کتاب مکاتب نوین زبان شناسی

کتاب مکاتب نوین زبان شناسی؛ یک دوره فشرده نوشتهٔ زکی هموند و ترجمهٔ سهند الهامی است و نشر مرکز آن را منتشر کرده است.

درباره کتاب مکاتب نوین زبان شناسی

این درسنامه شرحی جامع، روشن و درعین‌حال موجز است از مکاتب اصلی تفکر و پژوهش زبان‌شناختی (چهار رویکرد ساختارگرایی، نقش‌گرایی، زایشی و شناختی) از اواخر قرن هجدهم تا امروز، که انگاشت‌های کلیدی و شخصیت‌های برجسته‌ٔ هر رویکرد را وارسی می‌کند و به ارزیابی تأثیری که بر این حوزه داشته‌اند می‌پردازد. مؤلف به‌دنبال آن است که مخاطب را با سازوکارهایی که در تحلیل ساختارهای زبانی به کار می‌روند آشنا سازد، تاریخچه‌ٔ این رشته را به آنها معرفی کند و نشان دهد چگونه امروز می‌توان رویکردهای متفاوت ــ و گاه رقیب ــ را با هم ترکیب کرد تا به درک بهتری از زبان و زبان‌شناسی رسید.

خواندن کتاب مکاتب نوین زبان شناسی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

مخاطب این کتاب که به شکلی گیرا و سهل‌آموز نوشته شده، هم زبان‌شناسان و دانشجویان زبان‌شناسی هستند و هم علاقه‌مندان این علم و پژوهشگران رشته‌هایی چون روان‌شناسی، هنر، ادبیات، جامعه‌شناسی، مرد‌م‌شناسی، عصب‌شناسی و امثالهم که به حوزه‌های بینارشته‌ای علاقه‌مندند یا به‌دنبال به‌کارگیری روش‌های زبان‌شناختی در حوزه‌ی تخصص خود هستند.

بخشی از کتاب مکاتب نوین زبان شناسی

«دستور جنبه‌ای مهم از زبان است؛ به بیان ساده، قواعد حاکم بر کاربرد زبان است. این قواعد به کاربران یک زبان امکان می‌دهند که کلمات را کنار هم بگذارند و به تناسب موقعیت جمله بسازند. دانستنِ دستور به معنای داشتن توانایی استفاده از زبان است. دستور به دو دلیل ضروری است: ساختار زبان را توضیح می‌دهد و درنتیجه راهنمای کاربرد آن است؛ و غنای زبان را آشکار می‌کند و درنتیجه خلاقیت را ممکن می‌سازد.

در طول تاریخ، با دستور زبان انگلیسی چند برخورد مجزا شده است. در قرن هجدهم، رویکرد مسلط به دستورْ تجویزی بوده است و شامل بیان قواعدی که بر کاربرد صحیح زبان حاکم‌اند. دستوریان تجویزی به گویشوران زبان می‌گویند چگونه باید سخن بگویند. از قرن نوزدهم به بعد، رویکرد غالب به دستورْ توصیفی بوده است، شامل بیان قواعدی که زیربنای کاربرد زبان‌اند. دستوریانِ توصیفی آنچه را گویشوران یک زبان می‌گویند ثبت می‌کنند. بسته به رویکردِ دستوریان، مدل‌های دستوری متفاوتی وجود دارد که هریک اصول، اهداف و سازوکارهای خود را دارد.

زبان یک نظام ارتباطی زنده است و توانایی انتقال اطلاعات به‌وضوح مهارتی حیاتی است. دستور برای برقراری ارتباط ضروری است: نظامِ زبان است، اصل سامان‌بخش بنیادی آن، وسیلهٔ بیان اندیشه و احساس. در معنای روزمره، دستور زبان مجموعه‌ای است از قواعد که تعیین می‌کند که کدام کاربردِ زبان دستوری و کدام نادستوری است. قواعد بر تشکیل کلمه، گروه، بند و جمله تا کل متن حاکم‌اند. این قواعد به گویشوران کمک می‌کنند پاره‌گفته‌های بی‌خطا تولید کنند، صحت زبان را بیشتر کنند و سوءتفاهم‌ها را کاهش دهند ــ خصوصاً وقتی پیام به‌درستی ساخته شده است. درواقع، بدون تبحر در قواعد اساسی دستور، نمی‌توان ارتباط مؤثری برقرار کرد. دستور شامل زیرحوزه‌های آواشناسی، واج‌شناسی، صرف، نحو، معنی‌شناسی و کاربردشناسی است.

چرا باید دستور را مطالعه کرد؟

۱. دستور بصیرتی در خصوص چگونه کار کردن زبان فراهم می‌آورد و بنابراین کمک می‌کند بر زبان به‌عنوان رسانهٔ بیان تسلط بیابیم.

۲. دستور می‌تواند کمک کند که فرد نویسنده یا گویندهٔ بهتری شود؛ مهارت بیان را بهبود می‌بخشد و ارتباط مؤثر را تضمین می‌کند. استفاده از دستورِ مناسب ارتباط را بهبود می‌بخشد. دستور صحیح، چون امکان روشن‌تر شنیده و درک شدن را فراهم می‌آورد، ابزاری است که درها را باز می‌کند. کاربرد دستور نامناسب موجب اختلال در ارتباط می‌شود.

۳. دستور زبان تفکر را هدایت می‌کند. ما، انسان‌ها، نمی‌توانیم بدون زبان زندگی کنیم. دستور ما را به صحت در زبان و در تفکر عادت می‌دهد. قواعد دستوری به ما کمک می‌کنند تفکر به شیوه‌ای منطقی و روشن‌تر ملکهٔ ذهنمان شود.

۴. دستور مشکلات ابهام یا گنگی در گفتار یا نوشتار را حل می‌کند. دستور در هر جنبه از زندگی برای وضوحِ معنا و نیت ضروری است. استفاده از دستور صحیح کمک می‌کند روی دیگران تأثیر خوبی بگذاریم.

۵. دستورْ پایه‌ای برای یادگیری دیگر زبان‌ها فراهم می‌کند. اگر ابتدا الگوهای زبان مادری خودمان را درک کنیم، خواهیم توانست دیگر زبان‌ها را نیز درک کنیم، چراکه همهٔ زبان‌ها از الگوهای دستوری پیروی می‌کنند.

انواع مختلفی از دستور وجود دارد؛ هر یک ساختارهای زبان را به شکلی خاص تحلیل می‌کند.»