کتاب بلخ و زبان بلخی

کتاب بلخ و زبان بلخی نوشته‌ی امیر عمادالدین صدری اثری پژوهشی درباره‌ی تاریخ، فرهنگ و زبان یکی از کهن‌ترین شهرهای آسیای میانه است. این کتاب توسط دفتر پژوهش‌های فرهنگی منتشر شده و با همکاری علمی مجید طامه و ویراستاری مریم رفیعی آماده شده است. نویسنده در این اثر به بررسی جایگاه تاریخی بلخ، تحولات فرهنگی و دینی آن و نیز زبان بلخی به‌عنوان یکی از زبان‌های ایرانی میانه پرداخته است. ساختار کتاب به‌گونه‌ای طراحی شده که هم به تاریخ و فرهنگ بلخ می‌پردازد و هم جنبه‌های زبان‌شناختی زبان بلخی را واکاوی می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بلخ و زبان بلخی

کتاب بلخ و زبان بلخی با تمرکز بر شهر بلخ و زبان کهن آن، تصویری جامع از تاریخ، فرهنگ و زبان این منطقه ارائه داده است. امیر عمادالدین صدری در این کتاب، ابتدا به تاریخ بلخ از دوران پیش از تاریخ تا دوره‌ی اسلامی می‌پردازد و سپس جایگاه بلخ را در متون باستانی، ادیان گوناگون، و آثار جغرافیایی اسلامی بررسی می‌کند. بخش دوم کتاب به زبان بلخی اختصاص یافته و از دیدگاه‌های تاریخی، زبان‌شناسی و اسناد باستانی به تحلیل این زبان می‌پردازد. ساختار کتاب شامل دو فصل اصلی است: فصل نخست به تاریخ و فرهنگ بلخ و فصل دوم به زبان بلخی و ویژگی‌های آن می‌پردازد. در هر فصل، نویسنده با استناد به منابع تاریخی، متون کهن و یافته‌های باستان‌شناسی، تلاش کرده است تصویری دقیق و مستند از بلخ و زبان آن ارائه دهد. این کتاب بخشی از مجموعه‌ی پژوهشی «از ایران چه می‌دانم؟» است که هدف آن آشنایی مخاطبان با جنبه‌های کمترشناخته‌شده‌ی ایران و حوزه‌های فرهنگی پیرامون آن است.

خلاصه کتاب بلخ و زبان بلخی

کتاب بلخ و زبان بلخی با رویکردی پژوهشی، ابتدا به تاریخ پرفرازونشیب شهر بلخ می‌پردازد. نویسنده با بررسی دوره‌های مختلف تاریخی، از تمدن وخش در عصر مفرغ تا دوران هخامنشیان، اسکندر مقدونی، دولت‌های یونانی-بلخی، کوشانیان، ساسانیان، هپتالیان و ترکان، روند تحولات سیاسی و فرهنگی این شهر را شرح داده است. بلخ به‌عنوان یکی از مراکز مهم بازرگانی و فرهنگی جهان باستان، محل تلاقی فرهنگ‌های یونانی، هندی، بودایی، مانوی و ایرانی بوده است. در ادامه، نقش بلخ در متون باستانی مانند کتیبه‌های هخامنشی، اوستا و متون فارسی میانه بررسی شده و جایگاه آن در باورهای دینی و اسطوره‌ای ایرانیان تحلیل شده است. در بخش دوم، کتاب به زبان بلخی می‌پردازد؛ زبانی که از شاخه‌ی ایرانی میانه شرقی است و با کشف اسناد و کتیبه‌های جدید، اهمیت آن در زبان‌شناسی ایرانی بیش‌تر آشکار شده است. نویسنده به پیشینه‌ی مطالعات زبان بلخی، ویژگی‌های آوایی، صرفی و نحوی آن و تأثیرش بر زبان فارسی نو اشاره کرده است. همچنین، جایگاه زبان بلخی در میان زبان‌های ایرانی و ارتباط آن با دیگر زبان‌های منطقه بررسی شده است. کتاب با ارائه‌ی نمونه‌هایی از واژگان و ساختارهای بلخی، تصویری روشن از این زبان کمترشناخته‌شده ارائه می‌دهد. دغدغه‌ی اصلی کتاب، بازشناسی نقش بلخ در تاریخ فرهنگی ایران و معرفی زبان بلخی به‌عنوان پلی میان گذشته و حال زبان‌های ایرانی است.

چرا باید کتاب بلخ و زبان بلخی را بخوانیم؟

این کتاب با رویکردی مستند و تحلیلی، به یکی از مهم‌ترین مناطق فرهنگی و زبانی ایران‌زمین می‌پردازد که کمتر مورد توجه قرار گرفته است. مطالعه‌ی آن فرصتی برای آشنایی با تاریخ پیچیده‌ی بلخ، نقش آن در شکل‌گیری فرهنگ و ادیان منطقه و نیز شناخت زبان بلخی به‌عنوان یکی از زبان‌های ایرانی میانه فراهم می‌کند. ویژگی شاخص کتاب، ترکیب نگاه تاریخی و زبان‌شناختی است که به مخاطب امکان می‌دهد هم با تحولات سیاسی و فرهنگی بلخ آشنا شود و هم با ساختار و ویژگی‌های زبان بلخی. همچنین، استفاده از منابع کهن، اسناد باستانی و پژوهش‌های جدید، اعتبار علمی اثر را افزایش داده است. این کتاب برای کسانی که به تاریخ، زبان‌شناسی و فرهنگ ایران علاقه‌مندند، منبعی ارزشمند و متفاوت به‌شمار می‌آید.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان تاریخ ایران، پژوهشگران زبان‌های ایرانی، دانشجویان رشته‌های تاریخ، زبان‌شناسی، ایران‌شناسی و مطالعات فرهنگی، و کسانی که به ریشه‌های ادیان و فرهنگ‌های آسیای میانه علاقه دارند پیشنهاد می‌شود.