کتاب صوتی گیاهخوار

کتاب صوتی گیاهخوار نوشته‌ی هان کانگ با ترجمه‌ی مهلاسادات عرب روایتی است چندصدایی از فروپاشی یک زندگی معمولی که با یک تصمیم ظاهراً ساده آغاز می‌شود: تصمیم به گوشت‌نخوردن. نشر رادیو پنجره آن کتاب را منتشر کرده است و کتاب با گویندگی نادر گوهرسودی، کتایون نژاده و میلاد میرزایی منتشر شده تا هر کدام از این صداها، یکی از زاویه‌دیدهای داستان را زنده کند. در آغاز، شنونده با مردی روبه‌رو است که خود را مردی جاه‌طلب اما کاملاً معمولی می‌داند و از این‌که با «معمولی‌ترین زن دنیا» ازدواج کرده راضی است؛ زنی کم‌حرف، مطیع، خانه‌دار و غرق در خواندن. اما یک کابوس خون‌آلود، همسر او را نیمه‌شب جلوی یخچال میخکوب می‌کند و صبح روز بعد، همه‌ی گوشت‌های فریزر در کیسه‌ی زباله است. از این نقطه، تصمیم گیاهخوارشدن به‌تدریج به بحرانی روانی، خانوادگی و اجتماعی تبدیل می‌شود. کتاب صوتی گیاهخوار با تکیه‌بر جزئیات روزمره، گفت‌وگوهای خانوادگی، مهمانی‌های کاری و صحنه‌های بیمارستانی، شنونده را وارد ذهن و نگاه شخصیت‌هایی می‌کند که هرکدام به‌نوعی در برابر این تغییر مقاومت می‌کنند یا از آن بهره می‌برند. حضور چند گوینده کمک کرده است که تغییر راوی‌ها و فصل‌ها برای شنونده ملموس شود و فضای خفقان‌آور، خشونت پنهان و میل به رهایی که در لایه‌های مختلف داستان جریان دارد، پررنگ‌تر شنیده شود.

درباره کتاب گیاهخوار

کتاب گیاهخوار داستان زنی به نام یونگ‌هی است که در ظاهر، همسری کاملاً معمولی در یک ازدواج بی‌هیجان شهری است اما با دیدن خوابی مملو از گوشت، خون و انبار قصابی، ناگهان تصمیم می‌گیرد دیگر هیچ نوع گوشت و حتی لبنیات نخورد. در فصل اول که با صدای شوهر او روایت می‌شود، شنونده با نگاه خودمحور و حسابگر مردی روبه‌رو است که همسرش را دقیقاً به این دلیل انتخاب کرده که «هیچ‌چیز خاصی» در او نیست و مزاحم برنامه‌ی شغلی و جاه‌طلبی‌اش نمی‌شود. او تغییر همسرش را ابتدا یک لجبازی یا مد روز می‌بیند اما وقتی یونگ‌هی تمام گوشت‌های فریزر را دور می‌ریزد، از بوی گوشت بدن شوهرش چندش پیدا می‌کند، از رابطه‌ی زناشویی عقب می‌کشد و شب‌ها تا صبح بیدار می‌ماند، این تغییر به بحران تبدیل می‌شود. کتاب گیاهخوار در ادامه، از سطح یک اختلاف غذایی فراتر می‌رود و به درگیری عمیق‌تری میان بدن، خشونت، خانواده و هنجارهای اجتماعی می‌رسد. در مهمانی کاری شرکت، گیاهخوارشدن یونگ‌هی به سوژه‌ی تمسخر و بحث درباره‌ی «طبیعت انسان» تبدیل می‌شود؛ در مهمانی خانوادگی، پدرش با خشونت می‌کوشد به زور گوشت در دهان او فرو کند و این صحنه به خودزنی و بستری‌شدن یونگ‌هی در بیمارستان ختم می‌شود. فصل دوم با راوی‌بودن شوهر خواهر یونگ‌هی آغاز می‌شود و شنونده را وارد ذهن مردی می‌کند که هنرمند است و درگیر تصویر بدن‌های برهنه‌ی پوشیده از گل، و به‌تدریج یونگ‌هی را به‌عنوان سوژه‌ی اثرش می‌بیند. ساختار کتاب در قالب فصل‌ها و زاویه‌دیدهای مختلف پیش می‌رود؛ فصل‌هایی مانند روایت شوهر، روایت شوهرخواهر و سپس روایت‌های دیگر اعضای خانواده، که هرکدام لایه‌ای تازه از وضعیت روانی یونگ‌هی و واکنش اطرافیان را آشکار می‌کند و نشان می‌دهد چگونه یک تصمیم شخصی، تمام شبکه‌ی روابط خانوادگی و اجتماعی را به چالش می‌کشد.

خلاصه داستان گیاهخوار

در مرکز کتاب صوتی گیاهخوار، یونگ‌هی قرار دارد؛ زنی که از نگاه شوهرش «معمولی‌ترین زن دنیا» است: قد متوسط، چهره‌ی رنگ‌پریده، موهای نامرتب، بدون خواسته‌های خاص، بدون اعتراض به دیرآمدن شوهر، غرق در خواندن و کارهای خانه. شوهرش او را دقیقاً به این دلیل انتخاب کرده که مجبور نباشد نقش مرد ایده‌آل مجله‌های مد را بازی کند و برنامه‌ی شغلی و جاه‌طلبانه‌اش مختل نشود. همه‌چیز با یک خواب شروع می‌شود. یونگ‌هی شبی در ساعت ۴ صبح جلوی یخچال، با لباس خواب نازک و پاهای برهنه، بی‌حرکت ایستاده است. صبح، شوهرش می‌بیند که تمام گوشت‌های فریزر، از مرغ و گوشت گاو تا مارماهی و ماهی مرکب، در کیسه‌ی زباله ریخته شده است. یونگ‌هی فقط یک جمله می‌گوید: «من خواب دیدم.» خواب او پر است از انبار پر از گوشت‌های آویزان، مزه‌ی خون در دهان، جنگل، خانواده‌هایی که در حال کباب‌کردن گوشت‌اند و حسی از خشونت و تهوع. از این پس، او نه‌تنها گوشت، که شیر، تخم‌مرغ و هرچیزی را که به حیوان مربوط است کنار می‌گذارد. شوهر که گیاهخواری را در بهترین حالت یک «مد غذایی» یا لجبازی می‌بیند، تلاش می‌کند او را به روال قبل برگرداند؛ از سرزنش و تحقیر تا دروغ‌گفتن به رئیس شرکت درباره‌ی «مشکلات گوارشی» همسرش. در مهمانی رسمی شرکت، یونگ‌هی در برابر بشقاب‌های پر از گوشت فقط می‌گوید «من گوشت نمی‌خورم» و وقتی از او دلیل می‌خواهند، باز به خواب اشاره می‌کند. نگاه تحقیرآمیز همسران مدیران، شوخی‌های جمع درباره‌ی گیاهخواران و تلاش شوهر برای عادی‌جلوه‌دادن او، شکاف میان یونگ‌هی و جهان اطرافش را عمیق‌تر می‌کند. در خانه، او روزبه‌روز لاغرتر و بی‌خواب‌تر می‌شود، از رابطه‌ی جنسی عقب می‌کشد و بوی گوشت بدن شوهرش را تحمل‌ناپذیر می‌داند. شوهر ابتدا این وضعیت را نادیده می‌گیرد و حتی با خشونت سعی می‌کند نیازهایش را به او تحمیل کند، اما بی‌خوابی، امتناع از غذا و تکرار جمله‌ی «خواب دیدم» او را به فکر «بیماری روانی» می‌اندازد. خانواده‌ی یونگ‌هی وارد ماجرا می‌شوند؛ پدر سخت‌گیر و خشنی که سابقه‌ی تنبیه‌های شدید دارد، مادر خسته و نگران، خواهر عمل‌گرایی که سعی می‌کند او را «سر عقل» بیاورد. در مهمانی خانوادگی، همه‌ی غذاها حول گوشت چیده شده است؛ از کباب و مرغ آب‌پز تا صدف چاشنی‌زده، با این امید که یونگ‌هی با دیدن غذاهای محبوب قدیمی‌اش تسلیم شود. اما او فقط برنج و کیمچی می‌خورد. پدرش با فریاد و دستور، چوب‌های غذاخوری را جلوی دهان او می‌گیرد، خواهر و برادرش التماس می‌کنند که «حداقل وانمود کند» می‌خورد، اما یونگ‌هی فقط می‌گوید: «من گوشت نمی‌خورم.» خشونت بالا می‌گیرد، پدرش به صورت او سیلی می‌زند، سعی می‌کند به زور گوشت را در دهانش فرو کند و در نهایت، زیر فشار جمع و تحقیر، یونگ‌هی کارد میوه‌خوری را برمی‌دارد و مچ دستش را می‌برد. بستری‌شدن در بیمارستان، ورود داروهای آرام‌بخش و تلاش مادر برای خوراندن «داروی گیاهی» که درواقع عصاره‌ی گوشت است، مرحله‌ی بعدی است. یونگ‌هی حتی این مایع را هم بالا می‌آورد و کیسه‌ی خون را در توالت خالی می‌کند. در صحنه‌ای تکان‌دهنده، او صبح زود برهنه روی نیمکت حیاط بیمارستان نشسته، پانسمان دستش را باز کرده و پرنده‌ای را در مشت خود خفه و گازگرفته است؛ تصویری که نشان می‌دهد خشونت و خون، حتی وقتی او از خوردن گوشت امتناع می‌کند، هنوز در بدن و ذهنش حضور دارد. فصل دوم با راوی‌بودن شوهر خواهر یونگ‌هی آغاز می‌شود؛ مردی هنرمند که در استودیوی کوچک خود روی ویدئوآرت و طراحی کار می‌کند. او درگیر تصویری است از بدن‌های برهنه‌ی پوشیده از گلبرگ‌های رنگی، پوستر نمایشی که دیده و طرح‌هایی که در دفترش کشیده است. به‌تدریج، این تصویر با خاطره‌ی ماه‌گرفتگی آبی‌رنگ روی پای یونگ‌هی گره می‌خورد و او را به‌عنوان سوژه‌ی اثرش می‌بیند. این راوی دوم، هم‌زمان مجذوب و مضطرب است؛ می‌داند که آنچه در ذهنش می‌پروراند، مرز میان هنر، میل و سوءاستفاده از وضعیت شکننده‌ی یونگ‌هی را مخدوش می‌کند و همین، لایه‌ی تازه‌ای از تنش و پرسش درباره‌ی بدن و اختیار را وارد داستان می‌کند.

چرا باید کتاب گیاهخوار را بشنویم؟

شنیدن کتاب صوتی گیاهخوار فرصتی است برای مواجهه با داستانی که از دل یک تصمیم ساده‌ی روزمره، به پرسش‌های سنگین‌تری درباره‌ی بدن، خشونت و هنجارهای خانوادگی می‌رسد. آن کتاب نشان می‌دهد چگونه یک زن که سال‌ها در نقش «همسر مطیع و بی‌حاشیه» زندگی کرده، ناگهان با یک خواب خون‌آلود، همه‌چیز را به‌هم می‌ریزد و حاضر است برای نخورده‌گرفتن گوشت، تحقیر، خشونت و حتی بستری‌شدن را تحمل کند. در این کتاب صوتی، شنونده فقط با یونگ‌هی روبه‌رو نیست، بلکه با نگاه دیگران به او مواجه می‌شود: شوهر جاه‌طلبی که همسرش را بخشی از برنامه‌ی شغلی خود می‌بیند، پدری که محبت را با کنترل و تنبیه یکی می‌گیرد، خواهری که میان دلسوزی و حفظ ظاهر گیر کرده و شوهرخواهری که بدن او را به سوژه‌ی اثر هنری تبدیل می‌کند. این چندصدایی‌بودن کمک می‌کند شنونده بفهمد چگونه جامعه، بدن یک زن را میدان کشمکش خواسته‌ها و ترس‌های خود می‌کند. کتاب گیاهخوار همچنین برای کسانی که به رابطه‌ی میان رؤیا، ناخودآگاه و رفتار بیرونی علاقه‌مند هستند جذاب است. خواب‌های تکرارشونده‌ی یونگ‌هی، انبار گوشت، خون، حیوانات و حس تهوع، به‌تدریج به تصمیم‌های بیداری او شکل می‌دهد و مرز میان بیماری، مقاومت و نوعی جست‌وجوی رهایی را مبهم می‌کند. شنیدن این روایت با اجرای چند گوینده، تغییر زاویه‌دیدها و تنش‌های عاطفی را برجسته‌تر می‌کند و فضای خفقان‌آور و پر از سکوت‌های سنگین را برای شنونده ملموس‌تر می‌سازد. برای کسانی که به داستان‌هایی درباره‌ی خانواده، بدن، شرم، خشونت خانگی و فشار هنجارهای جمعی علاقه دارند، این کتاب صوتی نمونه‌ای است که بدون شعار، این موضوعات را در دل یک روایت خانوادگی پیش می‌برد و شنونده را وادار می‌کند تا مدت‌ها بعد از پایان هر فصل، به آنچه شنیده فکر کند.

شنیدن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن کتاب صوتی گیاهخوار به کسانی پیشنهاد می‌شود که به داستان‌های تند و پرتنش خانوادگی، با محوریت روابط زناشویی و نقش‌های جنسیتی علاقه دارند. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که دغدغه‌ی بدن، تغذیه، خشونت پنهان در روابط روزمره، فشار خانواده و جامعه بر انتخاب‌های فردی و پیوند میان رؤیا و واقعیت را دنبال می‌کنند. به دانشجویان و علاقه‌مندان مطالعات زنان، روان‌شناسی، جامعه‌شناسی خانواده و نیز کسانی که به ادبیات معاصر شرق آسیا کنجکاو هستند نیز پیشنهاد می‌شود این کتاب صوتی را بشنوند تا نمونه‌ای از روایت چندصدایی و پرتنش درباره‌ی یک زن «معمولی» را از زاویه‌دید اطرافیانش تجربه کنند.