوزه تثبیت کرده است. کتاب مستند چگونه کار می‌کند؟ (How documentaries work) نیز نوشته‌ی این نویسنده است.

جیکوب بریکا در طول فعالیت حرفه‌ای خود بیش از ۱۲ فیلم بلند مستند را تدوین کرده و نامش با آثار تحسین‌شده و موفقی گره خورده است. از شناخته‌شده‌ترین آثار تدوین او می‌توان به Lost in La Mancha اشاره کرد که به موفقیتی بین‌المللی در اکران سینمایی دست یافت؛ همچنین فیلم Con Artist که توسط New Yorker Films منتشر شد، در کارنامه‌ی او قرار دارد. او تدوین فیلم The Bad Kids را نیز بر عهده داشت؛ اثری که برنده‌ی جایزه‌ی ویژه‌ی هیئت داوران جشنواره‌ی ساندنس ۲۰۱۶ شد. از دیگر آثار مهم او می‌توان به ساخت فیلم مستند Missing in Brooks County اشاره کرد که جایزه‌ی پیبادی را دریافت کرد و نامزد جایزه‌ی مستند منتخب منتقدان در سال ۲۰۲۰ شد.

بریکا علاوه‌بر تدوین در مقام کارگردان و تهیه‌کننده نیز فعالیت داشته است. او همچنین تهیه‌کنندگی آثاری را بر عهده داشته است. فعالیت‌های حرفه‌ای و آموزشی جیکوب بریکا نشان می‌دهد که او نه‌تنها در ساخت و تدوین مستندهای برجسته نقش داشته، بلکه در آموزش نسل تازه‌ی فیلم‌سازان و توسعه‌ی شیوه‌های روایت مستند نیز حضوری مؤثر و مداوم داشته است.

جوایز و افتخارات نویسنده

جیکوب بریکا برنده‌ی جایزه‌ی تماشاگران و بهترین فیلم جشنواره در سال ۲۰۲۱ برای فیلم Missing in Brooks County (مشترک با Lisa Molomot و Jeff Bemiss) بوده است. این فیلم همچنین برنده‌ی مسابقه‌ی فیلم مستقل جورج سیدنی در سال ۲۰۲۱ در بخش فیلم مستند بلند شد.

نظر افراد و مجله‌های مشهور درباره کتاب مستند چگونه کار می کند؟

جولی اسلون (Julie Sloane) از دانشگاه نیویورک: هر کسی که درگیر کار فکری دشوار و پرزحمت تدوین مستند باشد، این کتاب را همراهی ضروری خواهد یافت. چه تدوینگری تازه‌کار باشید و چه فردی باتجربه، اعتماد راسخ جیکوب بریکا به فرایند تدوین، شما را در مسیر ناهموار رسیدن به فیلم نهایی با اطمینان هدایت خواهد کرد.

بخشی از کتاب مستند چگونه کار می کند؟

«هشت: مصالح آرشیوی

اسناد آرشیوی یک هالهٔ ویژه دارند. وضعیت آن‌ها به‌عنوان شواهد، آن‌ها را بی‌عیب‌ونقص به نظر می‌رساند و احساسی از اصالت به آن‌ها می‌بخشد. خط‌وخش‌ها و نقص‌های روی یک تکه فیلم قدیمی سوپر ۸ یا شانزده‌میلی‌متری، احساس فیزیکی جدایی از زمان حال را ایجاد می‌کند که به‌سرعت اصالت درک‌شدهٔ فیلم را افزایش می‌دهد و توانایی آن را برای برانگیختن حس نوستالژی تقویت می‌کند. حتی وضوح پایین ویدئوهای VHS یا Hi۸ اکنون برای برخی از بینندگان که دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ را با گرمی به یاد می‌آورند، احساس خاصی ایجاد می‌کند.

بااین‌حال، باید نسبت به این واکنش‌های احساسی آنی احتیاط کرد؛ زیرا لایه‌های متعددی از مداخله در انتخاب، دست‌کاری و ارائهٔ یک قطعه از مواد آرشیوی در یک مستند دخیل هستند. نشانه‌های کهنگی که در یک قطعه فیلم آرشیوی دیده می‌شود- که با ذرات گردوغبار هنگام عبور فیلم از پروژکتور با سرعت ۲۴ فریم در ثانیه ایجاد می‌شود- امروزه بیشتر به‌عنوان یک انتخاب سبکی اختیاری شناخته می‌شود تا یک شاخص اجتناب‌ناپذیر از قدمت. این خراش‌ها می‌توانند با انتقال وت گیت قدیمی که در آن فیلم هنگام اسکن به ویدئو در ماده‌ای به نام پرکلرواتیلن غوطه‌ور می‌شود، یا با فناوری دیجیتال حذف شوند.»