دانلود و خرید کتاب صوتی سیمای معشوق در شعر فارسی

کتاب صوتی سیمای معشوق در شعر فارسی نوشته‌ی عبدالحمید ضیایی و با گویندگی خود او به کوشش مؤسسه‌ی فرهنگی هنری سروش مولانا منتشر شده است. این کتاب صوتی در قالب یک درس‌گفتار طولانی شکل گرفته که در آن مدرس با زبانی روشن و تحلیلی به سراغ یکی از پرچالش‌ترین و پررمزورازترین مفاهیم در ادبیات فارسی می‌رود: معشوق. نویسنده در این اثر به‌جای ارائه‌ی یک متن خشک و آکادمیک، از دل گفت‌وگو، مثال، شعرخوانی و تحلیل‌های پی‌درپی، شنونده را وارد سفری می‌کند که از نخستین چهره‌های عاشقانه‌ی شعر فارسی تا شعر معاصر امتداد پیدا کرده است. در این کتاب صوتی، ضیایی هم‌زمان که به شعر و تاریخ ادبیات تکیه می‌کند، از فلسفه، عرفان، جامعه‌شناسی و حتی روان‌شناسی نیز کمک می‌گیرد تا نشان دهد «معشوق» در شعر فارسی فقط یک شخصیت عاشقانه نیست، بلکه آینه‌ای از تصویر خدا، قدرت، جنسیت و ساختارهای فرهنگی جامعه‌ی ایرانی است. نشر سروش مولانا آن را منتشر کرده است و کتاب با گویندگی عبدالحمید ضیایی منتشر شده تا لحن، تأکیدها و فرازونشیب‌های فکری مدرس به‌طور مستقیم به گوش شنونده برسد و فضای یک کلاس زنده و پرگفت‌وگو را تداعی کند.

درباره کتاب سیمای معشوق در شعر فارسی

کتاب سیمای معشوق در شعر فارسی اثری است که از همان ابتدا تکلیف خود را روشن می‌کند: بررسی چهره‌ی معشوق در شعر فارسی نه‌تنها به‌عنوان یک موضوع ادبی، بلکه به‌عنوان مسیری برای شناخت احوال و ذهنیت ایرانی. عبدالحمید ضیایی در این کتاب صوتی توضیح داده است که می‌توان درباره‌ی عشق و معشوق به دو شیوه سخن گفت: از درون تجربه‌ی عاشقانه و با مشارکت عاطفی، یا از بیرون و با نگاه ناظرانه. او راه دوم را برگزیده است تا بتواند با فاصله‌ای تحلیلی، سیر تاریخی و معنایی معشوق را در شعر فارسی دنبال کند و نشان دهد که چگونه این چهره‌ی ظاهراً عاشقانه، در لایه‌های زیرین خود حامل ایده‌های الهیاتی، عرفانی، جنسیتی و حتی سیاسی است. کتاب سیمای معشوق در شعر فارسی در قالب یک درس‌گفتار پیوسته پیش می‌رود و ضیایی در آن سه مقطع اصلی را برای بررسی برمی‌گزیند: دوره‌ی رابعه بنت کعب و رودکی به‌عنوان آغاز حضور معشوق با هویت مشخص در شعر فارسی، فاصله‌ی گسترده‌ی میان رابعه تا فروغ فرخزاد که در آن معشوق از فردیت تهی و به یک الگوی کلیشه‌ای و اغلب مذکر، ستمگر و دست‌نیافتنی تبدیل شده است و درنهایت دوره‌ی پس از فروغ که در آن معشوق دوباره زمینی، جسمانی و فردی می‌شود. در طول این مسیر، مدرس به سبک‌های خراسانی، عراقی، هندی، مکتب وقوع، دوره‌ی بازگشت ادبی و شعر مشروطه و معاصر سر می‌زند و نشان می‌دهد که در هر سبک، معشوق چه سیمایی پیدا کرده است. او به نمونه‌هایی از شعر رابعه، رودکی، سعدی، حافظ، مولانا، شاعران سبک هندی، فایز دشتستانی، شاملو و فروغ فرخزاد استناد می‌کند و در کنار آن، بحث‌هایی درباره‌ی شاهدبازی، معشوق عرفانی، وحدت وجود، نسبت معشوق و تصویر خدا، ناز و نیاز، و نقش زبان فارسی در ابهام جنسیتی معشوق مطرح کرده است. این کتاب صوتی با ساختار گفت‌وگومحور خود، بیشتر شبیه یک کلاس زنده است که در آن پرسش‌ها، مثال‌ها و حاشیه‌های تاریخی و فکری، بحث اصلی را غنی‌تر کرده‌اند.

خلاصه کتاب سیمای معشوق در شعر فارسی

در این کتاب صوتی، عبدالحمید ضیایی از یک پرسش محوری آغاز می‌کند: چگونه شد که در ایران، به‌ویژه پس از اسلام، «عشق» و «معشوق» به مسئله‌ای جدی در شعر و فرهنگ تبدیل شد، درحالی‌که حتی در قرآن واژه‌ی عشق به‌کار نرفته است. او ابتدا به دوره‌ای اشاره کرده است که در آن عقل و خردورزی محور بوده و فیلسوفانی چون ابن‌سینا و زکریای رازی عشق را بیماری و نقطه‌ی مقابل خرد می‌دانستند. سپس نشان می‌دهد که چگونه با ظهور عرفان و تصوف، قهرمان حماسی بیرونی (رستم) جای خود را به قهرمان درونی و معنوی (شمس تبریزی) می‌دهد و حماسه‌ی بیرونی شاهنامه به حماسه‌ی درونی مثنوی تبدیل می‌شود. در ادامه، کتاب سیمای معشوق در شعر فارسی سه دوره‌ی اصلی را برای تحول چهره‌ی معشوق ترسیم می‌کند. در دوره‌ی نخست، با رابعه بنت کعب روبه‌رو هستیم که برای نخستین‌بار عشق را با معشوقی زمینی، مرد و مشخص وارد شعر فارسی می‌کند؛ عشقی شناسنامه‌دار که در آن معشوق فردی واقعی است و شعرها شکایت از سنگدلی و بی‌وفایی اوست. ضیایی سپس به میراث ایران پیش از اسلام و متون دینی زن‌ستیز اشاره کرده است تا نشان دهد چگونه بدبینی نسبت به زن و پیوند دادن او با بخش اهریمنی جهان، بعدها در ادبیات و فقه بازتولید شده و حتی وقتی زن در نقش معشوق ظاهر می‌شود، اغلب پشت نقاب زنانه، چهره‌ای مردانه و قهرمانانه دارد. در دوره‌ی دوم، معشوق از فردیت تهی می‌شود و به یک الگوی کلیشه‌ای و اغراق‌آمیز بدل می‌گردد: قد سرو، زلف کمند، ابروی کمان، لب لعل و… . جنسیت معشوق مبهم می‌شود و دو شاخه‌ی مهم شکل می‌گیرد: معشوق عرفانی و معشوق شاهدبازی. ضیایی با اشاره به عطار، سنایی، مولانا، احمد غزالی و دیگران توضیح داده است که چگونه در عرفان، معشوق به تجلی جمال الهی و در نظریه‌ی وحدت وجود به صورت‌های گوناگون خداوند در عالم تبدیل می‌شود. در کنار آن، مکتب جمال‌پرستی و شاهدبازی، عشق به جوانان زیباروی را در خانقاه‌ها و مدارس رواج می‌دهد و معشوق مذکر را در سبک‌های خراسانی و عراقی برجسته می‌کند. او این پدیده را در پیوند با ساختار زبان فارسی، ترجمه‌ی متون یونانی مانند رساله‌ی ضیافت افلاطون و محدودیت حضور اجتماعی زنان بررسی کرده است. بخش مهمی از کتاب به تحلیل «معشوق ستمگر» اختصاص دارد؛ معشوقی که در شعر فارسی بلاجو، جفاکار، خون‌ریز و دست‌نیافتنی است و عاشق، ذلیل و ستم‌پذیر. ضیایی این تصویر را با تصویر خدا در الهیات و عرفان مقایسه کرده است: خدای جبار، قهار و مکار که رابطه‌اش با انسان شبیه رابطه‌ی ارباب و بنده است. او نشان می‌دهد که چگونه عارفان، هرچند کوشیده‌اند خدا را از ارباب به معشوق تبدیل کنند، اما بسیاری از پیش‌فرض‌های الهیاتی خود را حفظ کرده‌اند و در نتیجه، معشوق عرفانی نیز اغلب جبّار و بازیگر باقی مانده است. این نگاه در شعرهایی از مولانا و حافظ ردیابی شده است و سپس به سیاست و فرهنگ قدرت در جامعه‌ی ایرانی پیوند خورده است. در دوره‌ی سوم، کتاب به شعر معاصر می‌رسد و به‌ویژه بر فروغ فرخزاد و احمد شاملو تمرکز می‌کند. در شعر فروغ، به‌خصوص در کتاب‌های آغازین مانند اسیر، معشوق دوباره مردی زمینی، جسمانی و مشخص است؛ مردی با توصیفات حسی و روابطی متقابل و انسانی. ضیایی نشان داده است که چگونه فروغ، روابط عاطفی خود را به‌صورت علنی وارد شعر کرده و معشوق را از بت آرمانی و ستمگر به انسانی واقعی با خوی وحشی، سادگی و فردیت تبدیل کرده است. در شعر شاملو نیز آیدا به‌عنوان معشوقی زمینی، رفیق و پناهگاه ظاهر می‌شود؛ چهره‌ای که از کلیشه‌ی معشوق جفاکار فاصله گرفته و به رابطه‌ای برابر و همدلانه نزدیک شده است. در کنار این سیر تاریخی، کتاب به موضوعاتی مانند ابهام جنسیتی در زبان فارسی، تفاوت آن با عربی و انگلیسی، نقش استعاره‌های فرهنگی مثل «ناز و نیاز» در نامتوازن‌کردن رابطه‌ی عاشق و معشوق، و تأثیر ناخودآگاه جمعی ایرانی بر تصویر خدا و معشوق پرداخته است. ضیایی با آوردن نمونه‌هایی از شعر فایز دشتستانی، سعدی، حافظ، مولانا، شاعران سبک هندی و نیز اشاره به چهره‌هایی چون طاهره قرةالعین، نشان داده است که چگونه ادبیات عاشقانه‌ی فارسی هم‌زمان میدان بازنمایی ستم، آرزو، مقاومت و رؤیای برابری بوده است.

چرا باید کتاب سیمای معشوق در شعر فارسی را بشنویم؟

شنیدن این کتاب صوتی برای کسانی که می‌خواهند فراتر از لذت معمول از شعر فارسی، به لایه‌های پنهان آن نزدیک شوند، فرصتی کم‌نظیر فراهم می‌کند. در این اثر، معشوق دیگر فقط «یار زیبارو» نیست، بلکه به‌عنوان نشانه‌ای از تصویر خدا، قدرت، جنسیت و ساختارهای فرهنگی جامعه‌ی ایرانی خوانده می‌شود. شنونده در طول کتاب با این پرسش روبه‌رو می‌شود که چرا در شعر فارسی، معشوق تا این اندازه ستمگر و عاشق تا این حد ستم‌پذیر تصویر شده است و این الگو چه نسبتی با الهیات، عرفان، سیاست و روابط روزمره دارد. کتاب سیمای معشوق در شعر فارسی همچنین به شنونده کمک می‌کند سیر تحول عشق و معشوق را از رابعه تا فروغ و شاملو دنبال کند و بفهمد که چگونه معشوق از فردی زمینی و مشخص، به الگوی کلیشه‌ای و اغلب مذکر و عرفانی تبدیل شده و سپس در شعر معاصر دوباره زمینی، انسانی و برابر شده است. این کتاب صوتی با ترکیب شعرخوانی، تحلیل تاریخی، بحث‌های نظری و مثال‌های متنوع، ذهن شنونده را به مقایسه‌ی دوره‌ها و سبک‌ها دعوت می‌کند و امکان می‌دهد که شنونده نگاه خود را به عشق، معشوق و حتی تصویر خدا بازاندیشی کند. از سوی دیگر، این کتاب صوتی برای کسانی که به دنبال فهم بهتر نسبت میان زبان و جنسیت هستند، نمونه‌ای زنده از تأثیر ساختار زبان فارسی بر ابهام جنسیتی معشوق ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد چگونه همین ابهام، هم امکان‌های تازه‌ای برای تعبیر و هم زمینه‌هایی برای مناقشه و سوءبرداشت فراهم کرده است. شنیدن این اثر می‌تواند نقطه‌ی شروعی برای خواندن دوباره‌ی شعرهای آشنا باشد؛ این‌بار با حساسیت بیشتر نسبت به اینکه پشت هر «یار»، «معشوق»، «دلبر» و «خدا» چه پیش‌فرض‌هایی پنهان شده است.

شنیدن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

شنیدن این کتاب صوتی به کسانی پیشنهاد می‌شود که به شعر فارسی، عرفان و تاریخ ادبیات علاقه‌مند هستند و می‌خواهند نگاه تحلیلی‌تری به مفهوم عشق و معشوق پیدا کنند. همچنین به دانشجویان ادبیات، الهیات، فلسفه و مطالعات فرهنگی پیشنهاد می‌شود که در پی درک نسبت میان ادبیات، دین، جنسیت و قدرت هستند. به کسانی نیز پیشنهاد می‌شود که دغدغه‌ی بازاندیشی در تصویر خدا، رابطه‌ی عاشق و معشوق، و الگوهای نابرابر ناز و نیاز در فرهنگ ایرانی دارند و مایل‌اند این موضوعات را از خلال شعر و گفت‌وگو دنبال کنند. شنونده‌هایی که به درس‌گفتارهای تحلیلی، فضای کلاس‌محور و ترکیب شعرخوانی و بحث نظری علاقه دارند، از این کتاب صوتی بهره‌ی بیشتری خواهند برد.