کتاب ابوهریره

کتاب ابوهریره (زندگی‌نامه و مرویات) نوشته مهدی عسگری، زندگی یکی از راویان پرحدیث در منابع اسلامی و پرسش‌های مربوط به اعتبار روایت‌های او را بررسی می‌کند. موضوع اصلی فقط شناخت یک شخصیت تاریخی نیست؛ نویسنده نسبت میان جایگاه راوی، تعداد احادیث نقل‌شده و محتوای اعتقادی آنها را نیز دنبال کرده است. انتشارات کتاب طه این کتاب را منتشر کرده است. پژوهش از گزارش‌های زندگی ابوهریره آغاز می‌شود و به بررسی ارتباط او با کعب الاحبار، نظریه‌ی عدالت صحابه و تفسیر برخی احادیث می‌رسد. بحث درباره‌ی حدیث نزول، نمونه‌ای از پیوند نقد حدیث و مباحث خداشناسی در این کتاب است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ابوهریره

کتاب ابوهریره نوشته مهدی عسگری، پژوهشی مختصر درباره‌ی زندگی، جایگاه حدیثی و شماری از روایت‌های منسوب به ابوهریره است. نویسنده هدف خود را آشنایی اولیه‌ی مخاطب با این راوی معرفی کرده و دامنه‌ی بررسی را به همه‌ی اختلاف‌های تاریخی گسترش نداده است. این کتاب سه فصل دارد: زندگی‌نامه و احوالات ابوهریره، مرویات ابوهریره و برخی از مرویات ابوهریره. فصل نخست، گزارش‌هایی درباره‌ی نسب، نام، کنیه، اسلام‌آوردن و احوال شخصی او گرد می‌آورد. اختلاف منابع درباره‌ی نام او و پدرش، بخشی از دشواری بازسازی زندگی این شخصیت را نشان می‌دهد. فصل دوم به کثرت نقل احادیث، ارتباط با کعب الاحبار، برخورد عمر با روایت‌کردن او و دیدگاه‌های شیعه اختصاص دارد. فصل سوم نیز مجموعه‌ای از احادیث عقیدتی و فقهی را موضوع بررسی قرار می‌دهد. نویسنده در میان این دو دسته، توجه بیشتری به احادیث عقیدتی داشته است. نقل گزارش‌های تاریخی، آوردن پاسخ‌های ابوهریره به منتقدان و بررسی گفته‌های شارحان حدیث، شیوه‌ی پیش‌برد بحث را شکل می‌دهند.
کتاب ابوهریره موضعی انتقادی دارد و ارزیابی‌های نویسنده از دیدگاه شیعی مطرح شده‌اند. متن برای طرح نقدها به منابع اهل سنت نیز مراجعه می‌کند؛ بنابراین باید میان گزارش‌های نقل‌شده از منابع و نتیجه‌گیری‌های نویسنده تفاوت گذاشت. یکی از محورهای اصلی، تأثیر نظریه‌ی عدالت صحابه بر پذیرش روایت‌هاست. نویسنده ابتدا تعریف‌هایی از صحابی را نقل کرده و سپس توضیح داده است که پذیرش عدالت همه‌ی صحابه چگونه در ارزیابی احادیث نقش پیدا می‌کند. محور دیگر، مسئله‌ی تشبیه و تجسیم در برخی روایت‌های مربوط به صفات خداوند است. بحث حدیث نزول، اختلاف میان پذیرش ظاهر حدیث، واگذارکردن معنای آن به خداوند و تأویل متناسب با تنزیه الهی را مطرح می‌کند. متن دیدگاه‌هایی از ابن حجر عسقلانی، بدرالدین عینی و ابن تیمیه را در این زمینه کنار یکدیگر قرار داده است. نقل‌های فارسی در متن اصلی و ارجاع‌های کتاب‌شناختی در پاورقی، امکان دنبال‌کردن مأخذ بحث‌ها را فراهم می‌کنند. بخش منابعی برای مطالعه بیشتر نیز آثاری را معرفی می‌کند که بنا بر توضیح نویسنده، بیشتر در دفاع از ابوهریره و روایت‌های او نوشته شده‌اند. این معرفی نشان می‌دهد که موضوع، سابقه‌ای از نقد و دفاع دارد و ارزیابی ارائه‌شده تنها موضع موجود درباره‌ی این راوی نیست.

خلاصه کتاب ابوهریره

پرسش محوری کتاب ابوهریره این است که روایت‌های فراوان یک راوی چگونه باید ارزیابی شوند و جایگاه صحابی چه نقشی در این ارزیابی دارد. بررسی از گزارش‌های زندگی او آغاز می‌شود و به توضیح خودش درباره‌ی کثرت احادیث می‌رسد: ابوهریره، همراهی پیوسته با پیامبر و اشتغال دیگران به معاش را دلیل تفاوت تعداد روایت‌ها می‌داند. نویسنده این پاسخ را نقد می‌کند و سپس ارتباط با کعب الاحبار، احتمال جابه‌جایی منشأ برخی نقل‌ها و اعتراض‌های گزارش‌شده به او را بررسی کرده است. بحث عدالت صحابه، زمینه‌ی ورود به نقد محتوایی احادیث را فراهم می‌کند. نمونه‌ی حدیث نزول نشان می‌دهد که اختلاف فقط بر سر انتساب یک سخن نیست؛ معنای صفات الهی و حدود تأویل نیز محل بحث است. دغدغه‌ی اصلی، سنجیدن اعتبار نقل‌ها بدون بسنده‌کردن به شهرت راوی یا جایگاه اوست.

چرا باید کتاب ابوهریره را بخوانیم؟

• این کتاب گزارش‌های زندگی یک راوی پرحدیث را کنار پرسش‌های مربوط به اعتبار نقل‌های او قرار می‌دهد.
• بحث عدالت صحابه، نقش پیش‌فرض‌های مذهبی در پذیرش حدیث را روشن‌تر می‌کند.
• بررسی حدیث نزول، نمونه‌ای مشخص از اختلاف درباره‌ی صفات الهی و تأویل روایت ارائه می‌دهد.
• ارجاع به منابع تاریخی و حدیثی، امکان پیگیری مأخذ گزارش‌ها و شناخت مبنای نقدهای نویسنده را فراهم می‌کند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• علاقه‌مندان به تاریخ راویان حدیث که شناخت اولیه‌ای از زندگی ابوهریره می‌خواهند.
• خوانندگان علاقه‌مند به اختلاف دیدگاه‌های شیعه و اهل سنت درباره‌ی اعتبار راویان.
• دانشجویان الهیات که مسئله‌ی عدالت صحابه و تفسیر احادیث صفات الهی را دنبال می‌کنند.