کتاب ایرانشهر

کتاب ایرانشهر مجموعه مقالاتی از تورج دریایی درباره‌ی تاریخ، فرهنگ و ساختار سیاسی‌اجتماعی ایران در دوره‌ی ساسانیان است و به بررسی ریشه‌های قدرت ساسانیان، پیوندهای سیاسی و اقتصادی آن‌ها با همسایگان، تحولات فرهنگی و مذهبی، و نقش این سلسله در شکل‌گیری هویت ایرانی می‌پردازد. این مقالات که طی سال‌ها متمادی نوشته و در نشریات آکادمیک غربی منتشر شده بودند، روند شکل‌گیری شاهنشاهی ساسانی تا فروپاشی آن و تداوم برخی سنت‌های ایرانی را به نمایش می‌گذارند. نشر ققنوس این کتاب را با ترجمه مهناز بابایی منتشر کرده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ایرانشهر

کتاب ایرانشهر با تمرکز بر دوره‌ی ساسانیان، به بازخوانی تاریخ و تمدن ایران از ابتدای قرن سوم تا هفتم میلادی می‌پردازد. تورج دریایی در این مجموعه، مقالاتی را گردآوری کرده که هر کدام به جنبه‌ای خاص از تاریخ سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایرانشهر می‌پردازند. ساختار کتاب به گونه‌ای است که خواننده را از برآمدن ساسانیان و جایگزینی آن‌ها با اشکانیان، تا سقوط این سلسله و تأثیرات آن بر دوره‌های بعدی هدایت می‌کند. مقالات در چهار دسته‌ی اصلی تنظیم شده‌اند: آغاز قدرت‌گیری ساسانیان، روابط سیاسی و تجاری با همسایگان، تحولات میانی ساسانی و در نهایت، سال‌های پایانی این سلسله و تداوم سنت‌های ایرانی پس از آن. نویسنده با استفاده از منابع متنوع ایرانی، رومی، سریانی و یافته‌های باستان‌شناسی، تصویری چندوجهی از این دوره ارائه داده است. ایرانشهر نه‌تنها به روایت تاریخ سیاسی می‌پردازد، بلکه به بررسی ریشه‌های فرهنگی، اسطوره‌ای و اقتصادی هویت ایرانی نیز توجه دارد.

خلاصه کتاب ایرانشهر

ایرانشهر مجموعه‌ای از پژوهش‌های تورج دریایی درباره‌ی تاریخ و تمدن ساسانیان است که هر مقاله به موضوعی مستقل اما مرتبط با کلیت دوره‌ی ساسانی می‌پردازد. دریایی در ابتدا به بررسی تبار و مشروعیت ساسانیان می‌پردازد و نشان می‌دهد که این خاندان چگونه با بهره‌گیری از سنت‌های محلی و اسطوره‌ای، مشروعیت خود را تثبیت کردند. در ادامه، به نقش فرترکه‌ها و شاهان پارس در شکل‌گیری حافظه‌ی تاریخی ساسانیان پرداخته شده و ارتباط آن‌ها با هخامنشیان و کیانیان تحلیل می‌شود. در بخش‌های بعدی، روند قدرت‌گیری اردشیر بابکان و چگونگی برآمدن ساسانیان از دل ایالت پارس با تکیه‌ بر منابع تاریخی، سکه‌شناسی و شمایل‌نگاری بررسی شده است. نویسنده با نقد روایت‌های رسمی و افسانه‌ای، تلاش کرده تصویری واقع‌گرایانه‌تر از این فرایند ارائه دهد. همچنین، ساختار اقتصادی و منابع مالی ساسانیان در قرن سوم میلادی و نقش آن‌ها در موفقیت اردشیر بابکان مورد توجه قرار گرفته است. مقالات دیگر به روابط سیاسی و تجاری ساسانیان با همسایگان، تحولات مذهبی و فرهنگی، و تداوم سنت‌های ایرانی پس از سقوط ساسانیان می‌پردازند. در مجموع، ایرانشهر با رویکردی تحلیلی و انتقادی، ابعاد مختلف تاریخ ساسانی را واکاوی کرده و نقش این دوره را در شکل‌گیری هویت ایرانی برجسته ساخته است.

چرا باید کتاب ایرانشهر را بخوانیم؟

این کتاب با استناد به منابع متنوع و تحلیل‌های نو، به پرسش‌هایی درباره‌ی ریشه‌های هویت ایرانی، ساختار قدرت، مشروعیت سیاسی و تداوم سنت‌های فرهنگی پاسخ داده است. خواننده با مطالعه‌ی این اثر، هم با تاریخ سیاسی ساسانیان و هم با زمینه‌های اقتصادی، مذهبی و اسطوره‌ای این دوره آشنا می‌شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

برای علاقه‌مندان به تاریخ ایران، پژوهشگران حوزه‌ی مطالعات باستان، دانشجویان تاریخ و کسانی که به دنبال شناخت ریشه‌های هویت و فرهنگ ایرانی هستند، ایرانشهر اثری بسیار مفید و کاربردی است.

درباره تورج دریایی

تورج دریایی (Touraj Daryaee) (متولد ۱۳۴۶)، ایران‌شناس، مورخ و از معتبرترین متخصصان تاریخ و فرهنگ ایران باستان در سطح بین‌المللی است که نقش مهمی در بازخوانی و معرفی دوران ساسانیان به جهان معاصر ایفا کرده است. او که دانش‌آموخته‌ی دکترای تاریخ از دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس (UCLA) است، مدیریت مرکز مطالعات فارسی دانشگاه کالیفرنیا، ارواین را رهبری می‌کند. او در مراکز معتبری همچون دانشگاه آکسفورد و مدرسه‌ی مطالعات عالی پاریس هم سابقه‌ی پژوهش و تدریس دارد. دریایی با تمرکز ویژه بر عصر ساسانی، پروژه‌های بزرگی همچون «ساسانیکا» را مدیریت کرده و با انتشار آثاری همچون «شاهنشاهی ساسانی» و «ایران ساسانی: پرتره‌ای از یک امپراتوری»، جوایز متعددی را به دست آورده است. رویکرد او در تاریخ‌نگاری، تنها به بررسی وقایع سیاسی محدود نمی‌شود، بلکه لایه‌های پنهان هویت، فرهنگ و تمدن ایرانی را در دوران باستان متأخر واکاوی می‌کند. او همچنین در جایگاه سردبیر نشریات تخصصی مانند «نامه ایران باستان» و پروژه‌ی دیجیتال «دبیر»، سهم به‌سزایی در گسترش دسترسی پژوهشگران به منابع دست‌اول تاریخ ایران داشته است.

بخشی از کتاب ایرانشهر

«تاکنون در مورد نسب ساسانیان و ارتباط آن‌ها با پادشاهی‌ها و سلسله‌های پیشین بحث‌های زیادی شده است. منابع ما در خصوص دیدگاه ساسانیان به گذشته، اعم از منابع داخلی (ایرانی) و خارجی (رومی)، مبهم است. از این رو، پیشنهادهای مختلفی در مورد این‌که "اجداد" (ahēnagān) ساسانیان چه کسانی بوده‌اند مطرح شده است. موضوع اصلی در این بحث عمدتاً حول پاسخ به این پرسش بوده که آیا ساسانیان ادعای نَسَب از هخامنشیان داشته‌اند یا این‌که آن‌ها در مجموع شجره‌نامه‌ای متفاوت، یعنی تبار از کیانیان، را انتخاب کرده‌اند؟ من در این مقاله قصد دارم احتمال دیگری را مطرح سازم. در بررسی شواهد داخلی از منطقۀ پارس می‌توان میان سلسله‌های دوران پس از فتوحات اسکندر و ظهور خاندان ساسانیان ارتباطی برقرار کرد. بنا بر استدلالی که دارم، خاندان ساسان در تاریخ ایالت پارس ریشه‌ای محکم داشته و اطلاعات آن دربارۀ هخامنشیان تا حدی مبهم بوده است. آگاهی ساسانیان از تاریخ پارس پس از سقوط هخامنشیان از طریق فرَتَرَکه‌ها بوده است که به نظر من ساسانیان به‌خوبی آن‌ها را می‌شناختند و به همین دلیل این ارتباط را پذیرفتند. من همچنین معتقدم که هم از سنّت هخامنشی و هم سنّت کیانی صرفاً به مثابۀ ابزاری ایدئولوژیک و محکم در تاریخ بعدی ساسانی بهره گرفته شد. در واقع، ارتباط بین فرَتَرَکه‌ها و پادشاهان پارس برای حافظۀ اولیۀ ساسانیان بسیار مهم‌تر و تأثیرگذارتر بوده است.»