کتاب اروی، مقتدرترین ملکه یمن

کتاب اروی، مقتدرترین ملکه یمن نوشته عارف تامر، شرحی از حکومت صلیحیان و جایگاه زنی است که مسئولیت اداره‌ی کشور و رهبری دعوت اسماعیلی را برعهده داشت. نویسنده برای معرفی اروی، ابتدا زمینه‌های سیاسی و مذهبی یمن را بررسی کرده است؛ سرزمینی که رقابت فرمانروایان محلی و اختلاف قبایل، یکپارچگی حکومت را دشوار می‌کرد. مسئله‌ی اصلی این کتاب، چگونگی شکل‌گیری قدرت در چنین فضایی و نقش اروی در اداره‌ی امور است. ساجده یوسفی و مصطفی حقانی فضل مترجمان این کتاب هستند و انتشارات کتاب طه این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب اروی، مقتدرترین ملکه یمن

کتاب اروی، مقتدرترین ملکه یمن نوشته عارف تامر، زندگی و فرمانروایی اروی صلیحی را در پیوند با تاریخ سیاسی و مذهبی یمن معرفی می‌کند. نویسنده معرفی این ملکه را به شرح ویژگی‌های شخصی او محدود نکرده است. مسئله‌ی اصلی، شناخت سرزمینی است که قدرت در میان فرمانروایان محلی تقسیم شده بود و اختلاف‌های مذهبی و رقابت‌های قبیله‌ای، اداره‌ی امور را پیچیده می‌کرد. متن، ارتباط دعوت اسماعیلی با تشکیل حکومت و رابطه‌ی فرمانروایان یمن با خلفای فاطمی و عباسی را دنبال می‌کند. اروی در این تصویر، هم صاحب مسئولیت سیاسی است و هم جایگاهی دینی دارد؛ منصب «حجت» و مسئولیت دعوت اسماعیلی، بخشی از موقعیت او را توضیح می‌دهد. مقدمه‌ی مترجمان نیز فعالیت‌های عمرانی، رونق کشاورزی و تجارت، انتخاب دستیاران و مواجهه‌ی او با بحران‌های داخلی را معرفی کرده است. پیش‌گفتار، حکومت صلیحیان را با لحنی ستایش‌آمیز توصیف می‌کند و اتحاد قبایل، امنیت و عدالت را از ویژگی‌های مطلوب این حکومت می‌داند. شناخت این لحن، برای تشخیص زاویه‌ی نگاه نویسنده به شخصیت‌ها و رویدادها اهمیت دارد.
کتاب اروی، مقتدرترین ملکه یمن دو فصل و شش بخش دارد. فصل نخست، یمن پیش از صلیحیان، شامل یمن در دوران نخستین اسلام، نهضت اسماعیلیه در یمن و جانشینان منصور و ابن‌فضل است. فصل دوم، دولت صلیحیان، حکومت علی صلیحی، المکرم صلیحی و ملکه اروی صلیحی را بررسی می‌کند. این ترتیب، زمینه‌های ظهور یک حکومت را پیش از معرفی فرمانروایانش روشن می‌سازد. شرح فعالیت داعیان، اهمیت قلعه‌ها و مناطق کوهستانی، اختلاف بر سر جانشینی و مناسبات قبایل، بخش مهمی از بحث تاریخی را تشکیل می‌دهد. نویسنده از گزارش‌های مورخانی مانند عماره استفاده کرده است و گاه سخنان شخصیت‌ها یا مکاتبات آنان را نقل می‌کند. یادداشت‌های مترجمان نیز در بعضی موارد، نام‌ها و اصطلاحات جغرافیایی را توضیح می‌دهند یا درباره‌ی دقت گزارش‌ها ملاحظه‌ای مطرح می‌کنند. خاتمه، عوامل سقوط و انحلال صلیحیان را مرور می‌کند و ترجمه‌ی وصیت‌نامه‌ی اروی نیز به این بخش افزوده شده است. خواننده از مجموع این مباحث، تصویری از رابطه‌ی قدرت سیاسی، مرجعیت مذهبی و شرایط جغرافیایی یمن به دست می‌آورد.

خلاصه کتاب اروی، مقتدرترین ملکه یمن

یمن در متن این کتاب، سرزمینی است که نبود وحدت سیاسی، رقابت امیران و اختلاف‌های مذهبی، زمینه‌ی گسترش دعوت اسماعیلی را فراهم می‌کند. دوری از مرکز خلافت عباسی و دشواری دسترسی به مناطق کوهستانی نیز به فعالیت داعیان کمک می‌کند. منصور یمن و علی بن‌فضل در گسترش این دعوت نقش دارند، اما اختلاف بر سر اطاعت از رهبری فاطمی و استقلال در حکومت، همکاری آنان را به رویارویی می‌کشاند. ادامه‌ی بحث، حفظ دعوت در شرایط فشار و سپس ظهور علی صلیحی را دنبال می‌کند. نویسنده پس از بررسی حکومت او و المکرم، جایگاه اروی را توضیح می‌دهد. محور محتوایی کتاب اروی، مقتدرترین ملکه یمن، پیوند میان دعوت مذهبی و فرمانروایی است؛ پیوندی که در مسئولیت‌های سیاسی و دینی اروی نمود پیدا می‌کند. مقدمه‌ی مترجمان، تدبیر امور، سامان‌دادن فعالیت‌های عمرانی و مدیریت اختلاف‌های داخلی را از موضوعات مهم دوران حکومت او معرفی کرده است.

چرا باید کتاب اروی، مقتدرترین ملکه یمن را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب اروی، مقتدرترین ملکه یمن را می‌توان در این موارد خلاصه کرد:

• این کتاب جایگاه یک فرمانروای زن را در پیوند با مسئولیت سیاسی و مرجعیت دینی بررسی می‌کند.
• خواننده با زمینه‌های گسترش دعوت اسماعیلی و تشکیل حکومت صلیحیان آشنا می‌شود.
• گزارش‌های تاریخی، مکاتبات و یادداشت‌های مترجمان، امکان توجه به شیوه‌ی نقل و ارزیابی رویدادها را فراهم می‌کنند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

• علاقه‌مندان به تاریخ یمن که می‌خواهند زمینه‌های شکل‌گیری حکومت صلیحیان را بشناسند.
• خوانندگانی که جایگاه زنان در فرمانروایی و اداره‌ی امور سیاسی برایشان موضوعی مهم است.
• پژوهشگران تاریخ اسماعیلیه که به ارتباط دعوت مذهبی، قدرت محلی و خلافت فاطمی توجه دارند.