کتاب کندوکاو فلسفی برای کودکان (داستان و راهنما)

کتاب کندوکاو فلسفی برای کودکان (داستان و راهنما)، نوشته سعید ناجی و سمانه عسکری و با همکاری مهسا پوست‌ فروش فرد، مجموعه‌ای از داستان‌ها و راهنمای همراه آن‌هاست که برای کلاس‌های فلسفه برای کودکان طراحی شده و نشر لگا در سال ۱۴۰۱ آن را منتشر کرده است. این کتاب از مجموعه‌ی فلسفه برای کودکان و نوجوانان، به روایت داستان بسنده نمی‌کند و از طریق موقعیت‌های ساده‌ای مانند دوستی، دروغ، وسوسه، مسابقه و مسئولیت، پرسش‌هایی می‌سازد که می‌توانند آغازگر گفت‌وگوهای فلسفی در کلاس باشند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره‌ کتاب کندوکاو فلسفی برای کودکان

کتاب کندوکاو فلسفی برای کودکان، نوشته‌ی سعید ناجی و سمانه عسکری و با مشارکت مهسا پوست‌ فروش فرد، مجموعه‌ای از داستان‌های انتخاب‌شده و بازنویسی‌شده برای کلاس‌های فلسفه برای کودکان است. پیش‌گفتار کتاب توضیح می‌دهد که این داستان‌ها فقط برای سرگرمی یا قصه‌خوانی کنار هم قرار نگرفته‌اند، بلکه قرار است زمینه‌ای برای گفت‌وگو و کندوکاو فراهم کنند. نویسندگان تأکید می‌کنند که هر داستانی را نمی‌توان داستان فلسفی برای کودکان دانست، زیرا چنین متنی باید با دغدغه‌های واقعی کودکان پیوند داشته باشد، امکان هم‌ذات‌پنداری ایجاد کند و به‌جای ارائه‌ی پاسخ‌های آماده، پرسش‌های تازه‌ای به وجود آورد.

کتاب کندوکاو فلسفی برای کودکان هفت داستان را همراه با راهنمای استفاده از آن‌ها ارائه می‌دهد: «خواهر کوچک ویلی»، «دوست تا همیشه»، «عروسک روی گُل‌سر»، «پای خیلی کوچولو»، «آقای روباه شگفت‌انگیز»، «تیدالیک قورباغه» و «کلوچه‌های پُردردسر». بخشی از این داستان‌ها برگرفته از آثار دیگرند و برای استفاده در کلاس خلاصه، ویرایش یا بازنویسی شده‌اند تا موقعیت‌های مناسب برای بحث در آن‌ها پررنگ‌تر شود. پس از هر داستان راهنمایی مفصل آمده است که موضوع‌های اصلی گفت‌وگو را مشخص می‌کند؛ از دروغ‌گفتن، آشکارشدن حقیقت و اعتمادکردن گرفته تا دوستی، موفقیت، وسوسه، قانون، عذرخواهی، مسابقه و عدالت. همراه‌شدن داستان با راهنما باعث شده این اثر هم مجموعه‌ای از قصه‌ها باشد، هم ابزاری برای تسهیل‌گری در کلاس.

کتاب کندوکاو فلسفی برای کودکان به موقعیت‌های روزمره‌ی کودکان نزدیک است؛ از کلاس درس و خانه گرفته تا دوستی‌های مدرسه‌ای، رقابت میان خواهر و برادرها و کشمکش‌های کوچک اما مهمی که برای کودکان معنای زیادی دارد. در هر داستان، مسئله‌ای آشنا به نقطه‌ی آغاز یک بحث عمیق‌تر تبدیل می‌شود. راهنماها نیز فقط مجموعه‌ای از سؤال‌ها نیستند، بلکه مسیرهایی برای پیش‌برد گفت‌وگو در اختیار مربی قرار می‌دهند و نشان می‌دهند که چگونه می‌توان از خلال یک داستان کوتاه به پرسش‌های اخلاقی، اجتماعی و مفهومی رسید. از این جهت، کتاب هم برای شناخت نمونه‌های مناسب داستان فبک (فلسفه برای کودکان) اهمیت دارد و هم برای درک چگونگی شکل‌گیری گفت‌وگوی فلسفی با کودکان.

خلاصه کتاب کندوکاو فلسفی برای کودکان

کتاب کندوکاو فلسفی برای کودکان چند داستان متفاوت را در کنار هم قرار می‌دهد تا از خلال آن‌ها پرسش‌های فکری شکل بگیرد. در یک داستان، دانش‌آموزی برای پنهان‌کردن کار خود، خواهر خیالی می‌سازد و مسئله‌ی دروغ، باورپذیری و مسئولیت پیش می‌آید. در داستانی دیگر، دوستیِ صمیمانه میان دو نوجوان با وابستگی، شرط‌گذاشتن و اختلاف روبه‌رو می‌شود. جایی دیگر، وسوسه‌ی لمس‌کردن یک عروسک کوچک به بحثی درباره‌ی کنترل خود، قانون و عذرخواهی می‌رسد. در داستان «پای خیلی کوچولو» نیز مسابقه‌ای ساده میان حلزون‌ها به پرسش‌هایی درباره‌ی عدالت، برنده‌شدن و منصفانه‌بودن رقابت تبدیل می‌شود.

چرا باید کتاب کندوکاو فلسفی برای کودکان را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب کندوکاو فلسفی برای کودکان را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• داستان‌ها موقعیت‌های آشنای کودکانه را به پرسش‌های اخلاقی و فکری پیوند می‌دهند.

• راهنماهای هر بخش به مربیان کمک می‌کنند تا از متن داستان به گفت‌وگوهای هدفمند برسند.

• موضوع‌هایی مانند دروغ، دوستی، وسوسه، قانون، عدالت و مسئولیت در قالب مثال‌های ملموس مطرح شده‌اند.

• این کتاب نشان می‌دهد که چه ویژگی‌هایی یک داستان را به محرکی مناسب برای کلاس فبک تبدیل می‌کند.

• پایه‌های پیشنهادی استفاده از هر داستان مشخص شده است و انتخاب متن را برای کلاس‌های مختلف آسان‌تر می‌کند.

خواندن کتاب کندوکاو فلسفی برای کودکان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب کندوکاو فلسفی برای کودکان به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• مربیان و تسهیل‌گرانی که می‌خواهند برای کلاس‌های فلسفه برای کودکان، متن و پرسش مناسب در اختیار داشته باشند.

• معلمانی که به‌دنبال طرح بحث درباره‌ی موضوع‌هایی مانند راست‌گویی، دوستی، قانون و انصاف در کلاس هستند.

• دانشجویان و پژوهشگرانی که می‌خواهند با نمونه‌های داستانی مناسب برای فبک آشنا شوند.

• علاقه‌مندان به ادبیات آموزشی کودک که می‌خواهند ببینند داستان چگونه می‌تواند آغازگر بحث باشد.

• والدینی که به گفت‌وگوهای فکری با کودکان درباره‌ی موقعیت‌های روزمره علاقه دارند.

درباره سعید ناجی

سعید ناجی (متولد ۱۳۴۷) پژوهشگر حوزه‌ی فلسفه و آموزش فلسفه به کودکان و نوجوانان است. او عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی و مدیر گروه فلسفه برای کودکان و نوجوانان این پژوهشگاه است. ناجی در سال ۱۳۹۱ مدرک دکتری خود را از پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی دریافت کرد.

بخش مهمی از فعالیت‌های علمی سعید ناجی به معرفی و گسترش رویکرد فلسفه برای کودکان (فبک)، پرورش تفکر انتقادی و بررسی شیوه‌های گفت‌وگو و کندوکاو فلسفی در محیط‌های آموزشی اختصاص دارد. او در کنار پژوهش و آموزش، آثار متعددی در زمینه‌ی فلسفه برای کودکان، تفکر نقادانه و فلسفه‌ی آموزش منتشر کرده است.

از آثار او می‌توان به «در پی معنا» (۱۳۸۴)، دیدگاه‌هایی درباره‌ی سرشت آدمی (۱۳۸۲)، درآمدی بر علم و دین (۱۳۸۶)، لیلا؛ کودک فیلسوف (۱۳۹۰)، تفکر انتقادی در کلاس درس (۱۳۹۱)، تفکر نقادانه در عمل؛ مهارت‌های گفت‌وگوی مؤثر در کلاس درس (۱۳۹۴)، مجموعه‌ی داستان‌هایی برای کندوکاو فلسفی (۱۳۹۴) و راهنمای داستان‌های کندوکاو فلسفی (۱۳۹۴) اشاره کرد.

درباره سمانه عسکری

سمانه عسکری تسهیل‌گر و پژوهشگر حوزه‌ی فلسفه برای کودکان است. او در زمینه‌ی طراحی و اجرای فعالیت‌های فلسفی برای کودکان و نوجوانان و همچنین تولید محتوای آموزشی در این حوزه فعالیت می‌کند.

عسکری دارای مدرک کارشناسی فلسفه و حکمت اسلامی از دانشگاه خوارزمی تهران و کارشناسی ارشد فلسفه و حکمت اسلامی از دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، است. او در کنار فعالیت‌های پژوهشی، در تألیف آثاری درباره‌ی فلسفه برای کودکان و نوجوانان نیز مشارکت داشته است.

از دیگر آثار او می‌توان به «راهنمای انیمیشن‌هایی برای کلاس فلسفه برای کودکان» در همکاری با سعید ناجی اشاره کرد.

بخشی از کتاب کندوکاو فلسفی برای کودکان

ویکی بهترین دوست من است. ما از خواهر هم، به هم نزدیک‌تریم. در مدرسه ما را دوقلو صدا می‌زنند، چون هیچ‌وقت از هم جدا نمی‌شویم. از زمان مهدکودک تا حالا با هم دوست صمیمی هستیم. ما تمام مدت دبستان با هم دوست ماندیم، بعد هر دو به مدرسهٔ راهنمایی (متوسطه) دانفیلد رفتیم. در این مدرسه، من و ویکی روزهای اولِ سالِ هفتم کمی ساکت بودیم، چون هیچ‌کس را نمی‌شناختیم. حالا در سال نهم همه را می‌شناسیم و همه از اینکه با ویکی دوست صمیمی شوند ناامید شده‌اند، چون ما، یعنی هر دوی ما بیشتر وقت‌ها تقریباً به ‌هم چسبیده‌ایم. می‌خواهیم برای همیشهٔ همیشهٔ همیشه با هم دوست صمیمی باشیم؛ تمام دوران مدرسه، دانشگاه و محل کار. اگر با بقیه هم دوست شدیم اشکالی ندارد. همین حالا هم ویکی یک عالمه دوست دارد ولی هیچ‌کس به‌اندازه‌ای که ما برای هم ارزش داریم، برای‌مان با ارزش نیست.