کتاب بالاخره صویره

کتاب بالاخره صویره نوشته‌ی دوریس بایر با ترجمه‌ی محمدرضا وزیرزاده روایتی مفصل از شهری بندری در مراکش و سرگذشت مهاجرانی است که از اروپا و آمریکای شمالی راهی این نقطه شده‌اند. انتشارات آناپل آن را منتشر کرده است و نسخه‌ی فارسی آن بر اساس متن آلمانی تنظیم شده. این کتاب در مرز میان روایت، پژوهش میدانی و تأملات شخصی حرکت می‌کند و از خلال گفت‌وگوها، مشاهدات طولانی‌مدت نویسنده در مراکش و بازسازی تاریخ مهاجرت، تصویری چندلایه از صویره (موگادور سابق) می‌سازد. دوریس بایر که سال‌ها در مراکش زندگی و کار کرده، تجربه‌ی حرفه‌ای خود در حوزه‌ی مطالعات فرهنگی را با روایت‌های زنده از زندگی روزمره، مناسک مذهبی، روابط قدرت، جنسیت و اقتصاد غیررسمی درهم آمیخته است. مترجم در این نسخه کوشیده است لحن چندصدایی متن را حفظ کند؛ لحنی که گاهی شبیه گزارش میدانی است، گاهی به اعترافات شخصی نزدیک می‌شود و گاهی به تحلیل‌های نظری درباره‌ی مهاجرت پسااستعماری و سبک‌های زندگی «فرافرهنگی» می‌رسد. بالاخره صویره از خلال سرگذشت مهاجران غربی، یهودیان، مستعمره‌نشینان قدیمی و ساکنان بومی، به پرسش‌هایی درباره‌ی آزادی، رستگاری، بدن، قانون، دین و رؤیای «زندگی جایگزین» می‌پردازد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بالاخره صویره

کتاب بالاخره صویره از همان پیشگفتار نشان می‌دهد که دوریس بایر قصد نوشتن یک متن دانشگاهی کلاسیک را نداشته است. نویسنده توضیح داده است که در مواجهه با موضوعاتی مثل عشق، آزادی، مرگ و هیجانات شدید، زبان علمی به مرزهای خودش می‌رسد و تحلیل صرف، تجربه را تقلیل می‌دهد. به همین دلیل، در این کتاب به «بیان چندصدایی شفاف» تکیه شده است؛ روشی که تحلیل، روایت و رساله را درهم می‌آمیزد تا هم داده‌های تاریخی و اجتماعی مهاجرت پسااستعماری به صویره را نشان دهد و هم تنش‌ها، عواطف و تضادهای درونی شخصیت‌ها را. بایر بر پایه‌ی مصاحبه‌های روایی ضبط‌شده، گفت‌وگوهای غیررسمی و تجربه‌ی حرفه‌ای خود در مراکش بین سال‌های ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۱، شبکه‌ای از داستان‌ها و تفسیرها می‌سازد. در پیشگفتار کتاب بالاخره صویره، نویسنده به‌صراحت می‌گوید که متن از قواعد نوشتاری آکادمیک پیروی نکرده و آگاهانه به قواعد رمان‌نویسی نزدیک شده است تا بتواند «دانش فکری و عاطفی» را هم‌زمان منتقل کند. کتاب بالاخره صویره در چند بخش و فصل پی‌درپی پیش می‌رود که از یک پیشگفتار تحلیلی شروع می‌شود و سپس وارد روایت‌های میدانی و داستان‌گونه از شهر و آدم‌ها می‌شود. در بخش‌های آغازین، تاریخ مهاجرت به صویره مرور شده است: از مستعمره‌نشینان فرانسوی‌زبان و یهودیان موگادور تا موج جوانان هیپی از آمریکا و اروپا، هنرمندان دهه‌ی ۱۹۷۰، اروپاییان خسته از فشار اقتصادی دهه‌ی ۱۹۸۰ و بازگشت پراکنده‌ی خانواده‌های یهودی در دهه‌ی ۱۹۹۰. در فصل‌های بعد، کتاب بالاخره صویره به‌تدریج از تصویر کلان تاریخی به صحنه‌های جزئی زندگی روزمره می‌رسد: توصیف شهر در ماه رمضان، مناسک افطار، روابط میان مهاجران و ساکنان بومی، ماجراهای کافه‌ها، شایعات، سوءظن‌ها و شبکه‌های غیررسمی قدرت. شخصیت‌هایی مثل دیوید فارچیلد، احمد، اسکات سایمونز، زابینه، رژین سیبونی و دیگران در فصل‌های مختلف ظاهر می‌شوند و هرکدام نماینده‌ی نوعی از مهاجرت، شکست، رؤیا یا سازگاری‌اند. کتاب در قالب بخش‌هایی طولانی و پیوسته نوشته شده است و به‌جای فصل‌های کوتاه و تیترهای آموزشی، بیشتر شبیه یک سفر ممتد در شهر و تاریخ آن پیش می‌رود؛ سفری که مدام بین روایت شخصی، تحلیل اجتماعی و بازخوانی اسطوره‌ها و افسانه‌های محلی در نوسان است.

خلاصه داستان بالاخره صویره

کتاب بالاخره صویره بر محور یک پرسش اصلی شکل گرفته است: مهاجران غربی که پس از جنگ جهانی دوم به شهر بندری صویره در مراکش آمده‌اند، چه گذشته‌ای داشته‌اند، چه چیزی را ترک کرده‌اند و در این شهر چه نوع زندگی تازه‌ای را جستجو کرده‌اند. نویسنده از زاویه‌ی مطالعات فرهنگی به این موضوع نزدیک شده است، اما آن را در قالب روایت‌های زنده و صحنه‌پردازی‌های دقیق پیش می‌برد. در پیشگفتار، بایر توضیح داده است که مهاجرت فقط حرکت از جنوب به شمال نیست و موجی معکوس نیز وجود دارد: از کشورهای صنعتی به آفریقا، آسیا و آمریکای لاتین. این حرکت معکوس در صویره به شکل‌های مختلفی ظاهر شده است: مستعمره‌نشینان فرانسوی‌زبان که در دوران تحت‌الحمایگی آمده‌اند و اکنون در سنین بازنشستگی‌اند؛ جوانان هیپی از آمریکا، کانادا و اروپا که از ۱۹۶۸ به‌دنبال «نحوه‌زیستن جایگزین» به شهر آمده‌اند؛ هنرمندان و روشنفکرانی که در دهه‌ی ۱۹۷۰ جای پای خود را محکم کرده‌اند؛ اروپاییانی که در دهه‌ی ۱۹۸۰ برای رهایی از فشار اقتصادی و جستجوی خودشکوفایی به صویره مهاجرت کرده‌اند؛ و در کنار همه‌ی این‌ها، مهاجرت گسترده‌ی یهودیان موگادور به اسرائیل، اروپا و کانادا که پایان یک دوره‌ی چندفرهنگی را رقم زده است. در ادامه‌ی کتاب بالاخره صویره، این تاریخ کلی در قالب روایت‌های جزئی و چهره‌به‌چهره باز می‌شود. نویسنده شهر را در ماه رمضان توصیف کرده است: گرسنگی و تشنگی روزانه، افطار با سوپ حریره، شیر و خرما، شلوغی شبانه‌ی خیابان‌ها، صدای مؤذن، خستگی و عصبانیت روزهای پایانی، و هم‌زمان نقش صدقه و همبستگی. در این بستر، شخصیت‌هایی مثل دیوید فارچیلد، کانادایی قدبلند و نقاشی که سال‌هاست از کشورش بریده، و احمد، مردی با گذشته‌ی اعتیاد در پاریس و حالا صاحب کافه‌ای کوچک در صویره، وارد صحنه می‌شوند. احمد از تجربه‌ی ترک اعتیاد، بازگشت به شهر، شایعاتی درباره‌ی ایدز، زندان، و اتهام «ژیگولو»بودن می‌گوید و در عین حال از رابطه‌ی پیچیده‌اش با زنان اروپایی، پلیس، خانواده و خانه‌ای که همه به آن چشم دارند. نویسنده از خلال این گفت‌وگوها، به موضوعاتی مثل گردشگری جنسی، نابرابری اقتصادی، قانون‌گریزی، فساد، و مرزهای مبهم میان کمک، سوءاستفاده و میل می‌پردازد. در کنار این روایت‌ها، توصیف‌های مفصل از شهر، بندر، مرغان دریایی، دیوارهای قصبه، افسانه‌ی سیدی موگدول، تغییر کاربری خانه‌های قدیمی به آپارتمان‌های لوکس، و پروژه‌های مرمت یونسکو، نشان می‌دهد که چگونه صویره از یک بندر تجاری به صحنه‌ای برای رؤیاهای نوستالژیک، سرمایه‌گذاری املاک، و جستجوی معنویت تبدیل شده است. کتاب در مجموع، تصویری از «مردم در حاشیه‌ی فرهنگ‌های مختلف» ارائه می‌دهد که هویت‌های چندگانه و گسسته دارند و می‌توانند نیروی محرک نوآوری‌های اجتماعی باشند، اما هم‌زمان در معرض سوءتفاهم، خشونت نمادین و بی‌ثباتی دائمی قرار گرفته‌اند.

چرا باید کتاب بالاخره صویره را بخوانیم؟

خواندن بالاخره صویره فرصتی است برای مواجهه با مهاجرت، نه به‌عنوان یک آمار یا تیتر خبری، بلکه به‌عنوان تجربه‌ای آمیخته از ترس، امید، میل، شکست و بازآفرینی خود. این کتاب نشان می‌دهد که چرا برخی غربیان از رفاه نسبی کشورهای صنعتی دل می‌کنند و به شهری بندری در مراکش پناه می‌برند؛ چه چیزی در سبک زندگی، اقتصاد، روابط جنسی و دینی آن‌ها را جذب می‌کند و در عین حال چگونه با قانون، اخلاق، فقر و نگاه مردم محلی درگیر می‌شوند. در این میان، صویره فقط یک پس‌زمینه‌ی جغرافیایی نیست، بلکه به‌عنوان شخصیت اصلی کتاب ظاهر می‌شود: شهری ساخته‌شده از اسطوره‌ها، شایعات، خاطرات کاروان‌های صحرا، افسانه‌ی قدیسان محلی، دیوارهای مرمت‌شده و کافه‌های پر از توریست. این کتاب برای کسانی که به مطالعات فرهنگی، انسان‌شناسی، جامعه‌شناسی مهاجرت یا تاریخ پسااستعماری علاقه‌مند هستند، امکان مشاهده‌ی یک «میدان» زنده را فراهم می‌کند؛ میدانی که در آن مصاحبه، مشاهده‌ی مشارکتی، تحلیل تاریخی و روایت ادبی درهم تنیده شده است. در عین حال، برای خواننده‌ای که به دنبال یک متن تحلیلی خشک نیست، جذابیت کتاب در شخصیت‌پردازی‌ها و صحنه‌های پرجزئیات آن است: از گفت‌وگوهای تند احمد درباره‌ی اعتیاد و زنان، تا سکوت‌های دیوید در روستای غزوه، تا توصیف‌های طولانی از ماه رمضان، بازار، بندر و خانه‌های دهلیزی. بالاخره صویره همچنین به‌طور ضمنی پرسش‌هایی درباره‌ی اخلاق گردشگری، مرز میان کنجکاوی و استثمار، و نقش «خارجی‌ها» در تغییر چهره‌ی شهرهای کوچک مطرح کرده است؛ پرسش‌هایی که فراتر از مراکش، به بسیاری از شهرهای توریستی و مهاجرپذیر جهان امروز مربوط می‌شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به کسانی پیشنهاد می‌شود که به مهاجرت، زندگی در میان‌فرهنگ‌ها، مطالعات خاورمیانه و شمال آفریقا، و تجربه‌ی زیسته‌ی شهرهای بندری علاقه‌مند هستند. همچنین به دانشجویان و پژوهشگران علوم اجتماعی که به دنبال نمونه‌ای از تلفیق روایت میدانی و تحلیل فرهنگی‌اند، و به خوانندگانی که از متن‌های طولانی، شخصیت‌محور و پرجزئیات درباره‌ی شهرها و آدم‌های «حاشیه‌ای» لذت می‌برند، پیشنهاد می‌شود. «هرگاه موضوع عواطف و هیجانات شدید، عشق، آزادی یا مرگ مطرح می‌شود علم به حد و مرز توانایی خود می‌رسد. زیرا در این حوزه‌ها، هم والاترین و هم دهشتناک‌ترین امور در یک هم‌زیستی غیرقابل تفکیک ادغام می‌شوند و هر گونه کوشش برای تحلیل روشمند را به یک تلاش عادی و پیش‌پاافتاده تقلیل می‌دهند. در یک جهان به هم‌پیوسته، سیاست و در نتیجه سیاست‌گذاری درباره‌ی دانش و علم دیگر نمی‌تواند از جایگاه یک محفل متشکل از اشخاص هم‌فکر نشأت بگیرد. نهادهای سنتی که کار آکادمیک را ارزیابی می‌کنند دستخوش تغییرات اساسی هستند. خوانندگان به‌عنوان مخاطبان خیالی نویسنده نیز به نوعی به گروه هم‌پیمان تبدیل شده‌اند که عمدتا توسط علایقی غیر از علایق روشنفکرانه هدایت می‌شود. تخصص دانشگاهی که تا کنون می‌توانست بر پایه‌ی یک سیستم مرجع انحصاری تبیین شود اکنون بر اساس تقاضا و تأکید متقاضیان مربوطه شکل می‌گیرد. اما بدون حصول اطمینان درباره‌ی منافع و هویت‌های جمعی، هیچ‌گونه ژانر متنی را نمی‌توان تولید کرد. تمایز بین تحلیل، روایت یا رساله‌ی دانشگاهی بر اساس تفکیک مرسوم انجام می‌شود و مستلزم اجماع نظر بین نویسنده و خوانندگان در مورد قواعد خاصی است. با این حال، این قواعد تا حد زیادی اعتبار خود را به دلیل حقیقت مشتری‌مدار نوین از دست داده‌اند. با این وجود امروزه بیش از هر زمان دیگری، مقاومت در برابر نادیده‌انگاری حقایق در جریان یک گفتمان پژوهشی چندریختی مهم است. بدین سبب، به نظر می‌رسد کاربرد بیان چندصدایی شفاف سبک مناسبی باشد. این روش به یک سبک مختلط اشاره دارد که مابین تحلیل، روایت و رساله نوسان می‌کند و از طریق آن می‌توان بخش‌های منفرد موضوع تحقیق غیرمتمرکز، و همچنین تنش بین خود بخش‌ها را به خواننده منتقل کرد. در این فرایند وقایع نادیده گرفته نمی‌شوند، بلکه فشرده‌تر می‌شوند. کتاب حاضر به مسائل مهاجرت پسااستعماری غربیان به شهر بندری صویره مراکش (که تا سال ۱۹۵۶ موگادور نامیده می‌شد) می‌پردازد. پرسش‌های من، در رابطه با زمینه‌ی تاریخی مهاجران اروپایی و آمریکایی پس از جنگ جهانی دوم، انگیزه‌ها، انتظارات و تجربیات آنها بود. موضوع بحث درباره‌ی مردمانی بود که به طور همزمان در بطن چند فرهنگ زندگی می‌کردند. همچنین مسئله‌ی اصلی امکانات و محدودیت‌های سبک زندگی فرافرهنگی بین جوامع مسیحی و مسلمان مطرح بود. متن‌ها بر اساس مصاحبه‌های فشرده‌ی روایت‌گرانه ضبط‌شده روی نوار و همچنین مکالماتی است که به شکل الکترونیکی ضبط نشده‌اند و زندگی حرفه‌ای مرا در مراکش از سال ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۱ در بر می‌گیرند.