کتاب بانک‌ تهیدستان؛ وام‌های کوچک، ابزار مبارزه با فقر جهانی

محمد یونس، اقتصاد‌دان و متفکر برجسته بنگلادشی در مقدمه کتابش، «بانک تهیدستان» نوشته است: «من معتقدم که ساختن جهانی بدون فقر، قطعا امکان‌پذیر خواهد بود، زیرا فقر توسط خود فقیران ایجاد نمی‌شود، بلکه فقر عمدتاً معلول سیاست‌های نادرستی‌ست که برای اداره جوامع به کار گرفته می‌شود.» یونس یکی از برجسته‌ترین پیشروان مبارزه با فقر در سطح بین‌المللی محسوب می‌شود. کوشش‌های مؤثر این اقتصاددان مسلمان بنگلادشی در مبارزه با فقر، باعث شد که در سال ۲۰۰۷ جایزه صلح نوبل به وی اعطا شود. محمد یونس با تأسیس یک بنیاد خیریه غیردولتی به نام «گرامین‌بانک» (Gramin Bank) توانسته است جهش بزرگی در فقرزدایی در بنگلادش ایجاد کند (گرامین در زبان بنگلادشی به معنای کشاورز است). فعالیت گرامین‌بانک، بر خلاف باور رایج در سیستم‌های بانکداری موجود، بر مبنای اعطای وام و نیز دیگر خدمات بانکی به فقیران قرار دارد؛ به این ترتیب گرامین بانک که اولین بانک تخصصی ویژه فقیران محسوب می‌شود، تا به امروز توانسته است بیش از پنج میلیون فقیر بنگلادشی را تحت پوشش بگیرد که بالغ بر ۹۰ درصد از آنان را زنان سرپرست خانوار تشکیل می‌دهند. این بنیاد خیریه موفق اکنون در بیش از ۵۰ کشور شعبه دارد و صدها موسسه خیریه در سراسر دنیا برای مدیریت آن بخش از فعالیت‌های خیریه خود که به پرداخت وام خوداشتغالی مربوط می‌شود، از الگوی گرامین‌بانک استفاده می‌کنند. در این کتاب، محمد یونس از خاطرات خود درباره چگونگی متحول شدن زندگی‌اش برای کمک به فقیران، چگونگی پایه‌گذاری و رشد گرامین بانک و نیز مکانیزم‌های مورد استفاده در گرامین‌بانک می‌پردازد. این اثر پس از اولین انتشارش در سال ۲۰۰۳به سرعت در فهرست پرفروش‌ترین‌های آمازون قرار گرفت و تبدیل به پنجمین کتاب پرفروش در حوزه توسعه اقتصادی شد. ۱- بررسی چالش‌های یونس و همکارانش در تأسیس گرامین بانک؛ ۲- مکانیسم‌هایی که باعث موفقیت micro-credit (هسته اصلی بانکداری در گرامین) شده است. ۳- راهنمایی‌ها و تجربیات ارزشمندی که یونس، به هر کس که خواهان پیوستن به وی، در حذف فقر و فرستادن آن به موزه‌هاست، ارائه می‌دهد. مطالعه این کتاب می‌تواند نکات کاربردی زیادی برای افزایش بهره‌وری فعالیت‌های خیریه به دست دهد.