کتاب معاویه بن ابی سفیان

کتاب معاویه بن ابی سفیان (بررسی حدیثی- کلامی بر پایه متون اهل سنت) نوشته مهدی عسگری، جایگاه معاویه و گزارش‌های مربوط به رفتار او را از منظر حدیث و کلام بررسی می‌کند. پرسش اصلی پژوهش، نسبت میان فضائل منسوب به معاویه و عملکردی است که نویسنده از منابع اهل سنت نقل کرده است. انتشارات کتاب طه این کتاب را منتشر کرده است. مباحث از شرح مختصر احوال معاویه آغاز می‌شوند و به ارزیابی روایت‌ها، اختلاف‌های فقهی و دیدگاه‌های مدافعان او می‌رسند. نویسنده نقد خود را باتکیه‌بر منابع طرف مقابل پیش می‌برد و گفت‌وگوی میان مذاهب را از مقاصد پژوهش می‌داند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب معاویه بن ابی سفیان

کتاب معاویه بن ابی سفیان نوشته مهدی عسگری، پژوهشی انتقادی درباره‌ی یکی از شخصیت‌های محل اختلاف در تاریخ اسلام است. نویسنده موضوع را صرفاً در محدوده‌ی شرح زندگی نگه نمی‌دارد؛ او گزارش‌های تاریخی را کنار احادیث و تفسیرهای شارحان قرار می‌دهد تا نسبت رفتار معاویه با سنت پیامبر را ارزیابی کند. مقدمه، حدیث مربوط به تغییر سنت به‌وسیله‌ی مردی از بنی‌امیه را نقطه‌ی آغاز بحث قرار داده است. تطبیق این حدیث بر معاویه، مدعای نویسنده است و مباحث بعدی برای توضیح همین مدعا شکل می‌گیرند. منابع حدیثی، تاریخی، تفسیری و کلامی اهل سنت، پشتوانه‌ی اصلی استدلال‌ها هستند. نویسنده در مقدمه توضیح داده است که در متن پژوهش به کتاب‌های عالمان شیعه ارجاع نداده و نمونه‌های انتخاب‌شده را همه‌ی موارد ممکن نمی‌داند. لحن بحث در بخش‌هایی صریح و جدلی است؛ بنابراین مطالعه‌ی این کتاب علاوه‌بر آشنایی با گزارش‌ها، شناخت شیوه‌ی استدلال نویسنده و تمایز نقل منبع از نتیجه‌گیری او را نیز دربرمی‌گیرد.
کتاب معاویه بن ابی سفیان شش فصل دارد: «مختصری از احوال معاویه»، «فضائل معاویه»، «مخالفت‌های معاویه با سنت پیامبر»، «معاویه و سب امیرالمؤمنین علی»، «ابن‌تیمیه و معاویه» و «انحراف از معاویه ملاک تشیع». نتیجه‌گیری، منابعی برای مطالعه‌ی بیشتر، کتابنامه و نمایه نیز در فهرست آمده‌اند. فصل نخست اختلاف گزارش‌ها درباره‌ی اسلام‌آوردن معاویه، نوع کتابت او برای پیامبر و برخی عنوان‌های منسوب به او را مطرح می‌کند. فصل دوم میان ذکر یک ویژگی و اثبات فضیلت تفاوت می‌گذارد و اعتبار سندی روایت‌ها را موضوع بحث قرار می‌دهد. فصل سوم از مسائل فقهی به‌عنوان زمینه‌ی سنجش عملکرد استفاده کرده است. فصل‌های بعدی، بحث را به دشمنی با علی، دفاع‌های ابن‌تیمیه و نقش موضع‌گیری درباره‌ی معاویه در نسبت‌دادن تشیع گسترش می‌دهند. خواننده در این مسیر با نام منابع، نقل‌های عربی، ترجمه‌ی گزارش‌ها و پاسخ نویسنده به توجیه‌های مخالف روبه‌رو می‌شود. تقریظ قیس بهجت العطار نیز در آغاز آمده است. مقدمه، مرز میان نقد تاریخی و توهین به پیروان مذاهب را یادآوری می‌کند و هدف اعلام‌شده‌ی پژوهش را فراهم‌کردن زمینه‌ی گفت‌وگو می‌داند.

خلاصه کتاب معاویه بن ابی سفیان

نویسنده در کتاب معاویه بن ابی سفیان، ابتدا تصویری مختصر از احوال معاویه ارائه می‌دهد و سپس سراغ روایت‌هایی می‌رود که برای اثبات فضائل او به کار رفته‌اند. بحث مرکزی، مقایسه‌ی این تصویر با گزارش‌هایی است که نویسنده آنها را نشانه‌ی مخالفت با سنت پیامبر می‌داند. معامله‌ی طلا و نقره، ملحق‌کردن زیاد به ابوسفیان، لباس‌های ممنوع و افزودن اذان به نماز عید، از نمونه‌های بررسی‌شده هستند. پژوهش همچنین تفسیرهای متفاوت از احادیث مربوط به معاویه را کنار هم می‌آورد؛ یک روایت ممکن است نزد شارحی فضیلت و نزد محدثی دیگر زمینه‌ی نقد تلقی شود. دغدغه‌ی اصلی، سنجش اعتبار این دفاع‌ها و توضیح پیامدهای اعتقادی رفتارهای نقل‌شده است. نتیجه‌گیری‌های انتقادی، دیدگاه مهدی عسگری را بیان می‌کنند و باید از گزارش‌های منابع و نظر شارحان متمایز خوانده شوند.

چرا باید کتاب معاویه بن ابی سفیان را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب معاویه بن ابی سفیان را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نمونه‌هایی از نقد سند و بررسی دلالت احادیث را کنار یکدیگر قرار می‌دهد.
• خواننده تفاوت میان گزارش تاریخی، تفسیر شارح و داوری نویسنده را دنبال می‌کند.
• بحث‌ها پیوند مسائل فقهی با اختلاف‌های اعتقادی درباره‌ی معاویه را نشان می‌دهند.
• ارجاع‌ها مسیر مراجعه به منابع مورد استفاده‌ی پژوهش را مشخص می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• علاقه‌مندان به تاریخ اسلام که می‌خواهند موضع انتقادی نویسنده درباره‌ی معاویه را بشناسند.
• دانشجویان حدیث و کلام که به بررسی سند و تفسیر روایت‌ها علاقه دارند.
• پژوهشگران اختلاف‌های مذهبی که شیوه‌ی استناد به منابع اهل سنت را دنبال می‌کنند.