دانلود و خرید کتاب صوتی آقای سفیر

کتاب صوتی آقای سفیر نوشته‌ی محمدمهدی راجی گفت‌وگویی بلند و مفصل با محمدجواد ظریف است که استودیو نوار با همکاری نشر نی و با گویندگی تایماز رضوانی و پیمان قریب‌پناه منتشر کرده است. این کتاب صوتی بر پایه‌ی حدود ۴۰ ساعت گفت‌وگو شکل گرفته که در فاصله‌ی زمستان ۱۳۸۹ تا بهار ۱۳۹۱ عمدتاً در اتاق ظریف در دانشکده روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه ضبط شده است. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که هدفش صرفاً ثبت خاطرات یک چهره‌ی سیاسی یا نوشتن نوعی تذکره‌ی شخصی نیست بلکه می‌خواهد از خلال زندگی و کارنامه‌ی ظریف، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را در بستر تجربه‌ی تاریخی‌اش بهتر بفهمد. به همین دلیل، مسیر روایت از کودکی و خانواده‌ی مذهبی و مرفه ظریف در تهران و اصفهان آغاز می‌شود، به سال‌های تحصیل در مدرسه علوی، مهاجرت پیش از ۱۷ سالگی به آمریکا، فعالیت در انجمن اسلامی دانشجویان، ورود به کنسولگری سانفرانسیسکو و سپس نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد می‌رسد و در ادامه فرازونشیب‌های دیپلماسی ایران در جنگ، قطعنامه ۵۹۸، پرونده هسته‌ای و مناسبات با قدرت‌های جهانی را دنبال می‌کند. این کتاب صوتی با تکیه‌بر گفت‌وگوهای طولانی، هم به جزئیات زندگی شخصی و خانوادگی ظریف می‌پردازد و هم به لایه‌های فنی و نظری روابط بین‌الملل و حقوق بین‌الملل؛ از خاطرات مدرسه علوی و سخنرانی‌های دوران دبستان تا مذاکرات پشت‌پرده در شورای امنیت و رابطه‌ی نزدیک با دبیرکل‌های سازمان ملل. نوار این اثر را در قالبی شنیداری عرضه کرده است تا شنونده بتواند در کنار روایت زندگی یک دیپلمات، با منطق و سازوکار دیپلماسی ایرانی در دهه‌های پرتنش معاصر نیز آشنا شود.

درباره کتاب آقای سفیر

کتاب آقای سفیر با تمرکز بر زندگی و کارنامه‌ی محمدجواد ظریف، ساختاری گفت‌وگومحور دارد که در آن محمدمهدی راجی هم نقش پرسشگر کنجکاو را بر عهده گرفته و هم در پس‌زمینه، دغدغه‌ی فهم سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را دنبال کرده است. در مقدمه‌ی طولانی و تحلیلی، نویسنده ابتدا جایگاه دیپلماسی را در قدرت ملی با استناد به هانس مورگنتا توضیح داده است؛ از جغرافیا و منابع طبیعی تا روحیه‌ی ملی را «مواد خام» قدرت می‌داند که بدون دیپلماسی کارآمد به نتیجه نمی‌رسند. سپس با مرور نمونه‌هایی از تاریخ ایران، از میرزا حسین‌خان سپهسالار و محمدعلی فروغی تا احمد قوام و محمد مصدق، نشان می‌دهد که چگونه در بزنگاه‌های حساس، حضور چند چهره‌ی برجسته توانسته مسیر کشور را عوض کند. در ادامه، ظریف به‌عنوان یکی از چهره‌های نسل پس از انقلاب معرفی شده که ۲۵ سال حضور مستمر در سازمان ملل متحد داشته و از کارمند محلی و دانشجوی دکترا در نیویورک تا سفیر و نماینده‌ی دائم ایران در این نهاد پیش رفته است. کتاب آقای سفیر در بدنه‌ی اصلی خود به دو بخش درهم‌تنیده می‌پردازد: نخست، روایت زندگی شخصی و حرفه‌ای ظریف از کودکی در خانواده‌ای مذهبی و تاجر در تهران و اصفهان، تحصیل در دبستان و دبیرستان علوی، تجربه‌ی سخنرانی از کلاس دوم دبستان، بیماری میگرن و چشم‌درد، سفر به انگلیس به‌خاطر عمل جراحی مادر، آشنایی با کتاب‌های شریعتی و صمد بهرنگی، فضای بسته‌ی خانوادگی و نهایتاً خروج پیش از ۱۷ سالگی به آمریکا برای فرار از خطر دستگیری. دوم، بازسازی مسیر ورود او به کنسولگری سانفرانسیسکو در بحبوحه‌ی تسخیر سفارت آمریکا، نقش انجمن اسلامی دانشجویان در اداره‌ی کنسولگری، تبدیل‌شدن به مسئول پیگیری وضعیت دانشجویان ایرانی پس از گروگانگیری و قطع روابط، و سپس پیوستن به نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد در سال ۱۳۶۱ به‌عنوان کارمند محلی و مشاور سفیر. در فصل‌های مختلف کتاب آقای سفیر، شنونده با موضوعاتی مانند ساختار انجمن اسلامی دانشجویان در آمریکا و کانادا، اختلافات درونی آن، چگونگی اداره‌ی کنسولگری سانفرانسیسکو پس از قطع روابط، روند تحصیل ظریف در دانشگاه‌های سانفرانسیسکو، کلمبیا و دنور، نگارش رساله‌های او درباره‌ی تحریم و دفاع مشروع، و هم‌زمانی تولد فرزندش با امتحان جامع دکترا روبه‌رو می‌شود. سپس روایت به درون سازمان ملل منتقل می‌شود: از نخستین حضور در کمیته‌های چهارم و سوم مجمع عمومی، استفاده‌ی افراطی از «حق جواب» و تبدیل ایران به موضوع دائمی بحث حقوق بشر، تا تجربه‌ی انزوای شدید ایران در شورای امنیت در دوران جنگ، مذاکرات مربوط به قطعنامه ۴۷۹ و ۵۹۸، اعزام هیئت‌های حقیقت‌یاب درباره‌ی خرمشهر و سلاح شیمیایی، و تصمیم تحریم شورای امنیت پس از فتح خرمشهر که به‌تدریج از یک تاکتیک به استراتژی تبدیل شد. در کنار این‌ها، کتاب به روابط شخصی ظریف با دبیرکل‌های سازمان ملل از خاویر پرز دکوئیار تا کوفی عنان، پیشنهادهای کاری در دبیرخانه، و نیز نقدهای او به خطاهای خود و دستگاه دیپلماسی می‌پردازد.

خلاصه کتاب آقای سفیر

در این کتاب صوتی، محور اصلی گفت‌وگوها زندگی و تجربه‌ی دیپلماتیکی است که نویسنده آن را «روایت شفاهی یکی از جوانان انقلابی» می‌نامد؛ روایتی که به‌زعم او برشی از تاریخ دیپلماسی ایران است و از خلال آن می‌توان سیاست خارجی جمهوری اسلامی را بهتر فهمید. ظریف از همان ابتدا، کودکی خود را در خانواده‌ای مذهبی، سنتی و مرفه در تهران و اصفهان شرح می‌دهد: پدری تاجر از اصفهان که نماز شبش ترک نمی‌شد اما با انقلابیون و جمهوری اسلامی مخالف بود، مادری از خاندان تجار بزرگ تهران، خانه‌ای بزرگ پشت باغ‌شاه، تحصیل در دبستان و دبیرستان علوی، شاگرد اولی مداوم، و عادت به سخنرانی از کلاس دوم دبستان در مراسم مذهبی مدرسه. در ادامه، شنونده با فضای بسته‌ی خانوادگی و مذهبی آشنا می‌شود: نبود تلویزیون و روزنامه در خانه، رادیویی که فقط برای دعای سحر باز می‌شد، ممنوعیت رفت‌وآمد با دوستان، و در عین حال عطش مطالعه‌ی کتاب‌های مذهبی و سیاسی؛ از شریعتی و صمد بهرنگی تا آثار غفوری و بازرگان. ظریف از کلاس‌های حوزوی صبحگاهی، خواندن جامع‌المقدمات، هدایه و شرح ابن‌عقیل، و هم‌زمان ابتلا به میگرن و چشم‌درد در نوجوانی می‌گوید؛ بیماری‌ای که آن را به روزه‌داری بدون سحری و فشار عصبی ناشی از بیماری شدید مادر نسبت می‌دهند. او نخستین مواجهه‌ی خود با جهان خارج را در سفر چندماهه به انگلیس برای عمل جراحی مادر و نیز سفر کودکی به عتبات یاد می‌کند. مسیر روایت سپس به سال‌های دبیرستان، فضای سیاسی مدرسه علوی، ارتباط با دو طیف حجتیه و انقلابیون، دستگیری برخی هم‌مدرسه‌ای‌ها، و ترس از ساواک می‌رسد؛ ترسی که در نهایت به تصمیم خروج از ایران پیش از ۱۷ سالگی منجر می‌شود. ظریف با کمک دوستی که بعداً معلوم می‌شود با ساواک همکاری داشته، پاسپورت می‌گیرد و با پذیرش دبیرستانی در سانفرانسیسکو به آمریکا می‌رود. او از سطح خوب زبان انگلیسی‌اش، قبولی در آزمون تافل، گذراندن چند واحد در دبیرستان آمریکایی و سپس ورود به دانشگاه ایالتی سانفرانسیسکو در رشته‌ی کامپیوتر می‌گوید؛ اما هم‌زمان، جذب انجمن اسلامی دانشجویان در حوزه‌ی برکلی می‌شود؛ حوزه‌ای که چهره‌هایی مانند محمد هاشمی، جواد لاریجانی، حسین شیخ‌الاسلام و نوربخش در آن فعال بودند. در کتاب آقای سفیر، نقطه‌ی عطف مهم، توصیه‌ی حسین شیخ‌الاسلام است که به ظریف می‌گوید «هر کسی می‌تواند متخصص کامپیوتر شود اما هر کسی نمی‌تواند برای جمهوری اسلامی سیاستمدار خوبی باشد». همین جمله، او را به تغییر رشته به روابط بین‌الملل سوق می‌دهد. از اینجا به بعد، زندگی شخصی و مسیر حرفه‌ای در هم تنیده می‌شود: ازدواج در ۱۹ سالگی با دختری ۱۷ ساله در اصفهان، بازگشت به آمریکا، گرفتن ویزای همسر از طریق سفارت آمریکا در دانمارک، و هم‌زمانی ورود او به سانفرانسیسکو با اشغال سفارت آمریکا در تهران و باطل‌شدن ویزای ایرانیان به دستور کارتر. ظریف در کنسولگری سانفرانسیسکو، که عملاً به دست اعضای انجمن اسلامی اداره می‌شود، مسئول پیگیری وضعیت دانشجویان ایرانی در معرض اخراج می‌شود و از همین‌جا با کارهای حقوقی و مهاجرتی درگیر می‌شود. روایت سپس به قطع روابط ایران و آمریکا پس از ماجرای طبس می‌رسد؛ زمانی که سفارت و کنسولگری‌ها بسته می‌شوند و ظریف، به‌عنوان تنها فردی که اخراج نشده، با وکالت‌نامه‌ی سرکنسول، مسئول تسویه‌ی امور کنسولگری سانفرانسیسکو و اقامتگاه می‌شود. پس از آن، با هماهنگی قبلی با رجایی خراسانی، به نیویورک می‌رود و از تیر ۱۳۶۱ به‌عنوان کارمند محلی و مشاور سفیر در نمایندگی ایران در سازمان ملل مشغول می‌شود. او از وضعیت عجیب خود می‌گوید: کسی که عملاً کاردار نمایندگی است، نامه‌های رسمی به سازمان ملل را امضا می‌کند، در کمیته‌های مجمع عمومی سخنرانی می‌کند، اما کارت ورودش در حد راننده‌ی نمایندگی است و حقوقش از راننده هم کمتر. بخش مهمی از کتاب آقای سفیر به تجربه‌ی ایران در سازمان ملل در دوران جنگ اختصاص دارد: از قطعنامه ۴۷۹ که حتی درخواست عقب‌نشینی عراق را مطرح نکرد، تا سکوت دو ساله‌ی شورای امنیت، تصمیم تحریم شورا پس از فتح خرمشهر، و انزوای شدید ایران که در آن، سفیر فرانسه حتی اجازه‌ی دیدار با نماینده‌ی ایران را نمی‌پذیرد. ظریف با جزئیات توضیح می‌دهد که چگونه استفاده‌ی افراطی از «حق جواب» در کمیته‌ی سوم، ناخواسته ایران را به موضوع دائمی بحث حقوق بشر تبدیل کرد و چگونه بعدها این روش را اشتباه دانست. او هم‌زمان از اعزام هیئت‌های حقیقت‌یاب به خرمشهر و جبهه‌های جنگ، تلاش برای ثبت استفاده‌ی عراق از سلاح شیمیایی، و مذاکرات پیچیده‌ی قطعنامه ۵۹۸ سخن می‌گوید. در ادامه، شنونده با مسیر تحصیلی ظریف در مقطع دکترا در دانشگاه دنور، نگارش رساله درباره‌ی دفاع مشروع در حقوق بین‌الملل برای تقویت استدلال‌های ایران در پرونده‌ی تجاوز عراق، هم‌زمانی تولد پسرش با امتحان جامع، و بازگشت به نیویورک برای نوشتن رساله و ادامه‌ی کار در نمایندگی آشنا می‌شود. سپس روایت به استخدام رسمی او در وزارت خارجه در سال ۱۳۶۷، مأمورشدن به خدمت سربازی در همین وزارتخانه، نقش‌آفرینی در مذاکرات ۵۹۸، بازگشت کوتاه به تهران به‌عنوان مشاور وزیر، و اعزام دوباره به نیویورک به‌عنوان معاون نماینده‌ی دائم و بعدتر سفیر می‌رسد. در لابه‌لای این مسیر، ظریف از روابط شخصی‌اش با دبیرکل‌ها، پیشنهادهای کاری در دبیرخانه، نپذیرفتن این پیشنهادها به‌خاطر ملاحظات سیاسی و اخلاقی، و نیز از نقدهایش به خطاهای خود و دستگاه دیپلماسی سخن می‌گوید؛ از جمله اینکه چگونه تصمیم‌های اشتباه یا شتاب‌زده‌ی دیپلمات‌ها می‌تواند هزینه‌اش را بر دوش میلیون‌ها ایرانی بگذارد.

چرا باید کتاب آقای سفیر را بشنویم؟

شنیدن این کتاب صوتی چند امتیاز مهم برای مخاطب به همراه دارد. نخست اینکه کتاب آقای سفیر تصویری از سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران ارائه می‌دهد که نه از بیرون و بر پایه‌ی گمانه‌زنی، بلکه از دل تجربه‌ی کسی روایت شده که ۲۵ سال در حساس‌ترین نقطه‌ی تماس ایران با جهان، یعنی سازمان ملل متحد، حضور داشته است. شنونده از خلال خاطرات ظریف، با سازوکار واقعی شورای امنیت، مجمع عمومی، کمیته‌های حقوق بشر، هیئت‌های حقیقت‌یاب و مناسبات پنهان و آشکار میان دیپلمات‌ها آشنا می‌شود؛ امری که معمولاً در روایت‌های رسمی و خبری دیده نمی‌شود. دوم اینکه این کتاب صوتی، صرفاً شرح موفقیت‌ها نیست؛ ظریف بارها به اشتباهات خود و همکارانش اشاره کرده است؛ از استفاده‌ی افراطی از حق جواب تا تبدیل یک تصمیم تاکتیکی به استراتژی بلندمدت در تحریم شورای امنیت. این رویکرد، شنونده را با منطق «یادگیری از تجربه» در دیپلماسی آشنا می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه تصمیم‌های سیاسی در بستر محدودیت‌ها، سوءظن‌ها و فشارهای داخلی و خارجی شکل می‌گیرند. سوم، کتاب آقای سفیر در کنار روایت سیاست، یک سیر زندگی‌نامه‌ای دقیق نیز ارائه می‌دهد: از کودکی در خانواده‌ای مذهبی و مرفه، تحصیل در مدرسه علوی، مهاجرت نوجوانانه به آمریکا، فعالیت دانشجویی، ازدواج زودهنگام، فشارهای مالی و عاطفی، تا توازن میان تحصیل و کار سیاسی. این ترکیب زندگی شخصی و حرفه‌ای، به شنونده کمک می‌کند بفهمد چگونه زمینه‌های خانوادگی، مذهبی، طبقاتی و آموزشی در شکل‌گیری یک دیپلمات اثر می‌گذارند. چهارم، در لابه‌لای گفت‌وگوها، بحث‌های نظری روابط بین‌الملل و حقوق بین‌الملل نیز مطرح شده است؛ از مفهوم قدرت ملی در نگاه مورگنتا تا بحث تحریم، دفاع مشروع، جهان‌شمولی حقوق بشر و نقش ژئوپولیتیک ایران. این مباحث برای کسانی که به‌دنبال پیوند میان نظریه و عمل در سیاست جهانی هستند، جذاب است و نشان می‌دهد یک دیپلمات چگونه از دانش آکادمیک در میدان عمل استفاده می‌کند. در نهایت، شنیدن این کتاب صوتی فرصتی است برای دیدن فرازونشیب‌های دیپلماسی ایران از زاویه‌ای کمتر شنیده‌شده؛ زاویه‌ی کسی که هم در متن مذاکرات بوده و هم از بیرون، به‌صورت انتقادی به کارنامه‌ی خود و دستگاهی که در آن خدمت کرده نگاه کرده است.

شنیدن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن کتاب آقای سفیر به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود: - به دانشجویان و علاقه‌مندان روابط بین‌الملل، علوم سیاسی و حقوق بین‌الملل که می‌خواهند سازوکار واقعی سازمان ملل متحد و دیپلماسی ایران را از زبان یک کنشگر اصلی بشنوند. - به کسانی که دغدغه‌ی فهم سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دوران جنگ، قطعنامه ۵۹۸، پرونده هسته‌ای و رابطه با آمریکا را دارند. - به مخاطبانی که به زندگی‌نامه‌ی چهره‌های سیاسی و دیپلماتیک و تأثیر خانواده، مذهب و طبقه‌ی اجتماعی بر مسیر حرفه‌ای آنان علاقه‌مند هستند. - به پژوهشگران و فعالان رسانه‌ای که در پی شناخت دقیق‌تری از نحوه‌ی تصمیم‌گیری در سیاست خارجی و نسبت آن با فشارهای داخلی و بین‌المللی هستند. - به شنوندگانی که می‌خواهند از خلال یک روایت طولانی و جزئی‌نگر، تصویر پیچیده‌تری از دیپلماسی ایرانی و رابطه‌ی آن با جهان به دست آورند، بدون آنکه صرفاً با یک متن تبلیغی یا یک گزارش خشک اداری روبه‌رو شوند.