کتاب روان شناسی خرد

کتاب روان شناسی خرد نوشتهٔ رسول کرد نوقابی (دانشیار دانشگاه بوعلی سینا) است. انتشارات ارجمند این کتاب را روانهٔ بازار کرده است. این اثر دربارهٔ خِرد و چاپ دوم با تجدید نظر کامل است که در اسفند ۱۳۹۸ منتشر شده است.

درباره کتاب روان شناسی خرد

به نظر نویسندهٔ کتاب حاضر، امروزه نوشتن کتابی دربارهٔ روان‌شناسیِ بی‌خردی راحت‌تر از روان‌شناسی خرد است؛ چون نمونه‌های آن در دسترس‌ترند و در محافل گوناگون هم پیدا می‌شوند؛ از کوچه و بازار گرفته تا رسانه‌ها و روزنامه‌ها، از افراد گمنام و عادی گرفته تا سرشناسان. آن‌ها به‌راحتی در مصاحبه‌ها شرکت می‌کنند و از خود و زندگی خود و فتوحات و پیروزی‌ها و نقطه‌نظرات و فلسفهٔ خود در زندگی که باعث شده چنین سربلند از آب درآیند، به‌تفصیل صحبت می‌کنند، اما خردمندان واقعی تا این حد در دسترس نیستند.

چاپ دوم کتاب روان شناسی خرد به ما یادآوری می‌کند که خِرد برای ما ایرانیان واژه‌ای بسیار آشنا است. ادبیات ما سرشار از حکایاتی است که رفتارهای خردمندان و بی‌خردان را به تصویر می‌کشند. با وجود این مطالعهٔ آن با رویکردی علمی دشوار است. چرا برخی افراد از دل تجارب خوب و بد خود پخته‌تر بیرون می‌آیند و رفته‌رفته خردمندتر می‌شوند و برخی دیگر اشتباهات خود را بارها تکرار می‌کنند و همچنان که پیر می‌شوند تغییر چندانی در جهان‌بینی آنان پدید نمی‌آید؟ آن‌ها از تجارب خود درس نمی‌گیرند و گاه درس‌هایی نادرست استخراج می‌کنند. خردمندان چگونه افرادی هستند؟ چه ویژگی‌هایی دارند و نوع نگاه آن‌ها به زندگی چگونه است؟ چطور به این میزان خرد دست‌یافته‌اند؟ این کتاب تلاشی است برای یافتن پاسخ این پرسش‌ها.

به یزدان اگر ما خرد داشتیم کجا این سرانجام بد داشتیم؟ (فردوسی)

خواندن کتاب روان شناسی خرد را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

خواندن این کتاب را به دوستداران مطالعه درمورد مفهوم و مضمون خِرد پیشنهاد می‌کنیم.

بخش‌هایی از کتاب روان شناسی خرد

«آیا می‌توانیم به خرد دست یابیم؟ در مقام نگارنده این کتاب تمایل دارم قاطعانه به این سؤال پاسخ مثبت بدهم اما درست به همین دلیل احتیاط‌هایی به ذهن‌ام وارد می‌شوند که نتوانم چنین پاسخ محکمی پیشنهاد کنم. شاید واقع‌بینانه‌تر باشد اگر بگوییم انسان‌ها در صورت برخورداری از شجاعت و تلاش قادر هستند در برخی از زمینه‌های زندگی در مسیر خرد حرکت کنند. با تلاش آگاهانه شاید بتوان گامی به‌سوی خرد برداشت. کنفوسیوس به شاگردانش می‌گفت: «برجسته‌ترین شما کسانی هستند که از راه یادگیری به خردمندی می‌رسند. سپس افرادی که پس از رویارویی با مشکلات در زندگی به مطالعه روی می‌آورند. اشخاصی که هیچ تلاشی برای یادگیری نمی‌کنند، عامی‌ترین انسان‌ها هستند» (نقل از تانگ، ۱۳۹۳ ص ۸۲).

در فصل اول، خرد را چنین تعریف کردیم: «خرد شیوه‌ای از تفکر، احساس و رفتار است که آثار مثبتی برای زندگی خود و دیگران به بار می‌آورد و در بافت زندگی ظاهر می‌شود». بر اساس این تعریف، خرد یک فرایند است، یعنی نوعی فکر، احساس، یا رفتار نیست بلکه شیوه‌ای است که افراد را در یکی از بافت‌های زندگی خود به خرد می‌رساند بنابراین در بهترین حالت افراد در صورت تلاش، می‌توانند خود را در مسیر خرد حفظ کنند و پیش ببرند. برای حرکت در مسیر خرد پیشنهادهایی در این فصل ارائه شده است.

۱. مطالعه کنید.

دنیا مملو از اندیشه‌های ناب بشری است که انسان در طول تاریخ ذره‌ذره با رنج و مشقت فراوان گردآوری کرده است. چه مقدار از آنها را به خود منتقل کرده‌ایم؟ آثاری وجود دارد که متفکران دوره‌های گذشته عمر خود را صرف آن کرده‌اند و به جامعه بشریت تقدیم کرده و رفته‌اند. با چند نفر ازاین‌گونه افراد آشنا هستیم و آرائ‌شان را مطالعه کرده و با افکار و اندیشه‌های‌شان آشنا هستیم. بشر موجودی متفکر است. جنبه فکری انسان‌ها ما را از سایر موجودات متمایز می‌سازد وگرنه در سایر ابعاد و به لحاظ غریزی با حیوانات بسیار مشابهیم. تا چه حد با این بعد انسانی خود در ارتباط هستیم؟ آیا می‌دانیم نظر متفکران بزرگ در مورد انسان، زندگی، دنیا و سعادت چیست؟ در جامعه‌ای که سرانه مطالعه بسیار پایین است انتظار ظهور خرد واقع‌بینانه نیست. دانش در مورد مسائل بنیادین زندگی پایه و بستر خردمندی است. این دانش با مطالعهٔ مستمر آثار خوب که خوشبختانه با اندکی پرس‌وجو قابلِ دسترس هستند، کسب می‌شود. با وجوداین، برای کسب دانش باید با برنامه‌ریزی و مدیریت صحیح پیش رفت.

ما در عصر اطلاعات زندگی می‌کنیم. امروزه دانش پرشتاب در حال رشد است و تولید دانش در تمام دنیا به‌سرعت در حال گسترش است. حجم اطلاعاتی که بشر امروزه در اختیار دارد چندین برابر حتی یک نسل پیش است. اتفاق دیگری که در عصر ما افتاده تبادل آسان اطلاعات بین انسان‌ها است. دسترسی به اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، ما را در معرض انبوه اطلاعاتی قرار داده که می‌توانیم به‌راحتی به آنها دسترسی پیدا کنیم و مورد استفاده قرار دهیم. تا اینجای کار، پیشرفت بسیار خوبی برای بشر است، اما مشکل زمانی آغاز می‌شود که ما با دانش موجود به شکل هدفمند برخورد نکنیم و خود را با کوهی از اطلاعات چنان سردرگم کنیم که درنهایت ندانیم با این دانش چه باید کرد. آن‌وقت است که دانش به‌عنوان یک چاقوی دو لبه به‌جای اینکه باعث رشد انسان شود سبب گرفتاری بیشتر او خواهد شد.»