کتاب جلفا

کتاب جلفا نوشته‌ی آندرانیک هویان اثری پژوهشی درباره‌ی تاریخ، فرهنگ و جامعه‌ی ارمنیان جلفای اصفهان است که نشر دفتر پژوهش‌های فرهنگی آن را منتشر کرده است. این کتاب بخشی از مجموعه‌ی «از ایران چه می‌دانم؟» به‌شمار می‌آید و به بررسی ریشه‌ها، مهاجرت، استقرار و تحولات چهارصد ساله‌ی جامعه‌ی ارمنی جلفا می‌پردازد. نویسنده با رویکردی مستند و با بهره‌گیری از منابع تاریخی، به روایت فرازونشیب‌های این جامعه در بستر تحولات سیاسی و اجتماعی ایران پرداخته است. ساختار کتاب شامل فصل‌هایی درباره‌ی کوچ ارمنیان، خلیفه‌گری، کلیساها، اوضاع اجتماعی و فرهنگی، وضعیت اقتصادی و معرفی مشاهیر جلفا است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جلفا

کتاب جلفا با تمرکز بر جامعه‌ی ارمنی جلفای اصفهان، تصویری جامع از تاریخچه‌ی این منطقه و نقش ارمنیان در فرهنگ و اقتصاد ایران ارائه می‌دهد. آندرانیک هویان در این کتاب، ابتدا به زمینه‌های تاریخی کوچ ارمنیان از جلفای نخجوان به اصفهان در دوره‌ی صفوی می‌پردازد و سپس روند استقرار و شکل‌گیری محله‌ی جلفا را شرح می‌دهد. ساختار کتاب به گونه‌ای است که هر فصل به یکی از ابعاد مهم زندگی ارمنیان جلفا اختصاص یافته است؛ از مسائل مذهبی و خلیفه‌گری گرفته تا معماری کلیساها، فعالیت‌های اجتماعی و فرهنگی، وضعیت اقتصادی و بازرگانی، و در نهایت معرفی چهره‌های شاخص این جامعه در دوره‌های مختلف. نویسنده با استفاده از منابع تاریخی و روایت‌های مستند، تلاش کرده است تا تحولات اجتماعی، مذهبی و اقتصادی جلفا را در بستر تاریخ ایران بررسی کند و نقش این جامعه را در پیوند میان فرهنگ ایرانی و ارمنی برجسته سازد. کتاب جلفا نه‌تنها به تاریخچه‌ی یک محله‌ی خاص می‌پردازد، بلکه نمونه‌ای از همزیستی و تعامل فرهنگی در ایران را به تصویر می‌کشد.

خلاصه کتاب جلفا

کتاب جلفا با روایت کوچ بزرگ ارمنیان از جلفای نخجوان به اصفهان در اوایل قرن هفدهم آغاز می‌شود. شاه‌عباس صفوی پس از آزادسازی مناطق شمال غربی ایران از سلطه‌ی عثمانیان، گروه بزرگی از ارمنیان را به اصفهان کوچ داد تا هم از تخصص آن‌ها در تجارت بهره‌مند شود و هم سرزمین‌های آزادشده را از دسترس دشمن دور نگه دارد. این مهاجرت اجباری با دشواری‌های فراوانی همراه بود و بسیاری از ارمنیان در مسیر جان باختند. پس از استقرار در ساحل زاینده‌رود، ارمنیان محله‌ای به نام جلفا بنا کردند و به تدریج با ساخت خانه‌ها، کلیساها و نهادهای اجتماعی، هویت تازه‌ای یافتند. در ادامه، کتاب به شکل‌گیری خلیفه‌گری ارمنیان جلفا و نقش آن در سامان‌دهی امور مذهبی و اجتماعی می‌پردازد. نویسنده تاریخچه‌ی خلیفه‌های جلفا و چالش‌هایی که این نهاد با آن روبه‌رو بوده را بررسی کرده است. فصل‌های بعدی به معرفی کلیساهای مهم جلفا، ویژگی‌های معماری آن‌ها و نقش‌شان در زندگی مذهبی و فرهنگی جامعه اختصاص دارد. همچنین، اوضاع اجتماعی، مدارس، موزه‌ها و فعالیت‌های فرهنگی ارمنیان جلفا به تفصیل شرح داده شده است. در بخش اقتصادی، کتاب به پیشه‌ها و بازرگانی ارمنیان جلفا می‌پردازد و نقش آن‌ها را در صادرات ابریشم و رونق اقتصادی اصفهان برجسته می‌سازد. در نهایت، چهره‌های شاخص جلفا در دوره‌های صفویه و قاجاریه معرفی شده‌اند و کتاب با جمع‌بندی تحولات چهارصد ساله‌ی این جامعه به پایان می‌رسد.

چرا باید کتاب جلفا را بخوانیم؟

کتاب جلفا با رویکردی مستند و تحلیلی، یکی از نمونه‌های کم‌نظیر بررسی تاریخ یک جامعه‌ی مهاجر در ایران را ارائه می‌دهد. این اثر با پرداختن به جزئیات زندگی، معماری، مذهب و اقتصاد ارمنیان جلفا، تصویری چندوجهی از تعامل فرهنگی و اجتماعی در ایران ترسیم کرده است. مطالعه‌ی این کتاب امکان آشنایی با فرازونشیب‌های تاریخی، مقاومت‌ها و سازگاری‌های یک جامعه‌ی اقلیت را فراهم می‌کند و نشان می‌دهد چگونه ارمنیان جلفا توانسته‌اند در بستر تحولات سیاسی و اجتماعی ایران، هویت و فرهنگ خود را حفظ کنند. همچنین، کتاب جلفا برای علاقه‌مندان به تاریخ معماری، مطالعات فرهنگی و تاریخ اقلیت‌ها، اطلاعات ارزشمندی درباره‌ی کلیساها، مدارس و نهادهای اجتماعی جلفا ارائه می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان تاریخ ایران، پژوهشگران حوزه‌ی مطالعات اقلیت‌ها، دانشجویان رشته‌های تاریخ و معماری، و کسانی که به شناخت تعاملات فرهنگی و اجتماعی در ایران علاقه دارند پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی که دغدغه‌ی شناخت ریشه‌های همزیستی و نقش اقوام مختلف در شکل‌گیری فرهنگ ایرانی را دارند، مطالعه‌ی این اثر توصیه می‌شود.