کتاب چرند پرند

کتاب چرند پرند نوشته علی اکبر دهخدا، مجموعه‌ای از نوشته‌های طنز سیاسی و اجتماعی است که پشت شوخی‌ها و کنایه‌هایش، گرفتاری‌های مردم و مناسبات قدرت را نشان می‌دهد. دهخدا در این نوشته‌ها از ضرب‌المثل، گفت‌وگو و شخصیت‌هایی مانند دخو استفاده کرده است تا فقر، خرافه، فساد و ترس از بیان حقیقت را موضوع نقد قرار دهد. جواد مجابی در مقدمه، ویژگی‌های طنز دهخدا و پیوند این نوشته‌ها با روزنامه‌نگاری را بررسی کرده است. نشر چهل کلاغ این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب چرند پرند

کتاب چرند پرند مجموعه‌ای از مقاله‌ها و قطعه‌های طنز علی اکبر دهخداست که مسائل اجتماعی و سیاسی را از میان حرف‌ها، نگرانی‌ها و تناقض‌های زندگی مردم بیرون می‌کشد. نوشته‌ها به فضای مشروطه و فعالیت روزنامه‌ی صور اسرافیل پیوند دارند؛ فضایی که در مقدمه‌ی جواد مجابی، محل برخورد خواست آزادی و عدالت با استبداد و منافع صاحبان قدرت توصیف شده است. مجابی این مجموعه را حلقه‌ی ارتباط طنز ادبی و طنز مطبوعاتی می‌داند. مقدمه‌ی او، زیر عنوان‌هایی مانند «معجزه‌ی زبانی دهخدا»، «روزنامه‌نگاری دهخدا» و «موضوعات و تأملات در چرند پرند»، زمینه‌ی شناخت این پیوند را فراهم می‌کند. فهرست مجموعه، نوشته‌های شماره‌گذاری‌شده تا شماره‌ی ۳۲ و سه نوشته از دوره‌ی جدید را در بر می‌گیرد. صورت نوشته‌ها نیز متنوع است: مکتوب شهری، اخبار شهری، اعلان، جواب نامه و قطعه‌ی منظوم، هریک جایگاهی برای طرح انتقاد پیدا می‌کنند. این تنوع باعث می‌شود نقد اجتماعی فقط در قالب توضیح و استدلال پیش نرود، بلکه از دل موقعیت و رفتار اشخاص شکل بگیرد.
کتاب چرند پرند خنده را از فاصله‌ی میان ادعا و عمل می‌سازد. راوی گاهی چنان از رفتار بزرگان دفاع می‌کند که همان دفاع، نادرستی رفتارشان را آشکار می‌سازد. او گاهی نیز خودش را ناآگاه نشان می‌دهد تا سؤال‌هایی ظاهراً ابتدایی، تناقض‌های پذیرفته‌شده را برملا کنند. دخو، دمدمی، خرمگس و دیگر صداهای حاضر در نوشته‌ها، هریک بخشی از این میدان گفت‌وگو را می‌سازند. ضرب‌المثل‌ها و تعبیرهای کوچه‌وبازار در کنار عبارت‌های رسمی و تعبیرهای ادبی قرار می‌گیرند؛ همین برخورد، فاصله‌ی مردم با صاحبان منصب را محسوس می‌کند. درون‌مایه‌ها از گرسنگی و محرومیت تا سوءاستفاده از باورهای دینی، وابستگی سیاسی و خاموش‌کردن اعتراض گسترده‌اند. دهخدا تنها رفتار حاکمان را زیر سؤال نمی‌برد؛ عادت به تحمل ستم، ترس و همراهی مردم با مناسبات ناعادلانه نیز در معرض نقد قرار می‌گیرد. خواندن این مجموعه، توجه به معنای پنهان تعریف‌ها، تعارف‌ها و انکارها را می‌طلبد؛ زیرا راوی همیشه همان چیزی را منظور ندارد که در ظاهر می‌گوید.

خلاصه کتاب چرند پرند

چرند پرند نشان می‌دهد که فساد چگونه پشت نام‌های آبرومند و توجیه‌های عادی پنهان می‌شود. راوی در یک نوشته، ادعای کشف داروی ترک تریاک را پیش می‌کشد و از همان منطق معیوب برای توضیح محروم‌کردن مردم از نان مناسب و خدمات درمانی استفاده می‌کند. نامه‌ای دیگر، رقابت بر سر لقب را به موضوع وابستگی و خدمت به بیگانگان گره می‌زند. دمدمی نیز از یک طرف خواهان آگاه‌کردن مردم است و از طرف دیگر، از پیامدهای نوشتن حقیقت می‌ترسد. نوشته‌های مجموعه، مسئله‌ای مشترک را دنبال می‌کنند: قدرت چگونه ستم را طبیعی جلوه می‌دهد و منفعت، نادانی یا ترس چگونه به ماندگاری این وضعیت کمک می‌کند. طنز دهخدا این سازوکار را از خلال حرف‌هایی آشکار می‌سازد که گویندگانشان گاه معنای واقعی آن‌ها را نمی‌فهمند.

چرا باید کتاب چرند پرند را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب چرند پرند را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• نوشته‌ها نمونه‌هایی از کاربرد اغراق، وارونه‌گویی و تکرار در طنز سیاسی را نشان می‌دهند.
• خواننده رابطه‌ی ترس، منفعت و سکوت در برابر فساد را بررسی می‌کند.
• قالب‌های نامه، اعلان و خبر، امکان مقایسه‌ی شیوه‌های گوناگون بیان انتقاد را فراهم می‌کنند.
• مقدمه‌ی جواد مجابی، پیوند طنز دهخدا با مطبوعات و فرهنگ مردم را توضیح می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب چرند پرند به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به طنز سیاسی و اجتماعی فارسی.
• خوانندگانی که پیوند ادبیات و مطبوعات مشروطه را دنبال می‌کنند.
• کسانی که به بررسی ریاکاری، مناسبات قدرت و واکنش مردم به ستم علاقه دارند.