کتاب نوآوری در نصیحت

کتاب نوآوری در نصیحت به کوشش سیدرضا باقریان موحد، مجموعه‌ای از پندهای کوتاه دانش‌آموزان و دانشجویان است که مفاهیم اخلاقی را به ویژگی‌های اشیا، نشانه‌های نگارشی، اعداد و پدیده‌های پیرامون پیوند می‌دهند. نقطه‌ی آغاز این مجموعه، پیشنهاد دانش‌آموزی است که از تکرار نمادهای همیشگی نصیحت خسته شده و خواهان ساختن تصویرهای دیگری برای بیان همان ارزش‌هاست. گردآورنده در این تجربه، نقش راهنما و مشوق را داشته و جمله‌ها حاصل مشارکت ۵۰۰ دانش‌آموز و دانشجو هستند. انتشارات کتاب طه این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نوآوری در نصیحت

کتاب نوآوری در نصیحت حاصل تجربه‌ی سیدرضا باقریان موحد در کلاس‌های نگارش است؛ تجربه‌ای که جایگاه دانش‌آموز را از شنونده‌ی اندرز به سازنده‌ی جمله‌های اخلاقی تغییر می‌دهد. گردآورنده در مقدمه، نصیحت‌های پی‌درپی و فرصت‌ندادن به نوجوانان برای بیان اندیشه‌هایشان را نقد کرده است. مسئله‌ی اصلی او، کنارگذاشتن اخلاق نیست؛ مسئله، شیوه‌ی انتقال مفاهیمی است که تکرارشان می‌تواند توجه دانش‌آموزان را کم‌رنگ کند. این مجموعه حدود ۲۰۰۰ جمله از ۵۰۰ دانش‌آموز و دانشجو را در بر می‌گیرد. پدیدآورندگان جمله‌ها از محیط‌های آموزشی مختلف آمده‌اند و تفاوت برداشت‌هایشان در متن دیده می‌شود. قالب غالب، عبارت‌های کوتاهی است که با «باش» یا «نباش» شکل می‌گیرند. یک ویژگی گاهی زمینه‌ی توصیه‌ای مثبت می‌شود و گاهی دستمایه‌ی هشدار؛ بنابراین یک نماد لزوماً معنای اخلاقی ثابتی ندارد. جمله‌ها کنار یکدیگر، شیوه‌های متفاوت فهمیدن یک موضوع را آشکار می‌کنند. طنز، اعتراض، بازی با واژه‌ها و اشاره‌های مذهبی نیز در میان پندها حضور دارند. گردآورنده این نوشته‌ها را فرصتی برای شناخت اندیشه‌های نوجوانان معرفی کرده است، نه صرفاً محصول تکلیف انشا.
کتاب نوآوری در نصیحت پیش از ارائه‌ی پندهای موضوعی، چند بخش مقدماتی دارد: «مقدمه»، «ماجرای تولد این پندنامه»، «اخلاقیات»، «پندنامه»، «تدریس اخلاق: سخنی با وزیر آموزش و پرورش» و «قالب‌هایی برای نوشتن / پندنامه». این بخش‌ها موضوعاتی مانند نقش تخیل در نگارش، پیشینه‌ی اندرزنامه‌ها، گفت‌وگو درباره‌ی ارزش‌های اخلاقی و شکل‌های بیان پند را توضیح می‌دهند. مجموعه سپس به پندنامه‌های موضوعی می‌رسد؛ از آرایه‌های ادبی و اعداد تا خوراکی‌ها، جانوران، وسایل خانه و درس‌های مدرسه. روش تولید جمله‌ها نیز توضیح داده شده است: دانش‌آموزان ابتدا ویژگی‌های موضوع را بررسی می‌کنند و سپس ارتباطی میان آن ویژگی‌ها و مفاهیم اخلاقی می‌سازند. نقد و ارزیابی هم‌کلاسی‌ها بخشی از این فرایند بوده است. این تجربه، دانسته‌های درسی را از حالت اطلاعات حفظ‌شده بیرون می‌آورد و به مصالح نوشتن تبدیل می‌کند. خواننده در کنار پندهای کوتاه، با نمونه‌ای از مشارکت دانش‌آموزان در بحث تربیتی آشنا می‌شود؛ مشارکتی که در آن، اختلاف نظر و امکان بازاندیشی درباره‌ی برداشت‌های معمول جای دارد.

خلاصه کتاب نوآوری در نصیحت

ایده‌ی اصلی کتاب نوآوری در نصیحت این است که مفاهیم اخلاقی می‌توانند از مسیر مشاهده، تخیل و نوشتن دوباره بررسی شوند. ماجرا از پیشنهاد یک دانش‌آموز برای جایگزین‌کردن نمادهای تکراری آغاز می‌شود. معلم ابتدا به ظرفیت این پیشنهاد تردید دارد، اما دانش‌آموزان موضوع را می‌پذیرند و جمله‌هایشان به‌تدریج شکل می‌گیرد. آن‌ها ویژگی‌های مواد، ابزارها و مفاهیم درسی را به رفتارهای انسانی ربط می‌دهند؛ مثلاً کارکرد مکث در ویرگول، زمینه‌ای برای اندیشیدن به تأمل می‌شود. جمله‌ها در کلاس نقد می‌شوند و بخشی از حاصل این فعالیت به مجموعه راه پیدا می‌کند. مقدمه‌ها نیز بر فرصت ابراز نظر، شنیدن دیدگاه نوجوانان و آموزش اخلاق از راه مشارکت تکیه دارند. حرف محوری این تجربه، تبدیل مخاطب نصیحت به کسی است که خودش درباره‌ی ارزش‌ها فکر می‌کند و برای بیانشان عبارت می‌سازد.

چرا باید کتاب نوآوری در نصیحت را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب نوآوری در نصیحت را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• پندهای کوتاه، نمونه‌هایی از پیوند دانسته‌های درسی و تخیل ادبی را نشان می‌دهند.
• شرح تجربه‌ی کلاس، نقش پیشنهاد و نقد دانش‌آموزان در فعالیت نگارش را روشن می‌کند.
• برداشت‌های متفاوت از یک نماد، زمینه‌ی گفت‌وگو درباره‌ی قضاوت‌های اخلاقی را فراهم می‌کنند.
• بخش‌های مقدماتی، شکل‌های گوناگون پندنامه و بیان اندرز را معرفی می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• معلمان نگارش و مربیانی که به مشارکت دانش‌آموزان در بحث‌های اخلاقی اهمیت می‌دهند.
• دانشجویان تربیت معلم که می‌خواهند نمونه‌ای از فعالیت خلاق کلاسی را بررسی کنند.
• علاقه‌مندان به پندنامه‌ها و جمله‌های کوتاه که به برداشت نوجوانان از ارزش‌های انسانی توجه دارند.