کتاب رساله های تیراندازی

کتاب رساله های تیراندازی با مقدمه، تصحیح و توضیح به قلم مهران افشاری و فرزاد مروجی، پژوهشی متنی است که به تصحیح و گردآوری مجموعه‌ای از رساله‌های کهن درباره‌ی فنون تیراندازی، کمانداری و جنگاوری در ایران و سرزمین‌های پیرامون پرداخته است. این کتاب با همکاری پژوهشگران و با بهره‌گیری از نسخه‌های خطی ارزشمند، تلاش کرده است تا بخشی از ادبیات فنی و آیینی ایران را که کمتر مورد توجه قرار گرفته، احیا و معرفی کند. نشر چشمه این کتاب را در سال ۱۳۹۶ منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب رساله های تیراندازی اثر مهران افشاری و فرزاد مروجی

کتاب رساله‌های تیراندازی (ده رساله در تیراندازی و کمانداری و جنگاوری) با مقدمه، تصحیح و توضیح به قلم مهران افشاری و فرزاد مروجی، مجموعه‌ای از ده رساله‌ی تاریخی در باب تیراندازی، کمانداری و فنون جنگی است. این کتاب باتکیه‌بر نسخه‌های خطیِ پارسی و عربی، سنت‌های رزمی و آیین‌های مرتبط با تیراندازی در ایران و جهان اسلام را بررسی کرده است. کتاب حاضر شامل مقدمه‌ای مفصل درباره‌ی پیشینه‌ی تیراندازی در ایران، جایگاه آن در متون کهن، ارتباط با آیین فتوت و نقش آن در فرهنگ پهلوانی است؛ سپس متن رساله‌ها با توضیحات و تصحیحات لازم ارائه شده است.

در این مجموعه علاوه‌بر فنون تیراندازی، مباحثی درباره‌ی کشتی، سوارکاری، نیزه‌داری و آداب جنگ و اخلاق پهلوانی نیز دیده می‌شود. مهران افشاری و فرزاد مروجی با رویکرد پژوهشی تلاش کرده‌اند تا پیوند میان این متن‌ها و سنت‌های اجتماعی و فرهنگی ایران را نشان دهند و جایگاه این نوع ادبی را در تاریخ فرهنگ ایرانی برجسته کنند. کتاب رساله‌های تیراندازی دو پیوست دارد. پیوست نخست «رسالهٔ کمانداری» و پیوست دوم «منتخب‌الزّمان در بیان تیراندازی» نام دارد. این دو پیوسته نوشته‌ی ایرج افشار است. فهرست منابع و مآخذ اثر در پایان آن آمده است.

خلاصه کتاب رساله های تیراندازی

این رساله‌ها که برخی از آن‌ها به دوره‌ی ساسانی و برخی به دوره‌ی اسلامی بازمی‌گردند، به موضوعاتی چون اصول تیراندازی، ساخت و ویژگی‌های تیر و کمان، روش‌های مختلف پرتاب تیر، عیب‌یابی ابزارها، آموزش کشتی و سوارکاری، و آداب و اخلاق جنگ می‌پردازند. در بخش‌هایی از کتاب به نقش تیراندازی در آیین فتوت و ارتباط آن با جوانمردی و پهلوانی اشاره شده؛ همچنین نویسندگان با بررسی نسخه‌های خطی و مقایسه‌ی متن‌ها کوشیده‌اند تفاوت‌ها و شباهت‌های میان رساله‌های مختلف را نشان دهند. برخی رساله‌ها به‌صورت آموزشی و گام‌به‌گام، فنون عملی تیراندازی را شرح داده و برخی دیگر با نقل احادیث و روایات، به فضیلت و اهمیت این هنر در فرهنگ ایرانی و اسلامی پرداخته‌اند. مجموعه‌ی حاضر نه‌تنها جنبه‌ی فنی و آموزشی دارد، بلکه دریچه‌ای به تاریخ اجتماعی و آیینی ایران می‌گشاید.

چرا باید کتاب رساله های تیراندازی را بخوانیم؟

کتاب رساله‌های تیراندازی پژوهشی است که امکان آشنایی با یکی از شاخه‌های کمترشناخته‌شده‌ی ادبیات و فرهنگ ایرانی را فراهم می‌کند. این کتاب با گردآوری متون کهن درباره‌ی تیراندازی و کمانداری، به مخاطب فرصت می‌دهد تا با فنون رزمی، ابزارهای جنگی و آیین‌های پهلوانی در ایران آشنا شود. همچنین مطالعه‌ی این اثر می‌تواند برای علاقه‌مندان به تاریخ اجتماعی، ورزش‌های باستانی و پژوهشگران حوزه‌ی فرهنگ و ادبیات ایران مفید باشد. ویژگی شاخص کتاب حاضر ارائه‌ی متون اصیل و توضیحات دقیق درباره‌ی نسخه‌های خطی و زمینه‌ی تاریخی آن‌هاست که به فهم بهتر سنت‌های رزمی و جایگاه آن‌ها در جامعه‌ی ایرانی کمک می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به پژوهشگران تاریخ ایران، علاقه‌مندان به ورزش‌های باستانی، دانشجویان رشته‌های ادبیات و تاریخ و کسانی که به آیین‌های پهلوانی و فرهنگ فتوت علاقه دارند، پیشنهاد می‌شود. همچنین این اثر پژوهشی برای افرادی که به‌دنبال شناخت ریشه‌های فرهنگی و اجتماعی ورزش‌ها و فنون رزمی در ایران هستند، مناسب و سودمند است.

درباره مهران افشاری

مهران افشاری زاده‌ی سال ۱۳۴۶ در تهران، پژوهشگر ادبیات فارسی، عضو هیئت پژوهش و نویسنده‌ی دانشنامه‌ی جهان اسلام، مدیر گروه ادبیات و زبان‌ها در این مجموعه و مسئول شاخه‌ی ادبیات فارسیِ اصطلاحات و مفاهیم علوم و فنون کتاب‌ها بوده است. او که دارای مدرک فوق‌لیسانس زبان و ادبیات فارسی است، نخستین مقاله‌ی پژوهشی خود را در بهار ۱۳۶۸ در مجله‌ی چیستا منتشر کرده و تا سال ۱۳۸۹ نزدیک به ۷۰ مقاله‌ی تحقیقی در نشریات معتبر و دایره‌المعارف‌ها به چاپ رسانده است. مهران افشاری از سال ۱۳۷۶ همکاری خود را با دانشنامه‌ی جهان اسلام آغاز کرده و در کنار فعالیت‌های پژوهشی، ده کتاب در حوزه‌های ادبیات فارسی، عرفان، تصوف، فتوت‌نامه‌ها، متون کهن و تاریخ اجتماعی ایران منتشر کرده است؛ ازجمله «آیین قلندری»، «هفت لشکر»، «فتوت‌نامه‌ها و رسائل خاکساریه»، «چهارده رساله در باب فتوت و اصناف»، «آیین جوانمردی»، «نشان اهل خدا»، «قصه‌ی حسین کرد شبستری»، «هفت کشور و سفرهای ابن‌تراب» و «فیروزشاه‌نامه» که برخی از آن‌ها با همکاری ایرج افشار منتشر شده است. مهران افشاری همچنین نویسنده‌ی کتاب «وقتی که آسمان تهران آبی بود» است که در آن خاطرات کودکی خود را از تهران دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ روایت کرده و تصویری داستان‌وار از زندگی، فرهنگ و سبک اجتماعی آن دوران ارائه داده است. کتاب رساله‌های تیراندازی (ده رساله در تیراندازی و کمانداری و جنگاوری) به‌کوشش او و فرزاد مروجی تدوین شده است.

درباره فرزاد مروجی

فرزاد مروجی زاده‌ی سال ۱۳۶۴، عضو هیئت‌علمی و استادیار پژوهشی در گروه عرفان و مسئول شاخه‌ی ادبیات عرفانی بوده است. او که در حوزه‌ی ادبیات عرفانی و مطالعات اسطوره‌شناختی فعالیت داشته، در بهمن ۱۳۹۸ یک سخنرانی با عنوان «مناقب‌نامه و بن‌مایه‌های اسطوره» در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ارائه کرده است. فرزاد مروجی در این سخنرانی، ژانر ادبی مناقب‌نامه‌نویسی را نمونه‌ای مهم برای بررسی ادعای گسست فرهنگی در تاریخ ایران دانسته و با تحلیل پیوندهای میان ادبیات عرفانی، اسطوره و تاریخ نشان داده است که مناقب‌نامه‌ها ادامه‌ی الگوهای اسطوره‌ای در فرهنگ ایرانی هستند. او با بررسی مراحل زندگی فرد مقدس از زایش و کودکی تا مرگ به شباهت‌های ساختاری میان قهرمان اسطوره‌ای و شخصیت‌های مناقب‌نامه‌ای پرداخته و بر کارکردهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی این متن‌ها در تداوم سنت‌های ایرانی - اسلامی تأکید کرده است. کتاب رساله‌های تیراندازی (ده رساله در تیراندازی و کمانداری و جنگاوری) به‌کوشش او و مهران افشاری تدوین شده است.

بخشی از کتاب رساله های تیراندازی

«مرحوم استاد محمدتقی دانش‌‌پژوه یک رسالهٔ تیراندازی را با نام جامع الهدایة فی علم الرّمایة در جلد یازدهم فرهنگ ایران‌‌زمین چاپ کرده است. بسیاری از ابیات منظومه‌‌ای که مورد بحث ماست در جامع الهدایة نقل شده که در مقایسه با نسخهٔ ما ضبط تمام ابیات در جامع الهدایة به صحت و سلامت نزدیکتر است زیرا از ظواهر امر می‌‌توانیم داوری کنیم که کاتب نسخهٔ ما شعر طاهر بلخی را از راه گوش کتابت کرده، به این ترتیب که یک نفر با صدای بلند از روی یک نسخهٔ دیگر شعر طاهر بلخی را می‌‌خوانده و کاتب نسخهٔ ما کتابت می‌‌کرده و از این راه کژنویسیها و تصحیفات آشکاری وارد نسخهٔ ما شده است. خوانندگان محترم یکی از این کژنویسیها را که به احتمال فراوان از راه گوش به نسخهٔ ما وارد شده می‌‌توانند در همان بیت اوّل مشاهده کنند که «درسهای» در نسخهٔ دانش‌‌پژوه با اندکی فاضل‌‌نمایی جاهلانه به «در صحاح» در نسخهٔ ما تبدیل شده است.

رسالهٔ جامع الهدایة فی علم الرّمایة در سال ۷۱۸ تدوین شده است و قاعدتاً تاریخ تألیف منظومهٔ طاهر بلخی بسیار پیشتر از ۷۱۸ بوده است زیرا سیاق استشهاد به ابیات طاهر بلخی در جامع الهدایة سیاق استشهاد به آثار مشهور و زبانزد است و ما حتی همین نام طاهر بلخی را که هیچ اطلاعی از زمان و مکان زیستش و حوادث زندگی‌‌اش نداریم، مدیون اطلاعات شجاع‌‌الدین درودباشی بیهقی نویسندهٔ جامع الهدایة هستیم و معلوم است که منظومهٔ طاهر بلخی اثر مشهور و کهنی بوده که درودباشی بیهقی به ابیاتش استناد کرده و ضمناً این نکته نیز قطعی است که در مقایسه با نسخه‌‌ای که ما در دست داریم درودباشی بیهقی یک نسخهٔ کاملتر از منظومهٔ طاهر بلخی در اختیار داشته زیرا ابیاتی در جامع الهدایة نقل شده که نسخهٔ ما ندارد.»