کتاب روانشناسی تربیتی

کتاب روانشناسی تربیتی نوشته علی شریعتمداری توسط نشر امیرکبیر منتشر شده است. این کتاب به مبانی نظری و کاربردی روان‌شناسی در عرصه‌ی تعلیم‌وتربیت می‌پردازد. نویسنده که هم تجربه‌ی دانشگاهی و هم آشنایی عمیق با سنت‌های فکری اسلامی و غربی دارد، توضیح داده است که این اثر را برای جبران کمبود منبع جامع در این حوزه و پاسخ به نیاز دانشجویان دوره‌های لیسانس و فوق‌لیسانس علوم تربیتی نوشته است. این کتاب به تعریف علم و روش علمی و جایگاه روان‌شناسی در میان علوم، عوامل مؤثر در تفاوت‌های فردی و رشد، فرایندهای شناختی مانند یادگیری و حافظه و انضباط و شخصیت پرداخته است. نویسنده هم به مکتب‌های مختلف روان‌شناسی غربی پرداخته و هم بر ضرورت بازنگری علوم انسانی و توجه به مکتب تربیتی اسلام تأکید کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب روانشناسی تربیتی اثر علی شریعتمداری

کتاب روانشناسی تربیتی به قلم علی شریعتمداری با هدف پیوندزدن مبانی نظری روان‌شناسی با مسائل عینی تعلیم‌وتربیت نوشته است. نویسنده در پیشگفتار توضیح داده است که بسیاری از کتاب‌های موجود تنها یک مکتب یا یک حوزه‌ی محدود مانند یادگیری یا رشد ذهنی را پوشش می‌دهند و بسیاری از مسائل اساسی روان‌شناسی تربیتی را نادیده می‌گیرند؛ به همین دلیل او این کتاب را به‌صورت اثری نسبتاً جامع سامان داده است. ابتدا تعریف و موضوع روان‌شناسی و روان‌شناسی تربیتی و سپس جایگاه روش علمی در این رشته‌ها توضیح داده شده است؛ سپس نویسنده علم را مجموعه‌ای از فرضیه‌ها می‌داند و نشان می‌دهد که چگونه روان‌شناسی نیز مانند فیزیک و شیمی بر فرضیه‌ها و روش علمی استوار است. علی شریعتمداری ضمن استفاده از منابع دانشگاهی داخلی و خارجی، بر ضرورت مطالعه‌ی رشد و تربیت در بستر جامعه‌ی ایران و بهره‌گیری از مکتب تربیتی اسلام نیز تأکید کرده است.

خلاصه کتاب روانشناسی تربیتی

علم مجموعه‌ای از فرضیه‌هاست که دانشمندان برای توضیح مسائل مشخص با تکیه بر مدارک و دلایل موجود مطرح می‌کنند. روان‌شناسی علمی است که از فرضیه‌های متعدد درباره‌ی رفتار انسان تشکیل شده و با روش علمی پیش می‌رود. علی شریعتمداری با استناد به جان دیوئی، مراحل روش علمی را به‌صورت برخورد با مسئله، مشخص‌کردن آن، جمع‌آوری دلایل، طرح فرضیه‌ها، آزمایش فرضیه‌ها و نتیجه‌گیری توضیح و نشان داده است که این مراحل در همه‌ی علوم مشترک است و تفاوت علوم در شیوه‌ی آزمایش فرضیه‌هاست. سپس روش‌های خاص روان‌شناسی مانند آزمایش، مشاهده، روش تکوینی (طولی و عرضی)، پرسش‌نامه، مصاحبه، مطالعه‌ی فرد و استفاده از آمار را معرفی کرده و برای هرکدام کاربردها، محدودیت‌ها و نکات را شرح داده است.

نویسنده به تعریف روان‌شناسی به‌عنوان مطالعه‌ی جنبه‌های مختلف رفتار انسان و ارتباط آن‌ها با یکدیگر می‌پردازد و رفتار را شامل فعالیت‌های بدنی، عاطفی، اجتماعی، عقلانی، اخلاقی و هنری می‌داند. سپس فایده‌های روان‌شناسی را در شناخت خود و دیگران، فهم نقش وراثت و محیط، درک دوره‌های رشد، توجه به اختلافات فردی، سنجش استعدادها و رغبت‌ها، فهم یادگیری و تأیید ارزش‌های دموکراتیک توضیح داده است. او در بخش روان‌شناسی تربیتی این رشته را بررسی اصول روان‌شناسی و اجرای آن‌ها در جریان‌های تربیتی را تعریف کرده و با نقل دیدگاه‌هایی مانند لیندگرن و کامینز، سه محور اصلی آن را «یادگیرنده»، «یادگیری» و «موقعیت یادگیری» معرفی کرده است.

علی شریعتمداری حوزه‌های اصلی روان‌شناسی تربیتی را برمی‌شمارد و مکتب ساختمانی، فونکسیون، تحلیل روانی، رفتار و گشتالت را معرفی می‌کند و می‌گوید که هر مکتب چگونه به موضوع، روش و هدف روان‌شناسی نگاه می‌کند و چه تأثیری بر فهم یادگیری، شخصیت و تربیت گذاشته است. در بخش‌های بعدی، بحث به‌سمت عوامل مؤثر در اختلاف رفتار افراد (وراثت، محیط جغرافیایی، اجتماعی و فرهنگی)، جنبه‌های مختلف رشد در دوره‌های کودکی و بلوغ، نقش خانواده و گروه هم‌سن، احتیاجات اساسی، رفتار دفاعی و سپس فرایندهای شناختی و در پایان انضباط و شخصیت پیش می‌رود و در هر مورد پیوند این مباحث با وظایف مربیان و معلمان توضیح داده می‌شود.

چرا باید کتاب روانشناسی تربیتی را بخوانیم؟

کتاب روانشناسی تربیتی مباحث بنیادی را طرح کرده و آن‌ها را مستقیماً به مسائل تربیتی و کلاس درس پیوند داده است. خواننده‌ی این کتاب با مکتب‌های اصلی روان‌شناسی و تفاوت نگاه آن‌ها به رفتار، یادگیری و شخصیت آشنا می‌شود و می‌تواند دریابد که هر مکتب چه پیامدی برای شیوه‌ی تدریس، نگاه به شاگرد و طراحی برنامه‌ی درسی دارد. بخش‌های مربوط به رشد، اختلافات فردی، احتیاجات اساسی، نقش خانواده و گروه هم‌سن و رفتار دفاعی، زمینه‌ای فراهم می‌کند تا رفتار کودکان و نوجوانان در مدرسه و خانه بهتر فهمیده شود.

همچنین توضیح دقیق روش‌های آزمایشی، مشاهده، پرسش‌نامه، مصاحبه، مطالعه‌ی فرد و استفاده از آمار، خواننده را با ابزارهای پژوهش در تعلیم‌وتربیت آشنا می‌کند. علی شریعتمداری در سراسر کتاب به این نکته بازمی‌گردد که روان‌شناسی تربیتی باید در بستر فرهنگی و اعتقادی جامعه‌ی ایران و با توجه به مکتب تربیتی اسلام فهمیده شود.

خواندن کتاب روانشناسی تربیتی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دانشجویان علوم تربیتی، روان‌شناسی و رشته‌های مرتبط پیشنهاد می‌شود؛ یعنی افرادی که به‌دنبال درک مبانی روان‌شناسی و کاربرد آن در تعلیم‌وتربیت هستند. همچنین اثر حاضر برای معلمان، مربیان، مشاوران مدرسه و مدیران آموزشی که می‌خواهند رفتار و رشد شاگردان را عمیق‌تر دریابند و با مکتب‌های مختلف روان‌شناسی و روش‌های پژوهش تربیتی آشنا شوند، مناسب است.

درباره علی شریعتمداری

علی شریعتمداری زاده‌ی ۱۳۰۲ در ۲۰ دی ۱۳۹۵ درگذشت. او از چهره‌های دانشگاهی و آموزشی ایران بود که در دولت موقت مهدی بازرگان سمت وزیر فرهنگ و آموزش عالی را بر عهده داشت و همچنین عضویت در شورای عالی انقلاب فرهنگی را تجربه کرده بود. این نویسنده مدرک کارشناسی فلسفه را از دانشگاه تهران گرفت و کارشناسی‌ارشد خود را در دانشگاه میشیگان ادامه داد و در نهایت دکترای خود را از دانشگاه تنسی دریافت کرد. علی شریعتمداری در دانشگاه تربیت معلم، دانشگاه شیراز، دانشگاه اصفهان و دانشگاه آزاد اسلامی به‌عنوان استاد فعالیت داشت.

کتاب «س‍ی‍اس‍ت‌ و خ‍ردم‍ن‍دی‌: خ‍اطرات‌ ت‍اری‍خ‍ی‌ و س‍ی‍اس‍ی‌ دک‍ت‍ر ع‍ل‍ی‌ ش‍ری‍ع‍ت‍م‍داری‌ رئ‍ی‍س‌ س‍اب‍ق‌ ف‍ره‍ن‍گ‍س‍ت‍ان‌ ع‍ل‍وم‌ ج‍م‍ه‍وری‌ اس‍لام‍ی‌ ای‍ران‌ و ع‍ض‍و ش‍ورای‌ ع‍ال‍ی‌ ان‍ق‍لاب‌ ف‍ره‍ن‍گ‍ی‌ و...» ب‍ه‌ک‍وش‍ش‌ ع‍ل‍ی‌م‍ح‍م‍د گ‍ودرزی‌ به تجربیات علی شریعتمداری پرداخته است. همچنین کتاب «چ‍ه‍ره‌ه‍ای‌ م‍ان‍دگ‍ار: دک‍ت‍ر ع‍ل‍ی‌ ش‍ری‍ع‍ت‍م‍داری‌» ب‍ه‌اه‍ت‍م‍ام‌ م‍ح‍م‍ود اس‍ع‍دی‌ روانه‌ی بازار کتاب ایران شده است. علی شریعتمداری در طول فعالیت علمی خود نویسنده‌ی ۲۴ جلد کتاب بوده، شش کتاب را ترجمه کرده و ۷۰ مقاله در حوزه‌های علمی، اجتماعی، فرهنگی و مذهبی نگاشته است. همچنین ترجمه‌ی ۱۸ مقاله و مجله‌ی علمی نیز در کارنامه‌ی او دیده می‌شود.

از میان آثار مکتوب علی شریعتمداری می‌توان به کتاب‌های «آموزش در حوزه و دانشگاه»، «روشنفکر کیست؟»، «تعلیم و تربیت اسلامی»، «جایگاه علوم انسانی در تولید علم»، «چگونگی ارتقاء سطح علمی کشور»، «نقد و خلاقیت در تفکر»، «نقد آرا برخی از دانشمندان معاصر»، «تعالیمات حضرت علی و نظر شهید مطهری»، «سیاست و خردمندی»، «روانشناسی تربیتی» و «اصول تعلیم و تربیت» اشاره کرد.

بخشی از کتاب روانشناسی تربیتی

«چرا رفتار افراد مختلف است؟ فردی خوب می‌تواند با دیگران زندگی کند و از به سر بردن با دیگران لذّت می‌برد ولی دیگری قادر نیست خود را به زندگی جمعی سازش دهد، روی همین اصل از دیگران بیزار است و زندگی فردی را بر مصاحبت با دیگران ترجیح می‌دهد. یکی در فعالیت‌های جمعی شرکت می‌کند و از کار کردن با دیگران خوشحال و شادمان است ولی دیگری میل دارد به‌طور انفرادی و مستقلاً کاری را انجام دهد و از شرکت در کارهای جمعی خودداری می‌نماید. یکی علاقه به همکاری با دیگران دارد ولی دیگری فقط درصدد رقابت و مخالفت با دیگران برمی‌آید. فردی ترقی‌طلب است اما دیگری در حال رکود به سر می‌برد و به وضع ساده‌ای قناعت می‌کند. فردی در زندگی صلح‌جو و آرامش‌طلب است اما دیگری جنگجو و ماجراجوست. افرادی «سعه‌صدر» دارند و خوب می‌توانند عقاید و آرای مختلف را تحمل نمایند و احترام به حقوق، عقاید، افکار و تمایلات دیگران را جزء وظایف اخلاقی و اجتماعی خویش محسوب می‌کنند در صورتی که دستۀ دیگر از افراد دچار تعصب شدید هستند در برخورد با آرا و عقاید مخالف خونسردی خود را از دست می‌دهند و تاب تحمل نظریات دیگران را ندارند. دسته‌ای از افراد در کلیۀ شئون زندگی خردمندانه عمل می‌کنند یعنی در انتخاب هدف‌ها، پیدا کردن وسایل، سنجش نتیجه و اثر اعمال و انجام کارها عقل و خرد را حاکم بر اعمال و افکار خویش قرار می‌دهند در صورتی که دستۀ دیگر تابع عادات و تمایلات خود هستند و به جای به کار انداختن عقل و خرد خویش از دیگران پیروی می‌نمایند و دستورهای آنان را به معرض اجرا می‌گذارند.»