کتاب سم شپارد و زیبایی شناسی اجرا

کتاب سم شپارد و زیبایی شناسی اجرا نوشته اما کریدن و ترجمه مسلم آئینی در انتشارات علمی و فرهنگی منتشر شده است. نویسنده در این اثر نمایشنامه‌های شپارد را از دریچه‌ی سوررئالیسم و ارتباط تئاتر با هنرهای بصری بررسی می‌کند. مسئله‌ی اصلی، فقط شناسایی تصاویر عجیب نیست؛ کریدن می‌پرسد این تصاویر چگونه واقعیت صحنه را تغییر می‌دهند و اضطراب، هویت و روابط قدرت را آشکار می‌کنند. مقایسه‌ی نمایشنامه‌ی شهر فرشته با فیلم سگ اندلسی، یکی از مسیرهای بررسی پیوند نمایش و تصویر در این پژوهش است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سم شپارد و زیبایی شناسی اجرا

کتاب سم شپارد و زیبایی شناسی اجرا (به انگلیسی: Sam Shepard and The Aesthetics of Performance) پژوهشی در نقد تئاتر است که اما کریدن در مرکز آن، رابطه‌ی نمایشنامه‌های شپارد با اصول زیبایی‌شناختی سوررئالیسم را قرار داده است. نویسنده به کاربرد رایج صفت سوررئال برای توصیف آثار این نمایشنامه‌نویس بسنده نمی‌کند. او می‌خواهد نشان دهد تناقض، هم‌زمانی، اشیای نامتجانس و برهم‌خوردن نسبت‌های مکانی و زمانی، چه نقشی در تجربه‌ی تماشای نمایش دارند.

صحنه در این بررسی، محل بازنمایی اتفاقات نیست؛ نور، صدا، حرکت و اشیا نیز در ساخته‌شدن معنا سهم دارند. کریدن در تحلیل آثار اولیه، اضطراب درونی شخصیت‌ها را در نسبت با تهدیدهای بیرونی می‌سنجد و توضیح می‌دهد که چگونه یک تصویر می‌تواند چند واقعیت متفاوت را هم‌زمان پیش چشم بگذارد.

اما کریدن همچنین پیوند تجربه‌گرایی شپارد با آرتو، برشت و بکت را دنبال می‌کند. این مسیر، تصویر عمومی شپارد به‌عنوان نویسنده‌ای وابسته به اسطوره‌های غرب امریکا را پیچیده‌تر می‌کند. توجه به شیوه‌ی حضور تماشاگر نیز بخشی از بحث است؛ مخاطب باید میان عناصر ظاهراً پراکنده‌ی صحنه رابطه برقرار کند، نه اینکه فقط داستانی آماده را دنبال کند.

کتاب سم شپارد و زیبایی شناسی اجرا شش فصل دارد. فصل نخست، با عنوان سوررئالیسم و نخستین نمایشنامه‌های سم شپارد، آثاری مانند مادر ایکاروس، صلیب سرخ و باغ سنگی را بررسی می‌کند. فصل دوم به اسطوره، آیین، ماسک و جست‌وجوی خویشتن اختصاص دارد. فصل سوم، نمایشنامه‌های خانوادگی را از منظر جنسیت، مردانگی و جایگاه زنان بازخوانی می‌کند؛ بحثی که اتهام زن‌گریزی به شپارد را نیز دربرمی‌گیرد. فصل چهارم، شهر فرشته را در کنار سینمای لوئیس بونوئل و به‌ویژه سگ اندلسی قرار می‌دهد. فصل پنجم، ارتباط با بکت و همکاری جوزف چایکین را به مسئله‌ی نارسایی زبان پیوند می‌زند. فصل ششم نیز وضعیت شوک و سیمپاتیکو را باتکیه‌بر نظریه‌های باتای درباره‌ی هزینه‌های غیرمولد تحلیل می‌کند.

دامنه‌ی بررسی به آثار مشهور محدود نیست و نمایشنامه‌های کمترشناخته‌شده نیز در استدلال نویسنده جای دارند. خواننده در این فصل‌ها با پیوند تحلیل متن، جزئیات اجرا و مقایسه‌ی میان هنرها روبه‌رو می‌شود؛ پیوندی که امکان بررسی ادعاهای نظری را در نمونه‌های مشخص فراهم می‌کند.

خلاصه کتاب سم شپارد و زیبایی شناسی اجرا

کریدن استدلال می‌کند که واقعیت در نمایشنامه‌های شپارد، امری ثابت و قابل‌اعتماد نیست. شخصیت‌ها میان خاطره، خیال و موقعیت بیرونی حرکت می‌کنند و صحنه می‌تواند اضطراب‌های پنهان را به تصویرهای محسوس تبدیل کند. کتاب سم شپارد و زیبایی شناسی اجرا این ایده را از چند مسیر دنبال می‌کند: تغییر کارکرد اشیا، آشکارشدن ساختگی‌بودن نمایش، بحران نقش‌های جنسیتی و ناتوانی کلمات در انتقال تجربه.

نویسنده در بررسی همکاری شپارد و چایکین، به صدا، موسیقی و بیان گسسته توجه دارد؛ عناصری که امکان بیان را به جمله‌های متعارف محدود نمی‌کنند. او همچنین نشان می‌دهد که خانواده، جنگ، مصرف‌گرایی و اسطوره‌های امریکایی چگونه در شکل اجرا حضور پیدا می‌کنند. حرف اصلی پژوهش این است که سوررئالیسم در این آثار، صرفاً مجموعه‌ای از اتفاقات نامعمول نیست؛ شیوه‌ای برای زیر سؤال بردن واقعیت پذیرفته‌شده و آشکارکردن تعارض‌های درونی و اجتماعی است.

چرا باید کتاب سم شپارد و زیبایی شناسی اجرا را بخوانیم؟

دلایل خواندن این پژوهش را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب رابطه‌ی نور، صدا، اشیا و تصویر را در شکل‌گیری معنای نمایش بررسی می‌کند.
• مقایسه‌ی تئاتر شپارد با نقاشی و سینما، نمونه‌هایی مشخص برای مطالعه‌ی ارتباط میان هنرها فراهم می‌کند.
• بحث جنسیت، امکان تأمل درباره‌ی بازنمایی زنان و بحران مردانگی را گسترش می‌دهد.
• تحلیل نارسایی زبان، نقش بیان غیرکلامی را روشن‌تر می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• دانشجویان تئاتر که به تحلیل متن و عناصر اجرا علاقه دارند، مخاطبان این پژوهش‌اند.
• پژوهشگران هنرهای بصری که پیوند سوررئالیسم با نمایش را دنبال می‌کنند، می‌توانند از مقایسه‌های این کتاب استفاده کنند.
• علاقه‌مندان آثار شپارد که درباره‌ی هویت، جنسیت و روابط قدرت سؤال دارند، مخاطبان دیگر این پژوهش‌اند.

بخشی از کتاب سم شپارد و زیبایی شناسی اجرا

«زبان‌ها و صداهای مختلف در این اثر مشترک بیانگر امیال و درونیات، حالات و نقش‌های مختلف آدمی در زندگی روزمره است. همنشینی صداها و بیان هر کدام از روایت‌ها در کنار صدای موسیقی و استفاده از ساز درام (پرکاشن) و نواختن سنج‌ها، این اثر را در دو حوزهٔ زبانی و بیانی و همچنین اجرا برجسته‌تر کرده است. زبان‌ها به عبارتی تصویری نمادین از انسان معاصر را در مقابل دیدگان مخاطب قرار می‌دهد و در لابلای گفت‌وگوهای بی‌سر و ته و عاری از معنایی منطقی، جهانی را بازسازی می‌کند که انسان دیگر در آن نقش اصلی را بازی نمی‌کند، بلکه این جهان و مناسبات آن است که او را رهبری می‌کند. نمایشنامهٔ زبان‌ها تصویری چندتکه و لایه‌لایه از وضعیت بشر را ترسیم می‌کند؛ دنیایی نمادین که در آن نقش و کارکرد زبان مهم‌ترین عنصر معناساز و شناختی به حساب می‌آید. لابلای جملات نامفهوم گوینده ارجاعاتی نمایان وجود دارد که در آن به مسائل مورد علاقهٔ نویسندگان و بازگویی پدیده‌هایی از جنس نقد جامعهٔ معاصر امریکا پرداخته می‌شود. هویت امریکایی در مسیری رو به فروپاشی نشان داده شده است. این هویت غرب حقیقی و چهرهٔ عریان، این بار با شیوه‌ای جدید از طریق کلمات افشا می‌شود و تجربهٔ دراماتیک و متفاوت آن با آهنگ کلام و ضرباهنگ موسیقی و ریتم کلمات، وضعیت جدیدی را پیش روی مخاطب آگاه و هدفمند قرار می‌دهد که همانا تصویری پانورامیک (همه‌جانبه) را خلق می‌کند.»