کتاب فلسفه سینما

کتاب فلسفه سینما نوشتهٔ گرگ تاک و هاوی کارل و جمعی دیگر از نویسندگان و ترجمهٔ مهرداد پارساست و انتشارات شوند آن را منتشر کرده است. این کتاب حاوی فصل‌هایی دربارهٔ اندیشه و تصویر است.

درباره کتاب فلسفه سینما

زمانی که از «فلسفهٔ سینما» سخن می‌گوییم به‌راستی از چه حرف می‌زنیم؟ آیا فیلم‌ها صرفاً تصویرگرِ اندیشه‌های فلسفی‌اند و به این اعتبار تنها نقش مثال‌های فلسفی را ایفا می‌کنند، یا خود می‌توانند اندیشه‌های فلسفیِ موجود را پیش ببرند و له یا علیه آن‌ها دست به استدلال‌های بصری بزنند؟ و اگر این امکان را دارند، چگونه این قابلیت را تحقق می‌بخشند؟ و همین‌طور، با فرض این امکان آیا فیلم‌ها می‌توانند از طریق آزمون‌های فکری خاص خود، مستقل از پیوندهای احتمالی‌شان با تأملات مکتوب و نظریه‌های پیشین، بیندیشند و از این طریق نوعی نافلسفه را به وجود آورند؟

هستند فیلسوفانی که گمان می‌کنند فیلم‌ها اگر در برابر الگوهای ادراکیِ سوژهٔ بیننده مقاومت کنند و نظم چیزها و ادراک را بر هم زنند، می‌توانند شوکی به تفکر وارد کنند و به معنایی دست به فلسفه‌ورزی بزنند. اما اگر سینما باید این شرط استعلاییِ گریزپا و ناسینماییِ خویش را برای دست‌یافتن به «رخداد سینمایی» به رسمیت بشناسد، فلسفه نیز گریزی از این امر نخواهد داشت. توگویی فلسفه و سینما هر دو در وضعیت شکلی از سرپیچی و از طریق گذر از الگوهای معقول ادراکی/بصری به وضعیت استعلاییِ تفاوت تحقق می‌یابند. باید پرسید آیا ابتنای پرسش «سینما چیست؟» بر پرسش «فلسفه چیست؟» به اعتبار اتصال ذهنیِ مازاد، مستلزم بازتعریف سینما و مهم‌تر از آن، بازتعریف فلسفه نیست؟

بازتعریف سینما و فلسفه یا بازنگری در کاربست‌های بصری و زبانی فلسفه موضوعی است که مقالات این اثر به امکان و ارزیابی آن می‌پردازند. برخی از نویسندگان کتاب حاضر از امکان پویای چیزی سخن می‌رانند که در اینجا «فلسفه-فیلم» نامیده می‌شود و برخی دیگر از ناممکنیِ فلسفه‌ورزی برای فیلم و حتی ناممکنیِ فلسفه‌ورزی برای فلسفه سخن می‌گویند. با این همه، گرچه نویسندگان این مقالاتِ تأمل‌برانگیز دامنهٔ گسترده‌ای از عقاید و رویکردها را دربارهٔ فلسفه-فیلم بررسی می‌کنند، نقطهٔ اشتراک همهٔ آن‌ها باور به شکلی از پیوند میان فلسفه و سینماست و بنابراین در مورد این موضوع گامی به پیش برمی‌دارند. چنان‌که ویراستاران کتاب می‌گویند، هرچند ایدهٔ غار افلاطون در مورد سینما رازآمیز به نظر می‌رسد، شکی نیست که فیلم‌ها چیزی بیش از یک توهم را نشان می‌دهند و این نشانی است از ضرورت پرداختن به پیوند میان این دو حوزه. مجلد حاضر ترجمه‌ای است از گزیدهٔ مقالات کتاب «برداشت‌هایی جدید در فلسفه-فیلم» که به‌رغم وجود محدودیت (و از آن جمله محدودیت محتوایی) در انتشار همهٔ مقالات آن، همین گزیده نیز به‌خوبی می‌تواند پیشرفت‌هایی را در حوزهٔ نظریهٔ سینما نشان دهد. بررسی پیوندی که میان فلسفه و سینما وجود دارد، تنها از ضرورت اتخاذ رویکردی فلسفی نسبت به سینما برای سینماگران خبر نمی‌دهد، بلکه ثابت می‌کند چنین پژوهشی دربارهٔ فلسفه-فیلم می‌تواند فلسفه را نیز با تعاریف جدیدی مواجه سازد.

خواندن کتاب فلسفه سینما را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به پژوهشگران حوزهٔ سینما پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب فلسفه سینما

«در آن‌چه به‌اصطلاح فلسفهٔ هنر می‌خوانند معمولاً یکی از این دو از دست می‌رود:

یا فلسفه یا هنر.

- فریدریش شلگل، قطعات انتقادی

رابطهٔ میان فیلم و فلسفه در سال‌های اخیر گمانه‌زنی‌های پرتنشی را موجب شده است. واقعیت آن است که امروزه می‌توان «فلسفهٔ فیلم» را حوزهٔ پژوهشی مستقلی دانست که برای خودْ نشریات، تک‌نگاری‌ها و کنفرانس‌هایی دارد (بنگرید به وارتنبرگ، ۲۰۰۸). اما به‌رغم شکوفاییِ خوشایند این رویکردها، باید پرسید آیا می‌توان نظریهٔ آرتور دانتو را دربارهٔ «سلب حیثیت فلسفی از هنر» (۱۹۵۶) در مورد (شماری از) رویکردهای نظریِ معاصر در وادیِ سینما صادق دانست. برای مثال، فیلسوفان فیلم وقتی می‌گویند نخستین رسالت فلسفه در رابطه با سینما این است که از حیث نظری مسائل ادراک، بازنمایی یا فهم را روشن کند، کاری نمی‌کنند جز تکرار ژست سلب حیثیت فلسفی از فیلم؛ و همین‌طور وقتی می‌گویند رسالت آن نشان دادن اهمیت اخلاقی یا ادراکیِ بنیادین انواع فیلم‌های روایی است؛ یا ترجمه و تبدیلِ بازنمود سینمایی به اشکال آشنای استدلال فلسفی؛ یا تحلیل مفهومیِ «مواد اولیهٔ» زیبایی‌شناختیِ عرضه‌شده توسط فیلم‌ها یا ژانرهای سینمایی مختلف، و چیزهایی از این دست. در این رویکردها، فیلم فرم فرومایه‌ای از شناخت تلقی می‌شود، و در چارچوبی نظری جای می‌گیرد که غالباً پیچیدگیِ زیبایی‌شناختی آن را تقلیل می‌دهد.»