صادق چوبک

زندگینامه صادق چوبک


صادق چوبک را همراه صادق هدایت و بزرگ علوی از پدران داستان‌نویسی نوین ایرانی می‌دانند.


صادق چوبک در تیر ۱۲۹۵ در بوشهر به دنیا آمد. پدرش تاجر بود، اما او دنباله رو شغل پدرش نشد و به کتاب روی آورد. در بوشهر و شیراز درس خواند و دوره کالج آمریکایی تهران را گذراند. در بیست و یک سالگی به استخدام وزارت فرهنگ درآمد.


چوبک اولین مجموعه داستانش را با نام «خیمه شب بازی» در سال ۱۳۲۴ منتشر کرد. در این کتاب بیشتر به توصیف مناظر می‌پردازد، ضمن اینکه شخصیت‌های داستان، روابط آن‌ها و روحیاتشان نیز به تصویر کشیده می‌شود. در سال ۱۳۲۸ اثر دیگرش را هم که حاوی سه داستان و یک نمایشنامه بود، تحت عنوان «انتری که لوطی اش مرده بود» چاپ کرد. آثارِ دیگرِ او که برایش شهرت فراوان به ارمغان آورد، رمان‌های «تنگسیر» (۱۳۴۲) و «سنگ صبور» (۱۳۴۵) است.


رمانِ معروف او، «تنگسیر» به ۱۸ زبان ترجمه شده و امیر نادری، فیلمساز معروف ایرانی، در سال ۱۳۵۲ بر اساس آن فیلمی به همین نام ساخته‌است. در «سنگ صبور» نیز جریان سیال ذهنی روایت و بیان داستان از زبان افراد مختلف به کار گرفته شده‌است.


در سنگ صبور قصه را از زبان شخصیت‌های مختلف می‌خوانیم. این فرم داستان‌گویی در قصه‌نویسی نوپای ایران کاملاً تازگی داشت. چوبک برای بیان افکار ذهنی هر یک از شخصیت‌ها ناچار بود به زبان آن‌ها بنویسد و این کار باعث می‌شد نثرش در طول داستان تغییرکند.


در آثار چوبک هر شخصیت داستان به زبان خودش، زبان متناسب با فرهنگ و خانواده و سن و سالش سخن می‌گوید. کودک، کودکانه می‌اندیشد و کودکانه هم حرف می‌زند. زن زنانه فکر می‌کند و زنانه هم حرف می‌زند و بدین ترتیب هر یک از شخصیت‌ها به بهترین وجه شکل می‌گیرند و شخصیت پردازی موفقی ایجاد می‌شود که در بستر حوادث داستان، زیبایی و عمق خوشایندی به داستان می‌دهد.


صادق چوبک در توصیف واقعیت‌های زندگی نیز وسواس زیادی داشت به دلیلِ همین دقت نظر در جزئی نگری‌ها و درون بینی‌ها، سبکش را رئالیست افراطی و گاهی ناتورالیست خوانده‌اند.


آثار چوبک از سال‌ها پیش مورد نقد و بررسی جدی قرار گرفته و در کتاب‌های مختلفی از جمله «قصه‌نویسی» (رضا براهنی)، «نویسندگان پیشرو ایران» (محمد علی سپانلو)، «صد سال داستان‌نویسی در ایران» (حسن میرعابدینی) و «نویسندگان پیشگام در قصه‌نویسی امروز ایران» (علی اکبر کسمایی)، تحلیل شده‌اند.


اکثر داستان‌های چوبک، حکایت سیاه روزی مردمی است که اسیر خرافه و نادانی شده‌اند. چوبک با توجه به خشونت رفتاری‌ای که در طبقات پایین جامعه دیده می‌شود، سراغ شخصیت‌ها و ماجراهایی رفت که هرکدام بخشی از این رفتار را بازتاب می‌دادند. او یک رئالیست تمام عیار بود که با منعکس کردن زخم‌های طبقه رها شده فرودست، نه در جستجوی درمان آن‌ها بود و نه تلاش داشت پیشوای فکری نسلی شود که تاب این همه زشتی را نداشت.


صادق چوبک در اکثر داستان‌های کوتاهش و رمان سنگ صبور رکود زیستی‌ای را به تصویر کشید که اجازه خلق باورهای بزرگ و فکرهای مترقی را نمی‌دهد. از این نظر طبقه فرودست هرچند به عنوان مظلوم اما به شکل گناهکار ترسیم می‌شود که هرچه بیشتر در گل و لای فرو می‌رود.


چوبک در سال ۱۳۵۵ خود را بازنشسته کرد و راهی انگلستان و سپس آمریکا شد. صادق چوبک در اواخر عمر بینایی‌اش را از دست داد و در اوایل تابستان (۱۳ تیر) ۱۳۷۷، در برکلی آمریکا درگذشت. بنا به وصیتش یادداشت‌های منتشر نشده‌اش را سوزاندند. همچنین بنا به در خواست خودش جسدش را نیز سوزاندند.


مجموعه داستان‌های صادق چوبک


داستان‌‌های بلند:


چوبک دو داستان بلند در کارنامه نویسندگی خود دارد، تنگسیر که مرداد۱۳۴۲ منتشر شد و سنگ صبور که در سال ۱۳۴۵ به‌چاپ رسید. رمان «تنگسیر» مضمون حماسی دارد و آن را به همسرش تقدیم کرده است. این رمان ماجرای قیام چهره‌ای مردمی و محبوب تنگستانی در جنوب کشور به نام «زارمحمد» است علیه ظلم و استثمار در دوران قاجار.


«تنگسیر» که در ابتدا با انتقادهایی روبرو شد، بعدها بسیار محبوب شد و به ۱۸ زبان مختلف ترجمه شد. ترجمه انگلیسی کتاب با عنوان "The man and his gun" به‌چاپ رسید. «سنگ صبور» چوبک مجموعه‌ای از داستان‌های به ‌هم پیوسته است که در قالب نامه‌نگاری و مونولوگ طرحی کلی را تشکیل می‌دهند. داستان این رمان اگرچه در شیراز و برمبنای داستانی واقعی اتفاق افتاده، به زادگاه‌ چوبک، بوشهر تقدیم شده است.


داستان کوتاه و نمایشنامه:


از صادق چوبک، چهار مجموعه‌داستان منتشر شده است، که اولین آن‌ها سال۱۳۲۴ و آخرین آن‌ها اسفند۱۳۴۴ چاپ شد. در این چهار مجموعه، بیش از سی قصه، دو نمایش‌نامه و یک داستان‌ شعرگون (یا شعر بی‌وزن) گنجانده شده‌ است. عناوین این مجموعه‌ها: خیمه‌شب‌بازی، انتری که لوطیش مرده بود، روز اول قبر و چراغ آخر


او دو بار مجبور شد که در دو مجموعه ‌داستانش تغییر ایجاد کند. یکی جایگزین‌کردن «آه انسان» با «اسائه ادب» در مجموعه «خیمه‌شب‌بازی» و بار دیگر حذف «عمرکشون» از مجموعه «چراغ آخر». اولی به‌علت ملاحظات سیاسی و دومی به‌دلیل ملاحظات مذهبی.


ترجمه:


چوبک، ۱۳۲۹ کتاب «پینوکیو» اثر کارلو کولودی را نخستین بار به فارسی و با عنوان «آدمک چوبی» ترجمه کرد. کتاب «آلیس در سرزمین عجایب» لوییس کارول را نیز به فارسی ترجمه کرد. در سال ۱۳۳۸، شعر «کلاغ» ادگار آلن‌پو را تحت عنوان «غراب» ترجمه و در نشریه‌‌ کاوش متعلق به شرکت نفت چاپ کرد. نمایش‌نامه «پیش از ناشتایی» نوشته یوجین اونیل نیز از دیگر ترجمه‌های اوست. در سال۱۳۷۰، انتشارات نیلوفر ترجمه‌ای از چوبک با عنوان «مه‌پاره: داستان‌های عشقی هندو» منتشر کرد. مه‌پاره، شانزدهمین بخش از نسخه‌ کهن مفصل سانسکریتی است که به‌نام «جوهر اقیانوس زمان» معروف است. این کتاب شامل مجموعه‌ به‌ هم پیوسته‌ ۲۰ داستان عاشقانه‌ هندی‌ است و طرح آن به‌سبک و سیاق داستان‌های «هزارویک شب» شکل گرفته است و صادق چوبک آن را از انگلیسی به فارسی ترجمه کرد. چوبک قبل از مرگ ترجمه نمایش‌نامه «شکونتلا» اثر کالیداس را هم در دست کار داشت که مرگ فرصت پایان کار این ترجمه را به او نداد.


خاطره‌نویسی:


چوبک که همواره خاطرات روزانه می‌نوشت، در اواخر عمر، چند صفحه از این خاطرات را با عنوان‌های دیروز و سفر مازندران و چند یاد دیگر در دفتر هنر نیوجرسی چاپ کرده است. سایر یادداشت‌های چوبک بنابر وصیتش، پس از مرگ او سوزانده شد.


down