کتاب ویتگنشتاین و اختلاف نظر میان‌ دینی

کتاب ویتگنشتاین و اختلاف نظر میان‌ دینی (Wittgenstein and Interreligious Disagreement) نوشته گرزد آندریچ، این سؤال را بررسی می‌کند که چرا اختلاف میان پیروان ادیان را نمی‌توان همیشه مانند اختلاف بر سر یک واقعیت تجربی حل کرد. نویسنده از اندیشه‌های ویتگنشتاین برای شناخت تفاوت‌های مفهومی ادیان و امکان گفت‌وگو میان آن‌ها بهره گرفته و بر تفاوت میان مخالفت با یک باور و نپذیرفتن چارچوب معنایی آن باور تأکید می‌کند؛ تفاوتی که بر فهم عقلانیت دینی اثر می‌گذارد. انتشارات کتاب طه این کتاب را با ترجمه جواد طاهری منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ویتگنشتاین و اختلاف نظر میان‌ دینی

کتاب ویتگنشتاین و اختلاف نظر میان‌ دینی نوشته‌ی گرزد آندریچ، پژوهشی در پیوند فلسفه‌ی زبان، فلسفه‌ی دین و الاهیات مناسبات میان‌دینی است. نویسنده اختلاف اعتقادی را صرفاً برخورد دو پاسخ متفاوت به یک سؤال مشترک نمی‌داند؛ گاهی طرف‌های بحث در معنای مفاهیم اصلی و حتی معیارهای ارزیابی باورها اختلاف دارند. آندریچ برای روشن‌کردن این مسئله، چهار فرایافت از دین را در آثار ویتگنشتاین بازشناسی کرده است: دستورزبان‌انگارانه، غریزه‌انگارانه، اگزیستنسیالیستی و مهمل‌انگارانه. این چهار تصویر، به‌ ترتیب، قواعد مفهومی باور دینی، واکنش‌های غریزی، تجربه‌ها و تصمیم‌های حیاتی و مرزهای بیان زبانی را برجسته می‌کنند.

گرزد آندریچ میان توصیف چگونگی اختلاف و بحث هنجاری درباره‌ی نحوه‌ی مواجهه با اختلاف تمایز می‌گذارد. دغدغه‌ی پژوهش فقط شناخت تفاوت‌ها نیست؛ آندریچ می‌پرسد فلسفه و الاهیات چگونه می‌توانند در فهم ارتباط میان سنت‌های دینی مشارکت کنند. این بحث، امکان اقامه‌ی دلیل در امور دینی را کنار نمی‌گذارد، بلکه مقدمات مفهومی چنین استدلالی را موضوع بررسی قرار می‌دهد.

کتاب ویتگنشتاین و اختلاف نظر میان‌ دینی هفت فصل دارد. فصل نخست مقدمه است و فصل دوم مبانی تفسیری پژوهش را توضیح می‌دهد. فصل‌های سوم، پنجم و ششم به خوانش‌های جورج لیندبک، دیوید تریسی و دیوید بورل اختصاص دارند. تفاوت میان این سه متأله نشان می‌دهد که اقتباس از یک فیلسوف الزاماً به نتیجه‌ای یکسان درباره‌ی ارتباط ادیان نمی‌رسد.

فصل چهارم، تطابق‌ناپذیری و ارتباط میان‌دینی، مسئله‌ی ترجمه‌ی مفاهیم را بررسی می‌کند؛ نمونه‌ی مواجهه‌ی مسیحیت اروپایی و دین نوئر نیز در همین بحث جای دارد. فصل هفتم، بررسی‌های توصیفی و هنجاری را کنار یکدیگر قرار می‌دهد و از دو نمونه‌ی مجادله در بوسنی و هرزگوین بهره می‌گیرد. گفت‌وگوهای مسیحی‌ـ‌اسلامی و مسیحی‌ـ‌بودایی بخشی از زمینه‌ی بحث هستند.

خلاصه کتاب ویتگنشتاین و اختلاف نظر میان‌ دینی

آندریچ بحث را از نقد تصویری آغاز می‌کند که اختلاف دینی را نشانه‌ی غیرعقلانی‌بودن باورها و مقدمه‌ی ناگزیر خشونت می‌داند. مسئله‌ی اصلی این است که ادیان همیشه از مفاهیم و معیارهای مشترک استفاده نمی‌کنند؛ بنابراین افزایش اطلاعات یا رفع سوءتفاهم لزوماً اختلاف را پایان نمی‌دهد. نویسنده سپس برداشت‌های مختلف از دین در اندیشه‌ی ویتگنشتاین را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که لیندبک، تریسی و بورل چگونه از این برداشت‌ها در الاهیات خود بهره گرفته‌اند. پژوهش در ادامه، امکان ارتباط میان زبان‌های دینی متفاوت را می‌سنجد.

حرف اصلی کتاب ویتگنشتاین و اختلاف نظر میان‌ دینی این است که فهم اختلاف، پیش از داوری درباره‌ی عقلانی یا غیرعقلانی‌بودن باورها، به شناخت معنای مفاهیم و جایگاه آن‌ها در زندگی دینی نیاز دارد. نویسنده در بحث هنجاری، نقش تردید، تجربه و مسئله‌ی صدق را نیز بررسی کرده است.

چرا باید کتاب ویتگنشتاین و اختلاف نظر میان‌ دینی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب ویتگنشتاین و اختلاف نظر میان‌ دینی عبارت‌اند از:

• چهار برداشت متفاوت از دین در آثار ویتگنشتاین را توضیح می‌دهد.
• تمایز میان اختلاف گزاره‌ای و اختلاف در چارچوب مفهومی را روشن می‌کند.
• خوانش‌های سه متأله‌ی مسیحی از یک فیلسوف را در کنار یکدیگر بررسی می‌کند.
• امکان ترجمه‌ی مفاهیم دینی و محدودیت‌های گفت‌وگو میان سنت‌ها را موضوع تأمل قرار می‌دهد.

خواندن کتاب ویتگنشتاین و اختلاف نظر میان‌ دینی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• دانشجویان و پژوهشگران فلسفه‌ی دین که به مسئله‌ی عقلانیت اختلاف‌های اعتقادی توجه دارند.
• علاقه‌مندان به ویتگنشتاین که کاربرد اندیشه‌های او در الاهیات را دنبال می‌کنند.
• پژوهشگران مطالعات ادیان که به تفاوت‌های مفهومی و امکان گفت‌وگوی میان‌دینی علاقه دارند.