کتاب کجای شب پنهان شوم

کتاب کجای شب پنهان شوم نوشته حمیرا قادری، تجربه‌ی زنی نویسنده و مادر را از روزهای نزدیک‌شدن طالبان و سقوط کابل روایت می‌کند. قادری از خانه، فرزند و شهری می‌نویسد که برای ماندن در آن زندگی ساخته بود؛ جایی که پیگیری حق حضانت، نوشتن داستان و تدارک یک جشن هنوز ادامه داشت. مسئله‌ی اصلی این روایت، فاصله‌ی میان خبر سقوط یک شهر و تجربه‌ی زیستن در دل آن خبر است. نشر برج این کتاب را منتشر کرده است. خاطره‌ی محرومیت‌های گذشته نیز در سراسر روایت، ترس از تکرار را پررنگ می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب کجای شب پنهان شوم

کتاب کجای شب پنهان شوم روایت اول‌شخص حمیرا قادری از فروپاشی امنیت و امید در زندگی روزمره است. نویسنده به‌جای محدودکردن سقوط افغانستان به جابه‌جایی قدرت، پیامدهای این اتفاق را در خانه، روابط نزدیک و احساس آدم‌ها دنبال کرده است. تلفن برادرش از هرات، تصویرهای منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی و سکوت مقام‌های حکومتی، هرکدام راهی برای ورود بحران به آپارتمان او در کابل می‌شوند. خانه در این روایت فقط محل اقامت نیست؛ نشانه‌ی استقلال زنی است که برای سرپرستی پسرش و بازپس‌گرفتن دارایی‌هایش جنگیده است. خطر ازدست‌رفتن این خانه، معنایی فراتر از ترک یک ساختمان پیدا می‌کند. روایت همچنین تصویر مهاجری را به پرسش می‌کشد که گویی همیشه آماده‌ی رفتن بوده است. قادری از تعلق، سرمایه‌گذاری عاطفی و مادی برای ماندن و باور به امکان تغییر سخن می‌گوید. او ترس، خشم، درماندگی و لحظه‌های امیدواری خود را کنار هم نگه می‌دارد و چهره‌ای همیشه مسلط و بی‌هراس از خود نمی‌سازد.
کتاب کجای شب پنهان شوم در فصل‌های شماره‌گذاری‌شده، از جمله از هر طرف که رفتم جز وحشتم نیفزود، مرا امید وصال تو زنده می‌دارد و اگر شراب خوری جُرعه‌ای فَشان بر خاک، میان رخدادهای کابل و خاطرات هرات رفت‌وبرگشت دارد. گذشته برای راوی پرونده‌ای بسته نیست؛ خبرهای تازه، خاطره‌ی محرومیت از مدرسه، محدودشدن دیدار دختران و حذف زنان از شهر را دوباره فعال می‌کنند. توصیف‌های حسی نیز این پیوند را ملموس کرده‌اند: درد بدن، بی‌خوابی، گرمای هوا و صدای تیراندازی، ترس را از مفهومی کلی به تجربه‌ای جسمانی تبدیل می‌کنند. گفت‌وگوهای خانوادگی و واژه‌های رایج در افغانستان، فضای اجتماعی روایت را شکل می‌دهند. سیاوش، برادران راوی، زنان همسایه و دختر گل‌فروش، هریک نسبت متفاوتی با خطر دارند؛ یکی امنیت را در ارتفاع آپارتمان می‌جوید و دیگری هنوز برای گسترش کارش نقشه می‌کشد. نویسنده در کنار اعتراض به طالبان، نگاه انتقادی خود را متوجه ناکارآمدی حکومت، مناسبات قدرت و محدودیت‌های عرفی نیز کرده است. حاصل، مواجهه با سقوط از جایگاه کسی است که هم مادر است، هم نویسنده و هم صاحب زندگی‌ای که نمی‌خواهد از دست بدهد.

خلاصه داستان کجای شب پنهان شوم

حمیرا قادری در کتاب کجای شب پنهان شوم، سقوط را فرایندی نشان می‌دهد که پیش از تصرف شهر، در احساس امنیت و تصور آینده آغاز می‌شود. خبرهای هرات، نگرانی برای خانواده و نزدیک‌شدن طالبان، زندگی او در کابل را دگرگون می‌کنند. او همچنان پسرش را به مدرسه می‌فرستد، پرونده‌ی مالی‌اش را پیگیری می‌کند و به کارهای ناتمامش فکر می‌کند؛ اما هر خبر، ادامه‌ی این زندگی را نامطمئن‌تر می‌سازد. خاطرات دوره‌ی پیشین سلطه‌ی طالبان نیز نشان می‌دهند که ترس زنان فقط واکنش به خطری احتمالی نیست و ریشه در تجربه‌ی محرومیت دارد. دغدغه‌ی محوری روایت، ثبت زندگی‌هایی است که پشت عنوان‌های سیاسی ناپدید می‌شوند. نویسنده بر حق بیان اندوه و ضرورت به‌یادآوردن پافشاری می‌کند؛ نوشتن برای او هم بازگشت به زخم است و هم مقابله با فراموش‌شدن زندگی مردم.

چرا باید کتاب کجای شب پنهان شوم را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب کجای شب پنهان شوم را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• روایت، تأثیر سقوط سیاسی بر جزئیات زندگی یک مادر و فرزند را نشان می‌دهد.
• خاطرات هرات، ریشه‌ی ترس زنان از بازگشت محدودیت‌ها را روشن می‌کنند.
• تجربه‌ی دادخواهی راوی، موانع عرفی احقاق حقوق زنان را آشکار می‌کند.
• توصیف خانه و محله، معنای تعلق و دشواری ترک وطن را ملموس می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب کجای شب پنهان شوم به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به خاطرات شخصی و روایت‌های زنان افغانستان.
• خوانندگان پیگیر پیامدهای انسانی جنگ و مهاجرت اجباری.
• مخاطبان علاقه‌مند به مسائل حقوق زنان، مادری و دادخواهی.
• کسانی که می‌خواهند تجربه‌ی ازدست‌رفتن خانه و امنیت را بهتر بشناسند.

بخشی از کتاب کجای شب پنهان شوم

«می‌دانم که این جمع‌شدن‌ها روزی رؤیا می‌شود. بعدازظهر، در قلعه‌نُه‌برجه می‌نشینم پای بوته‌های لاله‌عباسی و گل‌های پتونی. به‌قول مادر، یک بار که تخم این گل روی خاک باغچه بریزد، بعد از آن هر بهار لاله‌عباسیِ سوسنی و سفید و صورتی مهمان خانه است. مادر گل‌های رنگارنگ پتونی باغچه‌شان را پیش از جنگ شوروی به یاد دارد؛ پتونی‌ها مادر را به نوجوانی‌اش پیوند می‌دهد، به باغچهٔ هنوزنسوخته.
از روی زمین دانه‌های گل را جمع می‌کنم. در هیچ‌جای افغانستان باغ و باغچه‌ای ندارم. در عوض، سیاوش برای کارخانگیِ ساینسِ مکتبش در گلدان‌های روی بالکن چند بوتهٔ نخود کاشته است. باید عکس‌های مراحل رشد بوته‌ها را به معلمش ارائه دهد. قول داده بعد از پایان پروژه، نخودهایش را برای شوربای روز جمعه درو کند.
سکوتِ باغ گاهی با همهمهٔ خفیف شاخه‌ها و جیک‌جیکِ گنجشکان در هوای داغ بعدازظهر می‌شکند. زردآلوهای قیسیِ درخشانِ لای شاخه‌ها، سیب‌های سرخ و آلوهای قطره‌طلا خبر از شورِ تابستان می‌دهند. در این بین جوی آبْ زن ترسیدهٔ بدون محرمی است که بی‌سروصدا از زیر بوته‌ها و درختان می‌گذرد.
تخم‌های لاله‌عباسی را کف دستم می‌شمارم. پنج تا برای باغچهٔ مادر، پنج تا برای خودم. می‌خواهم تابستان در تابستان، پای همین بوته‌ها، تخم‌های گل‌ها را بشمارم؛ نمی‌خواهم سرم را بالا بگیرم. نمی‌خواهم بدانم چرا در قلعه‌نُه‌برجه تجمع کرده‌ایم. نمی‌خواهم بدانم طالب زمستانِ سیاهِ باغ‌های هرات شده است. می‌خواهم نیرویی مرا پرتاب کند به هزار تابستان جلوتر، یا به هزار تابستان عقب‌تر. ده دانهٔ دیگر می‌چینم؛ یک، دو، سه، چهار... اگر ذهنم را نبرم سمت گل‌ها و اعداد، از غصهٔ هرات می‌میرم.»