کتاب خدا

کتاب خدا (My God) نوشته مهاتما گاندی و مجموعه‌ای از تأملات او درباره‌ی حقیقت، ایمان و پیوند باور دینی با رفتار انسان است. گاندی شناخت خدا را از پرسش درباره‌ی شیوه‌ی زندگی جدا نمی‌کند؛ صداقت، پرهیز از خشونت و خدمت به تهیدستان برای او بخشی از همین جست‌وجو هستند. شهرام نقش تبریزی این کتاب را ترجمه و نشر نی آن را منتشر کرده است. یکی از پرسش‌های محوری اثر، تفاوت دو عبارت «خدا حقیقت است» و «حقیقت خداست» است؛ تفاوتی که جایگاه حقیقت‌جویی را در اندیشه‌ی نویسنده روشن می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب خدا اثر مهاتما گاندی

کتاب خدا (آن‌گونه که من می‌فهمم) تأملات مهاتما گاندی درباره‌ی امر الهی را در قالب نوشته‌هایی کوتاه، جستارهایی شخصی و پاسخ به پرسش‌ها عرضه کرده است. این کتاب ۱۸ بخش شماره‌گذاری‌شده دارد و موضوعات آن از معنای خدا تا نیایش، قوانین الهی، رواداری مذهبی و خدمت به دیگران را در بر گرفته است. موضوع سخن مهاتما گاندی فقط تعریف خدا نیست؛ او نسبت این تعریف را با وجدان، اختیار، رنج و مسئولیت انسان نیز بررسی کرده است.

مهاتما گاندی گاهی از تجربه‌ی خود سخن می‌گوید و گاهی برای توضیح یک مفهوم به تصویرهایی همچون قطره و اقیانوس یا نور و تاریکی متوسل می‌شود. لحن سخنان او اغلب بیان اعتقاد شخصی است و نه ارائه‌ی نتیجه‌ای که همه ناگزیر به پذیرش آن باشند. این نویسنده در کنار اطمینان به ایمان خود، محدودیت شناخت انسان را به رسمیت شناخته است. همراهی یقین شخصی و اعتراف به ناتوانی در توصیف خدا، یکی از محورهای قابل‌توجه کتاب خدا است.

کتاب خدا (آن‌گونه که من می‌فهمم) رابطه‌ی معنویت و زندگی جمعی را از رهگذر موضوعاتی گوناگون دنبال می‌کند. مهاتما گاندی در بخش نیایش، میان تکرار زبانی نام خدا و حضور قلب تفاوت می‌گذارد و در بخش عبادتگاه‌ها ارزش ساختمان، تصویر یا تندیس را وابسته به تلقی نیایشگر و کردار متولیان می‌داند. او در بخش مربوط به مذاهب، تنوع راه‌های پرستش را نتیجه‌ی تفاوت انسان‌ها و محدودیت فهم آنان معرفی کرده است.

کتاب خدا دیدگاه‌های مهاتما گاندی درباره‌ی شر و مصائب طبیعی را در بر می‌گیرد. او این موضوعات را از منظر اعتقاد دینی خود توضیح می‌دهد. خواندن کتاب حاضر فرصتی است برای بررسی نسبت باور، داوری اخلاقی و عمل اجتماعی؛ نسبتی که در سخنان گاندی درباره‌ی سیاست، همدلی و پاکسازی درونْ صورت‌های گوناگون پیدا کرده است.

خلاصه کتاب خدا

جست‌وجوی خدا با جست‌وجوی حقیقت پیوند دارد و حقیقت فراتر از راستگویی است؛ اندیشه، سخن و رفتار باید از یک معیار پیروی کنند. ایمان در نظر مهاتما گاندی تنها پذیرش یک عقیده نیست؛ بلکه باید در زندگی نمود پیدا کند. عشق و اهیمسا، به‌معنای عدم‌خشونت، وسیله‌ی نزدیک‌شدن به حقیقت هستند و هدف نمی‌تواند توجیه‌کننده‌ی آسیب‌رساندن به دیگران باشد.

مهاتما گاندی برای شنیدن ندای وجدان شرط‌هایی همچون فروتنی، انضباط و شناخت محدودیت‌های خویش مطرح می‌کند؛ هر ادعای درونی از نظر او اعتبار یکسان ندارد. او خدمت به محرومان را از عبادت جدا نمی‌داند و راه شناخت خدا را در ارتباط با آفریدگان او می‌جوید. هدف گاندی سنجیدن باور دینی در کردار است. او معتقد است ایمان باید در نحوه‌ی برخورد با انسان‌ها و دیگر موجودات زنده آشکار شود.

چرا باید کتاب خدا را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب خدا را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب پیوند عدم‌خشونت با حقیقت‌جویی را در اندیشه‌ی مهاتما گاندی تبیین می‌کند.
• مبحث ایمان و برهان زمینه‌ی اندیشیدن به تفاوت تجربه‌ی درونی و اثبات استدلالی را فراهم می‌کند.
• آرای نویسنده درباره‌ی عبادتگاه‌ها، نقش نماد و نیت نیایشگر را بررسی کرده است.
• خواننده می‌تواند معیارهای مهاتما گاندی برای تمایز رواداری مذهبی از بی‌تفاوتی را بشناسد.

خواندن کتاب خدا را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب خدا به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به اندیشه‌ی مهاتما گاندی که می‌خواهند مبانی دینی دیدگاه‌های اخلاقی او را بشناسند.
• خوانندگانی که درباره‌ی نسبت وجدان، ایمان و مسئولیت اجتماعی پرسش دارند.
• علاقه‌مندان به مباحث رواداری دینی و تفاوت شیوه‌های پرستش.
• کسانی که به تأملات شخصی درباره‌ی حقیقت‌جویی و خویشتن‌داری علاقه دارند.

درباره مهاتما گاندی

مهاتما گاندی (Mahatma Gandhi) ۲ اکتبر ۱۸۶۹ (برابر با ۱۰ مهر ۱۲۴۸) دیده به جهان گشود. او هدایت سیاسی و معنویت مردم هند را در مسیر رهایی از سلطه‌ی استعماری امپراتوری بریتانیا بر عهده گرفت. گاندی در تمامی دوران حیات خویش توسل به هرگونه اقدام تروریستی و خشونت‌آمیز برای دست‌یابی به اهداف را نفی کرد. اندیشه‌ی مبارزه‌ی مسالمت‌آمیز و بی‌خشونت او جنبش‌های مقاومت مدنیِ متعددی را در سراسر جهان تحت‌تأثیر قرار داده است. گاندی در ژانویه‌ی ۱۹۴۸ (مصادف با ۹ بهمن ۱۳۲۶) چشم از جهان بست.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره نویسنده

آلبرت اینشتین (Albert Einstein) مهاتما گاندی را روشن‌بین‌ترین سیاستمدار عصر خود می‌دانست و شیفته‌ی روش‌های مبارزه‌ی مسالمت‌آمیز و اصل عدم‌خشونت (ساتیاگراها) او بود. این دانشمند باور داشت که گاندی روشی کاملاً انسانی و نوین برای آزادی ملت‌های زیر ستم ابداع کرده که متکی بر نیروی اخلاقی است. او در نامه‌نگاری‌هایش به گاندی ابراز امیدواری کرد که الگوی او مرزها را درنوردد و جایگزین جنگ شود. آلبرت اینشتین در ستایش مشهور خود تأکید کرد که نسل‌های آینده به‌سختی باور خواهند کرد که چنین انسانی زمانی روی زمین گام برداشته است و نفوذ اخلاقی او از قدرت‌های ویرانگر پایدارتر خواهد بود.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب خدا منتشر شده است؟

این کتاب با عنوان خدا، آنگونه که می‌فهمم با ترجمه‌ی رامین زاهدی توسط نشر در قلم در سال ۱۴۰۴ منتشر شده است.

بخشی از کتاب خدا

«۱۱. خدا و شیطان

خدا، در معنای دقیق علمی، هم در بطن خیر و نیکی هست و هم در دل شرّ و پلیدی. همان‌گونه که چاقوی جرّاح به حکم و فرمان خدا زخم را می‌شکافد، خنجر قاتل نیز به امر اوست که خون می‌ریزد. اما تا آنجا که به انسان مربوط می‌شود، این نیکی‌ها و پلیدی‌ها ناسازگار با هم و متمایز از یکدیگرند و نمادی هستند از نور و تاریکی، از خدا و شیطان.

(هاریجان، ۲۰ فوریه ۱۹۳۷، ص ۲۹)

من خدا را به‌صورت یک شخص تجسدیافته تلقی نمی‌کنم. در نگاه من، حقیقتْ خداست. خدا و قانون او نیز دو پدیده یا واقعیت جدا از یکدیگر نیستند، برخلاف پادشاهان زمینی و قوانین آن‌ها که این‌چنین‌اند. خدا یک اندیشه است، او خودِ قانون است. هم از این روست که چنین تصوری که خدا قانون را نقض می‌کند محال و ناممکن است. این‌گونه نیست که او برای اَعمال ما قانون وضع کند و بر آن‌ها حکم براند و سپس خود را واپس کشد.»