کتاب مغز، شناخت و رفتار (مجموعه چهارم)

کتاب مغز، شناخت و رفتار (مجموعه چهارم) با همکاری جمعی از پژوهشگران و استادان حوزه‌ی علوم شناختی ازجمله حبیب الله قاسم زاده، ونداد شریفی، علی اکبر نجاتی صفا، گیتی شمس، حمیدرضا نقوی، کامبیز بدیع و محمدعلی اصغری مقدم تهیه شده است. نشر ارجمند این کتاب را منتشر کرده است. این اثر بخشی از مجموعه‌ای است که به انتشار سخنرانی‌ها و مقالات ارائه‌شده در سمینارهای مغز، شناخت و رفتارِ بیمارستان روزبه می‌پردازد. مجموعه‌ی حاضر هفت مقاله و نقدهای مرتبط با آن‌ها را در بر گرفته و به موضوعاتی همچون اخلاق‌گرایی و مغز، خلق ایده‌های نو، اعتماد اجتماعی، کاربرد رؤیا در شناخت‌درمانی، هم‌دردی و درد مزمن و نیز نقش فرهنگ و مذهب در اختلال وسواس پرداخته است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مغز، شناخت و رفتار (مجموعه چهارم)

کتاب مغز، شناخت و رفتار (مجموعه چهارم) با گردآوری مقالات و نقدهای ارائه‌شده در سمینارهای سالانه‌ی بیمارستان روزبه، تصویری از پویایی و استمرار فعالیت‌های علمی در حوزه‌ی علوم شناختی ارائه داده است. نویسندگان این مجموعه با تخصص‌های متفاوت خویش به بررسی موضوعات متنوعی در حوزه‌های روان‌شناسی، عصب‌شناسی، فلسفه‌ی ذهن و جامعه‌شناسی پرداخته‌اند. ساختار کتاب بر پایه‌ی ارائه‌ی مقالات و نقدهای متقابل شکل گرفته است؛ به این معنا که هر مقاله علاوه‌بر ارائه‌ی دیدگاه نویسنده‌اش، با نقدی از سوی پژوهشگری دیگر همراه شده است تا امکان گفت‌وگوی علمی و تضارب آرا فراهم شود. این رویکرد فضای کتاب را از یک‌سویه‌نگری دور کرده و خواننده را با طیفی از دیدگاه‌ها و چالش‌های فکری روبه‌رو ساخته است.

موضوعات مطرح‌شده در این مجموعه، از بررسی ریشه‌های اخلاق در مغز و دستگاه عصبی تا تحلیل فرایند خلق ایده‌های نو و نقش روابط معنایی در نوآوری، همچنین مباحثی درباره‌ی اعتماد اجتماعی، کاربرد رؤیا در درمان، هم‌دردی و درد مزمن و تأثیر فرهنگ و مذهب بر اختلال وسواس را در بر گرفته است. کتاب مغز، شناخت و رفتار (مجموعه چهارم) با تکیه بر مقالات و نقدهای علمی، بستری برای آشنایی با تازه‌ترین مباحث و دیدگاه‌ها در علوم شناختی فراهم کرده است. حبیب الله قاسم زاده، ونداد شریفی، علی اکبر نجاتی صفا، گیتی شمس، حمیدرضا نقوی، کامبیز بدیع و محمدعلی اصغری مقدم نویسندگان این اثر هستند.

این کتاب جزو مجموعه‌ی چهارم از سلسله سخنرانی‌های ارائه‌شده در سمینارهای مغز، شناخت و رفتارِ بیمارستان روزبه است.

خلاصه کتاب مغز، شناخت و رفتار (مجموعه چهارم)

هر مقاله به یکی از جنبه‌های علوم شناختی و رفتار انسانی می‌پردازد. برای نمونه مقاله‌ای با عنوان «مغزِ دیگردوست و اخلاق‌گرا» به بررسی ریشه‌های زیستی و عصب‌شناختی اخلاق و دیگردوستی می‌پردازد و می‌کوشد نشان دهد که چگونه ساختار و کارکرد مغز می‌تواند زمینه‌ساز رفتارهای اخلاقی و ارزش‌گذاری‌های انسانی باشد. نویسنده با مرور دیدگاه‌های فلسفی و یافته‌های علوم اعصاب به این نتیجه می‌رسد که گرایش‌های خویشتن‌دوستانه و دیگردوستانه در انسان همزمان و در رقابت با یکدیگر عمل می‌کنند و هیچ‌کدام به‌تنهایی سرشت انسان را تعیین نمی‌کنند. همچنین مقاله‌ی یادشده به نقش بازنمایی‌های ذهنی و شبکه‌های عصبی در شکل‌گیری داوری‌های اخلاقی و تفاوت‌های فردی در ارزش‌گذاری‌ها می‌پردازد.

در بخش دیگر، مقاله‌ای با موضوع خلق ایده‌های نو بر پایه‌ی روابط معنایی به نقش هوش معنایی و شبکه‌های مفهومی در نوآوری و خلاقیت می‌پردازد. نویسنده با ارائه‌ی مثال‌هایی از زندگی روزمره و هنر توضیح می‌دهد که چگونه ترکیب و ربط‌یابی میان موجودیت‌های معنایی می‌تواند به خلق ایده‌های تازه و شگفت‌آور منجر شود. این مقاله همچنین به اهمیت گشتار معنایی و نقش آن در تفسیر شعر و ادبیات اشاره می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه ذهن انسان با استفاده از عملگرهای معنایی، مفاهیم پراکنده را به ساختارهای پیچیده‌تر و معنادار تبدیل می‌کند.

سایر مقالات کتاب حاضر نیز به موضوعاتی چون اعتماد اجتماعی، کاربرد رؤیا در شناخت‌درمانی، هم‌دردی و درد مزمن و تأثیر فرهنگ و مذهب بر اختلال وسواس می‌پردازند و هر یک با نقدی از سوی پژوهشگری دیگر همراه شده‌اند تا ابعاد مختلف موضوعات مورد بحث قرار گیرد.

چرا باید کتاب مغز، شناخت و رفتار (مجموعه چهارم) را بخوانیم؟

کتاب مغز، شناخت و رفتار (مجموعه چهارم) با گردآوری مقالات و نقدهای علمیْ فرصتی برای آشنایی با تازه‌ترین مباحث و دیدگاه‌ها در حوزه‌ی علوم شناختی و رفتار انسانی فراهم کرده است. ویژگی این مجموعه، ارائه‌ی همزمان مقاله و نقد است که امکان مواجهه با دیدگاه‌های متنوع و گاه متعارض را به خواننده می‌دهد. همچنین موضوعات مطرح‌شده در کتاب از اخلاق و دیگردوستی تا خلاقیت، اعتماد، درمان و فرهنگ، طیف وسیعی از دغدغه‌های علمی و عملی را پوشش داده است. این کتاب برای کسانی که به‌دنبال درک عمیق‌تر پیوند مغز، ذهن و رفتار هستند، منبعی سودمند به شمار می‌آید.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران علوم شناختی، روان‌شناسی، عصب‌شناسی، فلسفه‌ی ذهن و علاقه‌مندان به مباحث میان‌رشته‌ای پیشنهاد می‌شود. همچنین مجموعه مقاله‌ی حاضر برای کسانی که به‌دنبال فهم بهتر فرایندهای اخلاقی، خلاقیت، اعتماد اجتماعی و تأثیر فرهنگ بر رفتار هستند، مناسب است.

درباره حبیب الله قاسم زاده

حبیب الله قاسم زاده، استاد گروه روان‌پزشکی در دانشگاه علوم پزشکی تهران بوده است. او مدرک کارشناسی‌ارشد خود را در رشته‌ی روان‌شناسی و دکترای روان‌شناسی بالینی را از دانشگاه وندربیلت در آمریکا دریافت کرد. حوزه‌های تخصصی فعالیت او شامل درمان مواجهه‌ای برای اختلال وسواس، درمان اختلال کندن مو (Trichotillomania)، پردازش طرح‌واره‌ای و فرایند تغییر آن (Schematic processing and change process) و نیز پردازش استعاره‌ای می‌شود.

این نویسنده در زمینه‌های دیگری نیز نقش‌آفرینی داشته است؛ ازجمله تدوین «مختصات روان‌سنجی نسخه‌ی فارسی BDI-II»، ارائه‌ی سخنرانی در همایش‌ها، نگارش و انتشار مقالات علمی و تألیف و ترجمه‌ی کتاب. ازجمله آثار ترجمه‌شده توسط او می‌توان به کتاب «خلوتگه سایه‌ها» (در حوزه‌ی روان‌شناسی هنر و تحول اندیشه‌های ویگوتسکی) نوشته‌ی الکس کوزولین اشاره کرد. همچنین کتاب «مقدمه‌ای بر شناخت‌پژوهی استعاره» با عنوان فرعی «قطره در نهان‌خانهٔ صدف» از تألیفات اوست. حبیب الله قاسم زاده یکی از نویسندگان کتاب مغز، شناخت و رفتار (مجموعه چهارم) نیز بوده است.

بخشی از کتاب مغز، شناخت و رفتار (مجموعه چهارم)

«توجه به رؤیا و تلاش برای فهم چگونگی آن به دوران باستان باز می‌گردد. انتشار کتاب تعبیر رؤیا توسط فروید منجر به توجه بیشتر مراکز علمی و دانشمندان به این پدیده شد. رؤیاها معمولاً تصویری هستند، در فضاهای آشنا رخ می‌دهند و بیننده رؤیا شخصیت اصلی آنهاست. مدل‌های مختلفی برای نوروبیولوژی رؤیا ارایه شده است. در یکی از این مدل‌ها رؤیا به‌عنوان محصول جانبی خواب با حرکات سریع چشم در نظر گرفته می‌شود که عمدتاً به‌خاطر فعالیت آدرنرژیک و کولینرژیک در ساقه مغز ایجاد می‌شود. اما بعدها مشخص شد که رؤیا در سایر مراحل خواب هم وجود دارد و غیر از ساقه مغز با سایر بخش‌ها از جمله مزولیمبیک و مزوکورتیکال که بخشی از سیستم دوپامینی مغز هستند نیز مرتبط است. مدل دیگری که برای رؤیا ارایه شد، مدل شناختی رؤیا است که رؤیا را نوعی تفکر که حاصل فعال شدن حافظه‌های ذخیره شده در مغز است می‌داند. مدل‌های عصبی- شناختی نیز رؤیا را یک پدیده تکاملی می‌دانند که به تدریج از فرم‌های ساده‌تر در دوران کودکی، به فرم‌های پیچیده‌تر در دوران بزرگسالی منتهی می‌شود. این مدل رؤیا را در پیوستار با زندگی روزمره می‌داند.»