کتاب مصاف

کتاب مصاف نوشته سیدمحمدمهدی دزفولی، روایتی پژوهشی از یکی از مناقشه‌برانگیزترین تقابل‌های فکری و سیاسی در سال‌های آغازین جمهوری اسلامی است. نویسنده در این اثر، اختلاف میان قرائت انقلابی از اسلام و برداشت سکولار از آن را از خلال زندگی، مواضع و تغییرات فکری چند روحانی اثرگذار بررسی کرده است. این کتاب را نشر معارف منتشر کرده و بر اسناد، خاطرات و روایت‌های تاریخی، به‌ویژه بر مسیر آیت‌الله منتظری و نسبت او با انقلاب تمرکز دارد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب مصاف

کتاب مصاف نوشته‌ی سیدمحمدمهدی دزفولی به یکی از گره‌های مهم تاریخ سیاسی ایران می‌پردازد: اختلاف بر سر تفسیر اسلام در دهه‌ی اول پس از انقلاب. محور اصلی اثر، بررسی این مسئله است که چگونه برخی چهره‌های روحانی که در مقطعی در متن جریان انقلاب قرار داشتند، به‌تدریج از مسیر رسمی آن فاصله گرفتند و به مواضعی متفاوت رسیدند. نویسنده از همان آغاز، زمینه‌ی تاریخی این تقابل را از تحولات پیش از انقلاب تا شکل‌گیری نظام جدید ترسیم کرده و نشان می‌دهد که این اختلاف فقط یک نزاع شخصی یا مقطعی نبوده، بلکه به برداشت‌های متفاوت از حکومت اسلامی، ولایت‌فقیه، نقش روحانیت و نسبت دین و سیاست مربوط می‌شده است.

کتاب مصاف در ادامه، با تمرکز ویژه بر آیت‌الله منتظری، فرازونشیب‌های فکری و سیاسی او را در چند مقطع دنبال می‌کند؛ از سال‌های تحصیل و مبارزه، تا حضور در شورای انقلاب، مجلس خبرگان قانون اساسی، جایگاه قائم‌مقامی رهبری و سپس بروز اختلافات جدی. در بخش‌های مختلف، موضوعاتی مانند نقش او در ساختار قضایی، دیدگاهش درباره‌ی ولایت‌فقیه، پرونده‌ی سید مهدی هاشمی و ماجرای مک فارلین بررسی شده‌اند. 

سیدمحمدمهدی دزفولی تلاش می‌کند نسبت میان تصمیم‌ها، اطرافیان، تغییر مواضع و پیامدهای سیاسی آن‌ها را روشن کند. در کنار منتظری، او به چهره‌هایی مانند سید کاظم شریعتمداری و سید محمد شیرازی هم نظر دارد تا تصویری گسترده‌تر از تقابل اسلام انقلابی و اسلام سکولار در آن دوره ارائه دهد.

خلاصه کتاب مصاف

کتاب مصاف با مرور زمینه‌های سیاسی و مذهبی پیش از انقلاب، به سراغ دهه‌ی اول جمهوری اسلامی می‌رود و نشان می‌دهد که اختلاف بر سر معنای حکومت دینی چگونه در میان برخی روحانیان برجسته آشکار شد. بخش اصلی کتاب بر زندگی و مواضع آیت‌الله منتظری متمرکز است؛ از دوران مبارزه و نزدیکی به رهبر انقلاب تا رسیدن به جایگاه قائم‌مقامی و سپس فاصله‌گرفتن از ساختار رسمی نظام. نویسنده در این مسیر، نقش اطرافیان، پرونده‌ی سید مهدی هاشمی، اختلافات بر سر دستگاه قضایی، بحث ولایت‌فقیه و چند رخداد حساس سیاسی را کنار هم می‌گذارد تا روند این جدایی را توضیح دهد. نتیجه، تصویری از یک تقابل فکری و سیاسی است که فقط به یک فرد محدود نمی‌ماند.

چرا باید کتاب مصاف را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب مصاف را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• کتاب به یکی از اختلاف‌های مهم در دهه‌ی اول انقلاب از زاویه‌ی فکری و سیاسی می‌پردازد، نه‌فقط از زاویه‌ی رویدادنگاری.
• خواننده می‌تواند مسیر تغییر مواضع آیت‌الله منتظری را در پیوند با رخدادهای مهم آن دوره دنبال کند.
• اثر، موضوعاتی مانند ولایت‌فقیه، نقش روحانیت، ساختار قضایی و تأثیر اطرافیان بر تصمیم‌های سیاسی را کنار هم قرار می‌دهد.
• کتاب برای فهم بهتر پرونده‌هایی مانند سید مهدی هاشمی و ماجرای مک فارلین، زمینه و جزئیات بیشتری فراهم می‌کند.
• مطالعه‌ی آن به درک بخشی از تنش‌های درونی جریان‌های مذهبی پس از انقلاب کمک می‌کند.

خواندن کتاب مصاف را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب مصاف به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• خوانندگانی که می‌خواهند درباره‌ی اختلاف‌های فکری و سیاسی در دهه‌ی اول انقلاب شناخت دقیق‌تری به دست آورند.
• علاقه‌مندان به تاریخ معاصر ایران که پیگیر نقش روحانیان اثرگذار در تحولات سیاسی هستند.
• کسانی که می‌خواهند سیر تغییر مواضع آیت‌الله منتظری را در بستر رویدادهای تاریخی بررسی کنند.
• مخاطبانی که درباره‌ی نسبت دین، حکومت و قدرت سیاسی در جمهوری اسلامی پرسش دارند.
• پژوهشگران و دانشجویانی که به موضوعات مرتبط با قانون اساسی، ولایت‌فقیه و ساختارهای آغازین نظام علاقه دارند.

بخشی از کتاب مصاف

«آیت‌الله حسینعلی منتظری نجف‌آبادی یکی از مراجع تقلید دورهٔ معاصر و چهره‌ای مطرح بود؛ چهره‌ای که پیش از انقلاب، در میان مذهبیون و مبارزین شهرت داشت و پس از پیروزی انقلاب، به‌واسطهٔ جایگاهی که در نظام جمهوری اسلامی داشت، برای همگان شناخته‌شده بود.

وی در سال ۱۳۰۱ هجری شمسی (برابر با ۱۳۴۰ ه.ق. و ۱۹۲۲ م.)، در شهر نجف‌آباد اصفهان، دیده به جهان گشود. پدر وی (حاج علی منتظری) علاوه بر کشاورزی، به امامت جماعت یکی از مساجد نجف‌آباد و وعظ و تفسیر قرآن برای مردم اشتغال داشت. حسینعلی منتظری از کودکی، خواندن و نوشتن و فراگیری مقدمات دروس دینی را نزد پدر آغاز کرد. و در دوازده‌سالگی، وارد حوزهٔ علمیهٔ اصفهان شد و نزد استادان این حوزه به تحصیل ادامه داد. سه تن از این اساتید، حاج آقا رحیم ارباب و حاج شیخ محمد حسن عالم نجف‌آبادی و حاج میرزا علی آقا شیرازی بودند. حاج میرزا علی آقای شیرازی نهج‌البلاغه را تدریس می‌کرد و شیخ حسینعلی منتظری به همراه دوست قدیمی خود، مرتضی مطهری، مدتی نزد علی آقای شیرازی به فراگیری نهج‌البلاغه مشغول شدند.

آیت‌الله منتظری در نوزده‌سالگی (سال ۱۳۲۰ ه.ش.)، برای ادامهٔ تحصیل به قم عزیمت کرد. اوایل ورود به قم، در کلاس درس کفایهٔ حاج سید محمد محقق یزدی، معروف به آیت‌الله داماد، با آیت‌الله مرتضی مطهری آشنا شد و دوستی دیرپای آنان آغاز گردید. مدت یازده سال، هم‌حجره و هم‌درس بودند و در درس اخلاق امام خمینی(ره) ، که عصرهای پنجشنبه و جمعه در مدرسهٔ فیضیه تشکیل می‌شد، شرکت می‌جستند.»