کتاب دولت های توسعه گرا

کتاب دولت‌های توسعه‌گرا نوشتۀ استفان هاگارد با ترجمۀ محسن محمدی ایوانکی در انتشارات دنیای اقتصاد تابان به چاپ رسیده است.

درباره کتاب دولت های توسعه گرا

چرا برخی دولت‌ها در چند دهۀ گذشته توانستند تبدیل به قدرتی توسعه‌یافته شوند در حالی که دولت‌های دیگر نتوانستند کشور خود را توسعه‌یافته کنند؟ این پرسش اصلی کتاب دولت‌های توسعه‌گرا است که مباحث کتاب به‌منظور پاسخ‌گویی به آن تدوین شده‌اند. 

در دوران پس از جنگ‌ جهانی دوم، مفهوم دولت توسعه‌گرا برای تبیین رشد سریع تعدادی از کشورهای شرق آسیا شکل گرفت. در عین‌ حال، ادبیات پژوهشی مربوط به دولت توسعه‌گرا رویکردی نظری به این رشد داشت که در قیاس با رویکردهای رایج هم در علم اقتصادی و هم در علم سیاست، نامتعارف به نظر می‌رسید. حامیان این رویکرد با اعتقاد به ویژگی‌های خاص و متمایز دولت‌های توسعه‌گرا بر نقش مداخلۀ دولت و سیاست صنعتی و نیز اهمیت دولت‌های قدرتمند و ائتلاف‌های خاص اجتماعی تأکید داشتند. این ادبیات پژوهشی به رویکردی گسترده تبدیل شد که ریشه در یک سنت هترودوکس یا نامتعارف بسیار طولانی‌تر داشت. تجزیه‌وتحلیل تطبیقی، به مقایسه دولت‌های توسعه‌گرای آسیای شرقی با کشورهایی پرداخت که توسعه‌گرا نبودند و بنابراین به شناخت تاریخی ما از رشد بلندمدت کمک کرد. این کتاب مروری نقادانه بر این ادبیات پژوهشی است و با احیای آن و نگاهی رو به جلو به احتمالات رویکردهای توسعه‌گرایانه، هم در کشورهای پیشرفته صنعتی و هم در جهان درحال‌توسعه، به پایان می‌رسد.

رویکرد این کتاب، میان‌رشته‌ای است و از علوم‌ سیاسی تا اقتصاد و تاریخ و جامعه‌شناسی برای ارائۀ درک بهتر و جامع از دولت توسعه‌گرا استفاده می‌کند. مطالعۀ موردی کتاب آسیای شرقی، آمریکای لاتین و آفریقا است. کتاب دولت‌های توسعه‌گرا در ۶ فصل تدوین شده است. عنوان فصل‌های آن عبارت اند از:

فصل اول: مقدمه

فصل دوم: پیشگامان و وجوه تشابه: ریشه هترودوکس

فصل سوم: منابع رشد: سیاست صنعتی در دولت توسعه‌گرا

فصل چهارم: از خط‌مشی تا سیاست: بنیان‌های نهادی، ائتلافی و تاریخی دولت‌های توسعه‌گرا

فصل پنجم: سقوط و ظهور دولت توسعه‌گرا

فصل ششم: دولت توسعه‌گرا مرده است: زنده‌باد دولت توسعه‌گرا!

خواندن کتاب دولت های توسعه گرا را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

به دوستداران کتاب‌های اقتصادی، سیاسی، تاریخی و جامعه‌شناسی پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب دولت های توسعه گرا

«جانسون همچنین به دقت از محوریت روابط بین دولت و مشاغل در مدل ژاپنی آگاه بود. تحقیقات بعدی توسط پیتر ایوانز (۱۹۸۹؛ ۱۹۹۵) و سایرین بار دیگر مباحث را حول بنیان‌های اجتماعی رشد سریع به‌ویژه رابطه بین دولت، بخش خصوصی و سازمان‌های کارگری که از نظر سیاسی مطیع و تحت کنترل شدید به نظر می‌رسیدند، متمرکز ساخت. علاوه بر این مشارکت‌های تحقیقاتی فراوان، رویکرد روشمند ادبیات پژوهشی دولت توسعه‌گرا نیز منحصربه‌فرد بود. مؤلفه‌های رویکرد دولت توسعه‌گرا از موارد مربوط به ایده افزایش بازده و انواع شکست‌ها و آثار بیرونی بازار، تشکیل شد. تلاش‌هایی نیز برای شکل‌دهی اقتصاد سیاسی دولت‌های توسعه‌گرای موفق صورت گرفته است. درعین‌حال مجموعه‌تلاش‌هایی برای آزمایش ادعاهای دولت توسعه‌گرا از منظر اقتصادسنجی -چه از طریق طرح‌های کمّی فراملی و چه از طریق مطالعه اثرات مداخله بر صنایع خاص- انجام شده است. بااین‌حال بخش عمده طرح‌های تحقیقاتی دولت توسعه‌گرا -و نیز پیشگامان مهم آن– یک رویکرد تاریخی تطبیقی را در پیش گرفتند که تعداد کمی از موارد کشوری و صنعتی را به شکل عمیق بررسی می‌کرد. گرچه جانسون توضیح خلاصه‌ای از مفهوم دولت توسعه‌گرا را در نتیجه‌گیری کتاب MITI (۳۱۵-۳۲۴ (ارائه می‌دهد، اما این مفهوم را عمدتا توصیفی از وضعیت ژاپن و شرح و تفصیل یک نوع ایده‌آل با ریشه‌های تاریخی می‌داند. جانسون درباره بسط و تعمیم این مفهوم محتاط بود و به‌صراحت هشدار داد که: "گرچه ممکن است دولت دیگری اولویت‌های ژاپن و سیستم رشد بالای آن را بدون کپی‌برداری از تاریخ این کشور اختیار کند، اما خطرات انتزاع نهادی به‌اندازه مزایای بالقوه آن است." (۳۰۷). جانسون و پیروانش به‌جای اینکه به دنبال جداسازی تأثیر متغیرهای علّی گسسته باشند، رویکردی تاریخی و ساختارمند را برای توضیح و تفسیر خود اختیار کردند. آنها نشان دادند که چگونه برخی از ویژگی‌های مشترک این کشورها برای ارتقای رشد اقتصادی ترکیب شده‌اند، اما فضای زیادی برای تنوع و تفاوت‌های ظریف باقی گذاشتند. این روش ارتباط نزدیکی با مقدمات نظری داشت. یکی از موضوعات قوی کتاب جانسون، تأکید بر لزوم تجزیه‌وتحلیل‌های تاریخی بود، چون استراتژی‌های موفق تنها از طریق فرایند آزمون‌وخطا و یادگیری توأم با آن ظاهر می‌شوند. آلیس امسدن (۲۰۰۳)، دنی رودریک (۲۰۰۸) و پیتر ایوانز (۲۰۱۰؛ ایوانز و هلر ۲۰۱۵) مشاهدات پیرامون یادگیری را به یک نظریه کلی‌تر درباره توسعه موفق تعمیم دادند: دولت‌ها، جوامع و شرکت‌ها برای رشد و توسعه باید توانمندی‌های شهروندان و کارکنان خود را گسترش دهند.»