کتاب بدن زبان

کتاب بدن زبان نوشته‌ی جورجو آگامبن با ترجمه‌ی کاظم ذاکری اثری است که نشر آناپل آن را منتشر کرده است و در نسخه‌ی فارسی در قالب یک متن نظری بلند و فصل‌بندی‌شده ارائه شده است. آگامبن در این کتاب به سراغ پیوند شگفت‌انگیز میان «بدن» و «زبان» می‌رود و نشان می‌دهد که چگونه تخیل ادبی، فلسفه، الهیات و زبان‌شناسی در طول تاریخ، زبان را نه فقط به‌عنوان ابزاری برای بیان معنا بلکه به‌عنوان موجودی جسمانی، دارای اندام، وزن و ماده درک کرده‌اند. متن کتاب با ارجاع‌های فراوان به نویسندگان و متفکرانی مانند رابله، فولنگو، باختین، دانته، بمبو، ملانتون، دکارت، هابز و دیگران پیش می‌رود و از دل نمونه‌های ادبی و فلسفی، ایده‌ی «بدن زبان» را پی می‌گیرد. ساختار کتاب بر پایه‌ی فصل‌هایی مانند «فصل اول: بدن زبان» و «فصل دوم: بدن فیلسوفان» شکل گرفته است و هر فصل از خلال نقل‌قول‌ها، تحلیل‌ها و روایت‌های ادبی، به‌تدریج تصویری پیچیده از رابطه‌ی زبان، بدن، خنده، غول‌ها، کاریکاتور، ترجمه و سیاست ارائه می‌دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بدن زبان

کتاب بدن زبان با تمرکز بر مفهوم «بدن زبان» تلاش کرده است نشان دهد که زبان چگونه در متون ادبی، فلسفی و الهیاتی به‌صورت بدنی زنده، قابل لمس و حتی مضحک ظاهر شده است. جورجو آگامبن در این کتاب از دل روایت‌هایی درباره‌ی غول‌ها، خنده، دلقک‌ها، زبان ماکارونی، زبان مشترک بنادر مدیترانه و شجره‌نامه‌ی غول پانتاگروئل، به این ایده می‌رسد که زبان فقط نظامی انتزاعی از نشانه‌ها نیست بلکه بدنی است که می‌تواند متورم شود، تکه‌تکه شود، بخندد، خون بریزد و در جهان حرکت کند. کتاب بدن زبان در فصل اول با عنوان «بدن زبان» از ادبیات رابله و فولنگو آغاز شده است؛ جایی که غول‌ها با بدن‌های عظیم و نامتناسب خود، معیار تازه‌ای برای جهان می‌شوند و زبان نیز در کنار این بدن‌ها، به شکل زبانی غول‌آسا، زمخت، چندزبانه و سرشار از واژگان ساختگی و ترکیبی ظاهر می‌شود. آگامبن در این فصل به‌تفصیل به افسانه‌ی غول‌ها، توصیف‌های اغراق‌آمیز از بدن پانتاگروئل، زبان ماکارونی فولنگو، کلمات یخ‌زده‌ی رابله، و پیوند خنده، مدفوع، غذا و گفتار می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه این جهان ادبی، مرز میان بدن و زبان را از بین برده است. کتاب بدن زبان در ادامه و در فصل‌های بعدی مانند «فصل دوم: بدن فیلسوفان» مسیر خود را از ادبیات به فلسفه تغییر می‌دهد و به سراغ متفکرانی مانند هابز، دکارت، ملانتون و دیگران می‌رود تا ببیند وقتی فیلسوفان از «بدن» و «زبان» حرف می‌زنند چه تصویری می‌سازند. در این بخش‌ها، آگامبن به کتاب‌هایی مانند «در باره بدن» و «در باره بدن سیاسی» هابز ارجاع داده است و نشان داده است که چگونه اندیشه‌ی سیاسی باروک بر پایه‌ی تعریف و سازمان‌دهی بدن شکل گرفته است. در عین حال، کتاب بدن زبان به بحث‌های زبان‌شناختی درباره‌ی زبان مشترک، زبان ماکارونی، نسبت لاتین و زبان عامیانه، و مناقشه‌ی انسان‌گرایانه‌ی میان زبان‌های بومی و لاتین نیز پرداخته است. متن کتاب از خلال مثال‌هایی از هیپنروتومیا پولیفیلو، رساله‌های بمبو، گفت‌وگوهای اسپرونی، و تحلیل‌هایی از اسپیتزر و باختین، به‌تدریج تصویری از زبانی می‌سازد که هویت ثابت ندارد، در مرز میان زبان‌ها حرکت می‌کند و در قالب بدن‌های غول‌آسا، دلقک‌ها و کاریکاتورها تجسم پیدا می‌کند.

خلاصه داستان بدن زبان

آگامبن در بدن زبان از یک نقطه‌ی آغاز مشخص حرکت کرده است: این ایده که زبان فقط «نشانه‌ی مفهوم ذهنی» نیست بلکه پیش از هر چیز بدنی است که می‌توان آن را دید، لمس کرد و در قالب اندام‌ها و حرکاتش توصیف کرد. برای نشان‌دادن این ایده، کتاب از جهان رابله و فولنگو شروع کرده است؛ جایی که غول‌هایی مانند پانتاگروئل با بدن‌های عظیم، غیرقابل‌اندازه‌گیری و مضحک، معیار تازه‌ای برای جهان می‌شوند. در این روایت‌ها، بدن غول‌ها از حد خود فراتر رفته است، شکم، زبان، حلق، حنجره و حتی دندان‌ها به شهرها، جنگل‌ها و سرزمین‌های مسکونی تشبیه شده‌اند و زبان به‌معنای دقیق کلمه «بدن» پیدا کرده است. آگامبن نشان داده است که در این جهان، زبان ماکارونی فولنگو و زبان آشفته‌ی رابله، با ترکیب لاتین و عامیانه، با ساختن واژگان تازه و با بی‌اعتنایی به قواعد تثبیت‌شده، نوعی «بدن زبانی» می‌سازند که زمخت، چندپاره و در عین حال سرزنده است. کتاب سپس به تحلیل زبان ماکارونی به‌عنوان زبانی مصنوعی پرداخته است که از ترکیب دو زبان (لاتین و لهجه‌های بومی) به‌وجود آمده است و در آن، مرز میان درست و نادرست، مجاز و غیرمجاز، از بین رفته است. آگامبن این زبان را کنار زبان مشترک بنادر مدیترانه قرار داده است؛ زبانی با واژگان مختلط و دستور ساده که برای مبادلات عملی شکل گرفته است و در آن نیز تعریف دستور زبانی روشن دشوار است. از اینجا، بحث به این سمت رفته است که هویت یک زبان، مانند هویت یک فرهنگ، داده‌ای ثابت نیست بلکه مسئله‌ای تاریخی و مرزی است؛ زبان‌ها در تماس با یکدیگر، از مرزهای خود عبور می‌کنند و زبان‌های «سوم» یا آمیخته‌ای مانند ماکارونی پدید می‌آورند که بیشتر شبیه بدنی غول‌آسا و نامتناسب است تا نظامی منظم از قواعد. در ادامه، کتاب به سراغ فیلسوفان و نظریه‌پردازان زبان رفته است؛ از ملانتون که زبان را مانند بدنی می‌بیند که اگر تناسب اندامش به‌هم بخورد هیولایی می‌شود، تا دکارت و هابز که در بحث از بدن، فضا و بدن سیاسی، ناخواسته زمینه‌ای برای فهم تازه‌ای از «بدن زبان» فراهم کرده‌اند. در سراسر متن، ایده‌ی مرکزی این است که زبان، بدنی دارد که می‌توان آن را متورم کرد، تکه‌تکه کرد، کاریکاتور ساخت، ترجمه کرد و در میدان سیاست و الهیات به کار گرفت.

چرا باید کتاب بدن زبان را بخوانیم؟

خواندن بدن زبان به آشنایی با متنی کمک می‌کند که در آن ادبیات، فلسفه، زبان‌شناسی و الهیات در هم تنیده شده‌اند و از خلال مثال‌های گاه خنده‌دار و گاه پیچیده، تصویری تازه از زبان ارائه شده است. این کتاب نشان داده است که چگونه می‌توان از توصیف غول‌های رابله، زبان ماکارونی فولنگو، کلمات یخ‌زده، دلقک‌ها، کاریکاتورها و زبان مشترک بنادر مدیترانه، به بحث‌هایی درباره‌ی هویت زبان، مرز میان زبان‌ها، نسبت بدن و گفتار و حتی سیاست بدن رسید. بدن زبان به خواننده امکان می‌دهد که به زبان نه فقط به‌عنوان ابزاری برای انتقال معنا بلکه به‌عنوان بدنی تاریخی، متغیر و چندپاره نگاه کند که در تماس با فرهنگ‌ها و زبان‌های دیگر شکل گرفته است. این کتاب همچنین برای فهم بهتر برخی سنت‌های ادبی و فکری اروپایی مفید است؛ زیرا از خلال ارجاع به آثاری مانند گارگانتوا و پانتاگروئل، بالدوس، هیپنروتومیا پولیفیلو، رساله‌های بمبو و نوشته‌های ملانتون، باختین، اسپیتزر و دیگران، شبکه‌ای از متون و ایده‌ها را کنار هم قرار داده است. بدن زبان نشان داده است که چگونه خنده، اغراق، فهرست‌نویسی، واژه‌سازی و بازی با زبان می‌تواند به پرسش‌های جدی درباره‌ی حقیقت، قانون، الهیات و سیاست پیوند بخورد. برای کسانی که به دنبال متنی هستند که هم از مثال‌های ادبی سرشار باشد و هم بحث‌های نظری عمیق درباره‌ی زبان و بدن را پیش ببرد، این کتاب می‌تواند منبعی غنی و چالش‌برانگیز باشد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن بدن زبان به کسانی پیشنهاد می‌شود که به فلسفه‌ی زبان، نظریه‌ی ادبی، نقد متون کلاسیک اروپایی و پیوند میان بدن، خنده و گفتار علاقه‌مند هستند. همچنین به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های ادبیات، فلسفه، مطالعات فرهنگی و زبان‌شناسی که در پی متنی تحلیلی درباره‌ی زبان‌های آمیخته، تاریخ واژه‌سازی و نسبت زبان و سیاست هستند پیشنهاد می‌شود.