کتاب دیروز که زاده نشده ام

کتاب دیروز که زاده نشده ام نوشته هوگو مرسیه و ترجمه سجاد احمد حمیدی است؛ اثری که از یک سؤال روزمره اما مهم شروع می‌شود: چرا بعضی حرف‌ها را زود می‌پذیریم و به بعضی آدم‌ها اعتماد می‌کنیم؟ نویسنده با مرور نمونه‌هایی از فریب، شایعه، تبلیغات و باورهای عجیب، این تصور رایج را به چالش می‌کشد که انسان‌ها ذاتاً ساده‌لوح‌اند. نشر کرگدن این کتاب را منتشر کرده است. این کتاب نشان می‌دهد ذهن انسان فقط پذیرنده نیست، بلکه مدام در حال سنجیدن منبع پیام و سود و زیان باورکردن آن است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دیروز که زاده نشده ام

کتاب دیروز که زاده نشده ام نوشته هوگو مرسیه به مسئله‌ای پرداخته است که هم به زندگی روزمره مربوط می‌شود و هم به سیاست، رسانه، آموزش و روابط انسانی: انسان‌ها بر چه اساسی چیزی را باور می‌کنند و به چه کسی اعتماد می‌کنند؟ نقطه‌ی شروع بحث، مخالفت با این تصور جاافتاده است که مردم معمولاً زودباورند و هر ادعایی را زیر نفوذ قدرت، شهرت یا اکثریت می‌پذیرند. نویسنده با آوردن نمونه‌هایی از نظریه‌های توطئه، تبلیغات، شست‌وشوی مغزی، آزمایش‌های روان‌شناسی و حتی تجربه‌های شخصی، نشان می‌دهد مسئله پیچیده‌تر از آن است که با برچسب ساده‌لوحی توضیح داده شود.

کتاب دیروز که زاده نشده ام فقط به رد یک باور عمومی بسنده نمی‌کند، بلکه سازوکاری را پیش می‌کشد که مرسیه آن را پذیرندگیِ محتاطانه می‌نامد. در این چارچوب، ذهن انسان هنگام روبه‌رو شدن با اطلاعات تازه فقط دریافت‌کننده نیست؛ منبع پیام، انگیزه‌ی گوینده، سازگاری ادعا با دانسته‌های قبلی و امکان راست‌آزمایی را هم می‌سنجد. به همین دلیل، کتاب از مثال‌های متنوعی استفاده می‌کند: از آزمایش‌های مشهور سولومون اش و استنلی میلگرم تا رفتار حیوانات، از شایعات سیاسی تا باورهای شهودی. این تنوع مثال‌ها کمک می‌کند بحث از سطح یک نظریه‌ی انتزاعی پایین بیاید و به سازوکارهای واقعی قضاوت و اعتماد نزدیک شود.

کتاب دیروز که زاده نشده ام در فصل‌های آغازین، نخست استدلال‌های رایج درباره‌ی زودباوری انسان را مرور می‌کند و بعد به‌تدریج آن‌ها را زیر سؤال می‌برد. در ادامه، موضوعاتی مثل تکامل ارتباطات، تعارض منافع در فرایند انتقال پیام، محدودیت‌های شناختی، تبلیغات پنهان و نسبت میان تفکر تحلیلی و باورپذیری بررسی می‌شود. حال‌وهوای اثر بیشتر بر پایه‌ی استدلال، مثال و مقایسه پیش می‌رود و دغدغه‌ی اصلی آن این است که توضیح دهد چرا بعضی ایده‌های نادرست فراگیر می‌شوند، در حالی که بسیاری از تلاش‌ها برای متقاعدکردن مردم شکست می‌خورند.

خلاصه کتاب دیروز که زاده نشده ام

هوگو مرسیه در این کتاب از یک تجربه‌ی فریب‌خوردن شروع می‌کند و آن را به پرسشی بزرگ‌تر پیوند می‌دهد: اگر انسان‌ها این‌همه در معرض شایعه، تبلیغات و نفوذ دیگران هستند، چرا همیشه و به‌سادگی تسلیم نمی‌شوند؟ او ابتدا نمونه‌هایی از باورهای عجیب، تصمیم‌های جمعی پرهزینه و آزمایش‌های مشهور روان‌شناسی را کنار هم می‌گذارد تا تصویر رایج از زودباوری انسان را نشان دهد. سپس استدلال می‌کند که ذهن انسان سازوکارهایی برای سنجیدن پیام‌ها دارد و معمولاً منبع، انگیزه و سود و زیان پذیرش یک ادعا را بررسی می‌کند. مسیر کتاب از نقد ایده‌ی اطاعت کورکورانه آغاز می‌شود و به توضیح این می‌رسد که پذیرش یا رد باورها نتیجه‌ی فرایندی محتاطانه‌تر از چیزی است که معمولاً تصور می‌شود.

چرا باید کتاب دیروز که زاده نشده ام را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب دیروز که زاده نشده ام را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نشان می‌دهد اعتماد و باورپذیری فقط نتیجه‌ی نفوذ دیگران نیست و به فرایندهای سنجش ذهنی هم وابسته است.
• خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند نسبت میان شایعه، تبلیغات، اقتدار و قضاوت شخصی را دقیق‌تر بررسی کند.
• این اثر نمونه‌های متنوعی از روان‌شناسی، تاریخ، سیاست و رفتار حیوانات را کنار هم می‌گذارد تا یک مسئله‌ی مشترک را توضیح دهد.
• کتاب کمک می‌کند روشن‌تر فهمیده شود چرا بعضی ایده‌های نادرست پخش می‌شوند اما بسیاری از تلاش‌ها برای متقاعدسازی شکست می‌خورند.
• بحث‌های آن برای فهم بهتر سازوکار اعتماد در رسانه‌ها، گفت‌وگوهای عمومی و روابط روزمره به‌کار می‌آید.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب دیروز که زاده نشده ام به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی شکل‌گیری باورها و اعتماد به دیگران شناخت دقیق‌تری به دست آورند.
• علاقه‌مندان به مباحث روان‌شناسی شناختی و اجتماعی که دوست دارند نمونه‌های بحث‌برانگیز را در کنار استدلال نظری ببینند.
• کسانی که درمورد شایعه، نظریه‌های توطئه، تبلیغات و اثرگذاری رسانه‌ها پرسش دارند.
• مخاطبانی که به کتاب‌هایی درباره‌ی ذهن، قضاوت و خطاهای انسانی علاقه دارند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که با موضوع ارتباطات، اقناع و اعتماد سروکار دارند.

بخشی از کتاب دیروز که زاده نشده ام

«چرا آن‌قدر زودباور بودم؟
جالب‌تر اینکه، ۲۰ سال بعد، دارم کتابی می‌نویسم که توضیح می‌دهد انسان‌ها آن‌قدرها هم که به نظر می‌رسد ساده‌لوح و زودباور نیستند.
اگر فکر می‌کنید من زودباورم، صبر کنید تا در ادامهٔ این کتاب دربارهٔ افرادی بحث کنیم که معتقدند زمین صفحه‌ای مسطح بین دو دیوارهٔ بزرگ یخ است؛ جادوگرها دام‌های آنها را مسموم می‌کنند؛ همسایه‌های یهودی پسرهای نوجوان را می‌کشند تا خونشان را در مراسم مذهبی بیاشامند؛ سران حزب دمکرات به قاچاق کودکان برای بردگی جنسی مرتبط‌اند؛ رهبر سابق کرهٔ شمالی، کیم جونگ ایل، می‌تواند طی‌الارض کند و آب‌وهوا را تغییر دهد؛ یا اینکه باراک اوباما مسلمانی پایبند به شریعت است.
کافی است نگاهی بیندازیم به مزخرفاتی که هرروزه از طریق تلویزیون، کتاب، رادیو، نشریه و شبکه‌های اجتماعی به خورد مردم داده می‌شود و درصد بالایی از جامعه آنها را قبول می‌کند. پس چطور می‌توانیم ادعا کنیم انسان‌ها ساده‌لوح و زودباور نیستند و هرچیزی را که به خوردشان داده می‌شود باور نمی‌کنند؟
هدف این کتاب این است که غلط بودن همهٔ این ادعاها را ثابت کند. ما هرچیزی را به‌سادگی نمی‌پذیریم، حتی اگر آن عقیده را اکثریت مردم یا شخصیت‌های کاریزماتیک پذیرفته باشند. درواقع، ما می‌توانیم تشخیص دهیم به چه کسی اعتماد کنیم و چه‌چیز را باور کنیم و به‌سادگی تحت تأثیر دیگران قرار نمی‌گیریم.»