کتاب هستی شناسی سازمان های مردم نهاد

کتاب هستی‌ شناسی سازمان‌ های مردم‌ نهاد، نوشته مژگان فراهانی و سیدمهدی سجادی، اثری پژوهشی در حوزه‌ی علوم اجتماعی است که به کوشش نشر یافته منتشر شده است. این کتاب به بررسی ماهیت، ساختار و کارکرد سازمان‌های مردم‌نهاد (NGOها) در ایران می‌پردازد و با رویکردی تحلیلی، مفاهیم بنیادین مشارکت اجتماعی، جامعه‌ی مدنی و نقش نهادهای غیردولتی را واکاوی می‌کند. اثر حاضر برای فعالان اجتماعی، پژوهشگران و فعالان حوزه‌ی مشارکت مردمی منبعی کاربردی به‌شمار می‌آید. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب هستی شناسی سازمان های مردم نهاد

کتاب هستی‌شناسی سازمان‌های مردم‌نهاد به بررسی بنیادین سازمان‌های مردم‌نهاد در ایران می‌پردازد. نویسندگان، مژگان فراهانی و سیدمهدی سجادی، باتکیه‌بر منابع علمی و تجربیات خود، ابتدا مفهوم مشارکت اجتماعی را از منظر جامعه‌شناختی شرح داده و تاریخچه‌ی آن را در جوامع مختلف بررسی کرده‌اند؛ سپس تعریف، ویژگی‌ها، رسالت و موانع توسعه‌ی سازمان‌های مردم‌نهاد را بررسی کرده‌اند و جایگاه این نهادها را در بستر جامعه‌ی مدنی ایران تحلیل کرده‌اند. 

مژگان فراهانی و سیدمهدی سجادی در این اثر به موضوعاتی مانند انواع مشارکت، نقش تسهیلگران اجتماعی، ساختار حقوقی و قانونی سازمان‌های مردم‌نهاد و چالش‌های مدیریتی و مالی آن‌ها پرداخته‌اند. کتاب حاضر علاوه‌بر ارائه‌ی تعاریف و نظریه‌های کلیدی، به بررسی مقررات و آیین‌نامه‌های مرتبط با فعالیت این نهادها نیز توجه کرده است. مطالب این کتاب از مفاهیم پایه آغاز شده و به‌تدریج به مسائل تخصصی‌تر و کاربردی‌تر در حوزه‌ی سازمان‌های مردم‌نهاد می‌رسد، به‌گونه‌ای که خواننده با تصویری جامع از جایگاه و کارکرد این نهادها در جامعه‌ی ایرانی روبه‌رو می‌شود.

خلاصه کتاب هستی شناسی سازمان های مردم نهاد

این اثر با تمرکز بر هستی‌شناسی سازمان‌های مردم‌نهاد، ابتدا به مفهوم مشارکت اجتماعی و اهمیت آن در ساخت جامعه‌ای پویا و عادلانه می‌پردازد. نویسندگان، مژگان فراهانی و سیدمهدی سجادی، مشارکت را به‌عنوان فرایندی اجتماعی و تاریخی معرفی کرده‌اند که در بستر زندگی جمعی انسان‌ها شکل می‌گیرد و انواع مختلفی دارد؛ از مشارکت طبیعی و ارادی تا مشارکت اجباری و خودانگیخته؛ سپس با بهره‌گیری از نظریه‌هایی مانند نردبان مشارکت آرنستاین، سطوح و کیفیت مشارکت شهروندان را تحلیل کرده‌اند و تفاوت میان مشارکت صوری و واقعی را نشان داده‌اند. 

در ادامه، کتاب به تعریف جامعه‌ی مدنی و جایگاه سازمان‌های مردم‌نهاد در آن می‌پردازد. این نهادها به‌عنوان واسطه‌ای میان مردم و دولت، نقش مهمی در انتقال مطالبات اجتماعی، بسیج ظرفیت‌های مردمی و نظارت بر عملکرد دولت ایفا می‌کنند. نویسندگان ویژگی‌های کلیدی سازمان‌های مردم‌نهاد را برشمرده‌اند و به تفاوت این نهادها با سایر تشکل‌های مدنی، مانند احزاب و انجمن‌های صنفی اشاره کرده‌اند. کتاب حاضر تاریخچه‌ی شکل‌گیری سازمان‌های مردم‌نهاد را مرور کرده و سه نسل از این سازمان‌ها را معرفی می‌کند: نسل نخست با رویکرد نیکوکارانه، نسل دوم با تمرکز بر حل مسائل ساختاری و نسل سوم با توجه به حقوق شهروندی و مشارکت فعالانه. 

رسالت‌های اصلی این نهادها شامل آگاهی‌بخشی، توان‌افزایی، مطالبه‌گری اجتماعی، بسیج منابع و دیده‌بانی و نظارت بر عملکرد دولت است. در بخش‌های بعدی، چالش‌ها و موانع توسعه‌ی سازمان‌های مردم‌نهاد بررسی شده‌اند؛ از نبود قانون جامع و مشکلات تأمین مالی تا ضعف مدیریت و دشواری‌های ارتباط با دولت و جامعه. کتاب حاضر بر اهمیت رویکرد اجتماع‌محور و نقش تسهیلگران اجتماعی در موفقیت این نهادها تأکید کرده و معیارهای اثربخشی و کارایی سازمان‌های مردم‌نهاد را شرح داده است. در نهایت، به مقررات و حقوق قانونی این نهادها در ایران پرداخته شده و نقش آن‌ها در حمایت از حقوق شهروندی و مشارکت در سیاست‌گذاری و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی تبیین شده است.

چرا باید کتاب هستی شناسی سازمان های مردم نهاد را بخوانیم؟

مطالعه‌ی این اثر فرصتی برای آشنایی عمیق با ماهیت و کارکرد سازمان‌های مردم‌نهاد در ایران فراهم می‌کند. کتاب حاضر نه‌تنها مفاهیم پایه‌ای مشارکت اجتماعی و جامعه‌ی مدنی را روشن می‌سازد، بلکه چالش‌ها و فرصت‌های پیش‌روی فعالان این حوزه را نیز نشان می‌دهد. این کتاب به‌ویژه برای کسانی که دغدغه‌ی فعالیت داوطلبانه، توسعه‌ی اجتماعی و نقش‌آفرینی در جامعه را دارند، راهنمایی جامع و کاربردی محسوب می‌شود؛ همچنین با بررسی مقررات و ساختارهای قانونی، به فعالان و پژوهشگران کمک می‌کند تا با آگاهی بیشتری در این عرصه گام بردارند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب برای فعالان اجتماعی، اعضا و مدیران سازمان‌های مردم‌نهاد، دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های علوم اجتماعی، مدیریت و حقوق مناسب خواهد بود؛ همچنین برای افرادی که قصد راه‌اندازی یا عضویت در سازمان‌های مردم‌نهاد را دارند، منبعی راهگشا محسوب می‌شود.

بخشی از کتاب هستی شناسی سازمان های مردم نهاد

«مشارکت اجتماعی تجلی همدلی و تعهد انسان‌ها به سرنوشت مشترک‌شان است؛ گامی بلند در جهت ساختن جامعه‌ای پویا، آباد و عادلانه. این نوع مشارکت ریشه در باور عمیق به اهمیت تعامل و همکاری بین افراد و گروه‌های مختلف انسانی دارد و فرصتی است برای شکوفایی استعدادها، به اشتراک گذاشتن تجربیات و تقویت حس تعلق به جامعه. مشارکت اجتماعی طیف وسیعی از کنش‌ها را در بر می‌گیرد؛ از ارائه ایده‌های نوآورانه و خلاقانه در حل مسائل اجتماعی تا داوطلب شدن برای کمک به نیازمندان و دفاع از حقوق اقشار آسیب‌پذیر جامعه و یا هر اقدامی که گامی در مسیر ساختن جامعه بهتر باشد. سازمان‌های مردم‌نهاد فرصت و فضای بی‌نظیری برای تحقق مشارکت اجتماعی هستند؛ این نهادهای مدنی حاصل تلاش جمعی مردمانی می‌باشند که با انگیزه‌های خیرخواهانه و دغدغه‌های مشترک برای بهبود جامعه و ارتقای کیفیت زندگی می‌کوشند.»