کتاب مقدمه ای بر زیبایی شناسی ویتگنشتاین

کتاب الکترونیکی مقدمه‌ای بر زیبایی‌شناسی ویتگنشتاین نوشتهٔ مرتضی عابدینی‌فرد توسط گروه انتشاراتی ققنوس چاپ و منتشر شده است. این کتاب دربارۀ بررسی دیدگاه‌های زیبایی‌شناسانه لودویگ ویتگنشتاین در ۲ دورهٔ فکری‌اش است.

درباره کتاب مقدمه‌ای بر زیبایی‌شناسی ویتگنشتاین

مؤلف در ۲ بخش اصلی به بررسی زیبایی‌شناسی ویتگنشتاین می‌پردازد:

بخش نخست: زیبایی‌شناسی متقدم ویتگنشتاین. بحث درباره جایگاه شیئ هنری، ارزش هنر، ارتباط میان اخلاق و زیبایی‌شناسی و مفهوم «امر رازورانه» در فلسفه نخست ویتگنشتاین است. نویسنده نشان می‌دهد چگونه این فیلسوف با چارچوب منطقی زمانه‌اش، نگرشی ویژه نسبت به هنر و زیبایی ارائه می‌دهد، از جمله با مفهوم نگریستن از «وجه ابدی»

بخش دوم: زیبایی‌شناسی متأخر ویتگنشتاین. این بخش اختصاص به تغییر رویکرد او دارد؛ از فلسفه زبان به بازی زبانی، مفهوم «خانوادگی» مفاهیم، و نقد نظریه‌های کلاسیک درباره ماهیت زیبایی. بحث‌هایی پیرامون فهم آثار هنری و نقد مشاهده‌گرایی علمی و روان‌شناسانه نیز مطرح شده است.

کتاب با مقدمه‌ای آغاز می‌شود که در آن شگفتی ویتگنشتاین، ارتباطش با هنر (موسیقی و معماری) و کاربرد مثال‌های هنری در فلسفه‌اش نشان داده می‌شود . سپس با تحلیل ساختاری و استفاده دقیق از منابع اصلی، سیر تحولات فلسفی ویتگنشتاین را در نسبت با زیبایی‌شناسی توصیف می‌کند.

فهرست کتاب عبارت است از:

مقدمه، پیشگفتار و فهرست اختصارات

فصل اول: زیبایی‌شناسی متقدم

۱. درآمد بر فلسفه متقدم ویتگنشتاین

۲. هنر به مثابه نحوهٔ نگریستن

فصل دوم: زیبایی‌شناسی متأخر

۱. درآمد بر فلسفه متأخر ویتگنشتاین

۲. زیبایی‌شناسی از منظر فلسفه متأخر

سخن آخر، کتابنامه و یادداشت‌ها

فصل اول - زیبایی‌شناسی متقدم:

در این دوره فلسفی ویتگنشتاین جهان را مانند مجموعه‌ای از امور واقع هم‌ارز می‌بیند. «امر رازورانه» عنصر مهمی است که هم در اخلاق و هم در زیبایی دخیل است. او با ساختار منطقی زبان، ارزش هنر را نشان می‌دهد و اعلام می‌کند که شیء هنری وقتی از «وجه ابدی» دیده شود، در مرتبه‌ای ممتاز قرار می‌گیرد. در این حوزه، اخلاق و زیبایی‌شناسی نسبت نزدیکی دارند زیرا هر دو به امری فراتر از روزمره نظر دارند و با راز مواجه‌اند.

فصل دوم - زیبایی‌شناسی متأخر:

در این دوره، ویتگنشتاین بازی زبانی را محور فلسفه قرار می‌دهد. او مفاهیم ثابتی مانند «زیبایی» را نقد می‌کند و معتقد است معنای واژگان در کاربردهای متنوع آنها نهفته است. برای او، واژه «زیبا» بسته‌ای از کاربردها و شرایط، نه بازتاب‌دهنده ذات ذاتی است. فهم آثار هنری نیز خارج از ساخت زبان معنا دارد. او به نقش زمینه فرهنگی و زبانی در فهم اثر می‌پردازد و مودبانه نظریه‌های علمی و روان‌شناسانه درباره هنر را به چالش می‌کشد.

پوشش منابع و مثال‌ها:

کتاب با استفاده از مصادیق هنری اعم از موسیقی، معماری، و مثال‌های ویتگنشتاین، نشان می‌دهد که فرم‌های هنری چگونه در فلسفه و زبان او جای دارد. موسیقی، به‌ویژه، در مثال‌های او نقش درک معنا را ایفا می‌کند. همچنین اشاره به طراحی خانه برای خواهرش نشان‌دهندۀ نسبت عملی فیلسوف با هنر است.

کتاب مقدمه‌ای بر زیبایی‌شناسی ویتگنشتاین را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

دانشجویان و پژوهشگران فلسفه هنر و زیبایی‌شناسی، و علاقه‌مندان به فلسفه زبان و تغییرات فکری ویتگنشتاین.

درباره مرتضی عابدینی‌فرد

مرتضی عابدینی‌فرد (متولد ۱۳۶۰ کرمانشاه) دارای مدرک کارشناسی زبان و ادبیات انگلیسی از دانشگاه خوارزمی، کارشناسی ارشد فلسفۀ هنر از دانشگاه هنر تهران، و دکترای موزیکولوژی از دانشگاه آلبرتا کانادا است. او پیش‌تر آثاری ترجمه کرده مانند پرسش از هنر اثر نایجل واربرتون و ویتگنشتاین و گادامر اثر کریس لان.

بخشی از کتاب مقدمه‌ای بر زیبایی‌شناسی ویتگنشتاین

«ویتگنشتاین را به‌درستی فیلسوف زبان دانسته‌اند. اما بیش از آن‌که او را اندیشمندی بدانیم که همچون زبان‌شناسان به مطالعه فنی و نظری زبان می‌پردازد، بهتر است او را فیلسوفی بدانیم که در پیچ و خمِ اندیشه‌هایش با زبان بسیار سر و کار دارد و همواره همه مسائل فلسفی را در زمینه زبانیشان می‌کاود. از این منظر ــ به قول خودش ــ رساله منطقی ـ فلسفی کوششی است در جهت مرز نهادن برای اندیشیدن؛ «یا، بهتر بگوییم، نه برای اندیشیدن، بل همانا برای بیان اندیشه‌ها» (رساله، پیشگفتار نویسنده، ۷ و ۸). نزد ویتگنشتاین فعالیت فلسفی در حوزه بیان اندیشه‌ها صورت می‌گیرد و، چنان‌که در ادامه اشاره خواهیم کرد، از نظر وی پرسشی که در کلام نمی‌گنجد اساسا اصلاً پرسش نیست، چرا که «چیستان وجود ندارد» (رساله، ۶/۵). بد نیست در همین‌جا به این نکته اشاره کنیم که ویتگنشتاین تفاوت چندانی میان اندیشه و بیان آن نمی‌بیند و اندیشه را در حقیقت فعالیتی زبانی می‌داند که همان محدودیت‌های کلام بر آن نیز حاکم است. مرز نهادن برای بیان اندیشه همان مرز نهادن برای اندیشه است. به یک اعتبار، تلاش ویتگنشتاین در رساله معطوف به مشخص کردن مرزی است که میان امور گفتنی و ناگفتنی و امور اندیشیدنی و نااندیشیدنی می‌کشد. در لابلای همه واژگان این کتاب می‌توان وسواس او را برای تعیین این مرز مشاهده کرد. ویتگنشتاین سعی می‌کند در این کتاب نشان دهد از چه چیزهایی می‌توان سخن گفت و از چه چیزهایی نمی‌توان؛ از چه چیزهایی اگر سخن بگوییم کلاممان معنادار است و در باب چه چیزهایی اگر زبان را به کار گیریم به ورطه بی‌معنایی در می‌غلتیم؛ و به طور کلی سخن معنادار چیست و کدام است.»